Thành phố Hồ Chí Minh: Bồi đắp “sức đề kháng xã hội” trong không gian đô thị đa dạng và mở

Không gian văn hóa đa dạng, năng động

Sở hữu vị trí địa - chính trị quan trọng, TPHCM không chỉ là trung tâm kinh tế, đầu mối hội nhập quốc tế lớn nhất cả nước; mà còn là trung tâm văn hóa lớn, với bề dày lịch sử, sự hội tụ văn hóa nhiều vùng, miền trong nước và trên thế giới.

Điều đó mang đến cho TPHCM một không gian văn hóa đô thị đặc thù, đa dạng và biến động mạnh mẽ bởi các giá trị văn hóa truyền thống luôn có sự giao thoa, lan tỏa cùng nhịp sống hiện đại.

Những năm qua, TPHCM xác định phát triển công nghiệp văn hóa, công nghiệp sáng tạo và nghệ thuật đương đại là một trong những trụ cột quan trọng, nên đã có nhiều cơ chế, chính sách tạo điều kiện cho các lĩnh vực này phát triển.

Nổi bật là đường hoa Nguyễn Huệ, đường sách TPHCM, công viên Tao Đàn, công viên sáng tạo Thủ Thiêm và các tuyến phố đi bộ (Nguyễn Huệ, Bùi Viện, Tôn Dật Tiên) trở thành không gian văn hóa trình diễn nghệ thuật công cộng, triển lãm, hoạt động văn hóa cộng đồng; các lễ hội “Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh”, “Thành phố Hồ Chí Minh - Ngôi nhà chung của chúng ta”, “Đường hoa Nguyễn Huệ”, “Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh” hoạt động thường niên với thương hiệu văn hóa đặc trưng, tạo nên sức hút mạnh mẽ người dân và du khách quốc tế; các loại hình nghệ thuật đương đại, nghệ thuật số không ngừng phát triển, ngày càng có nhiều tổ chức nghệ thuật quốc tế đến biểu diễn và trao đổi chuyên sâu; hay sự kiện TPHCM gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh vào năm 2025 là bước ngoặt lớn của ngành công nghiệp văn hóa.

Bên cạnh đó, TPHCM chú trọng phát huy giá trị các di tích lịch sử cách mạng nổi tiếng, đầu tư đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa với nhiều công trình mang biểu tượng văn hóa - kiến trúc mới, quy mô lớn.

Khi Internet và các nền tảng mạng xã hội trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại, TPHCM tích cực xây dựng hệ sinh thái ứng dụng mở, nền tảng số nhằm xóa nhòa khoảng cách địa lý, kết nối toàn cầu, mang lại cho cộng đồng xã hội những thông tin hữu ích thúc đẩy phát triển xã hội số và kinh tế số.

Vì thế, không gian văn hóa TPHCM trở nên rất đa dạng, phong phú, phát triển sôi động, là điều kiện giúp cộng đồng xã hội tiếp cận, giao lưu, hội nhập với nền văn hóa các nước trên thế giới thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, Trung tướng Nguyễn Xuân Yêm - Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống - cho rằng: với không gian văn hóa mở, vận động nhanh, cộng đồng xã hội TPHCM phải đối diện với những thách thức về an ninh văn hóa nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Đó là, sự du nhập, giao thoa của văn hóa ngoại lai tạo ra sự xung đột, pha trộn với các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp; làm cho lối sống cộng đồng, cá nhân không phù hợp với chuẩn mực chung có thể lan truyền, dẫn đến suy giảm giá trị đạo đức.

Có chuyên gia cho rằng, mặt trái của Internet và các nền tảng mạng xã hội tiềm ẩn nhiều nguy cơ, khó kiểm soát, thông tin giả lan truyền nhanh gây nhiễu loạn nhận thức, làm cho xã hội suy giảm niềm tin, gây mất trật tự xã hội.

Nguy hại nhất là những luận điệu sai trái từ các thế lực thù địch xuyên tạc, phủ nhận những quyết sách, nỗ lực của Đảng bộ, chính quyền TPHCM, gây hoang mang, kích động, chia rẽ, phá hoại khối đại đoàn kết hòng kìm hãm tính năng động, sáng tạo, nhân ái, nghĩa tình vốn là bản sắc của Thành phố.

Bởi vậy, thực tiễn đặt ra cho TPHCM phải giữ vững “trục giá trị” tư tưởng, đạo đức, bản sắc văn hóa và bản lĩnh chính trị, kiên định các nguyên tắc cốt lõi trong xây dựng nền tảng tư tưởng, truyền thống năng động, sáng tạo, nhân ái, nghĩa tình trước bối cảnh hội nhập và biến động phức tạp.

“

Bồi đắp “sức đề kháng xã hội” là quá trình củng cố bản lĩnh, hun đúc niềm tin, nâng cao giá trị đạo đức tốt đẹp, giúp mỗi người dân tự nhận diện, chủ động sàng lọc, vô hiệu hóa trước những thông tin sai lệch, gây nhiễu loạn nhận thức, kích động, phá hoại sự ổn định xã hội. Nói cách khác, bồi đắp “sức đề kháng xã hội” là xây dựng nền tảng tinh thần, giúp cộng đồng xã hội nhìn nhận đúng đắn, khách quan để phản bác, đấu tranh đối với những tư tưởng, luận điểm sai trái, giữ vững niềm tin trước mọi biến động, góp phần xây dựng môi trường tư tưởng, văn hóa và xã hội lành mạnh…Bồi đắp “sức đề kháng xã hội” một cách toàn diện sẽ là “lá chắn” vững chắc, tạo nên sức mạnh nội sinh, xây dựng một xã hội có khả năng tự bảo vệ trước những biến động để phát triển thịnh vượng.

Tiếp cận, bồi đắp “sức đề kháng xã hội” trong môi trường mở

Trên cơ sở nhận diện rõ những nguy cơ tiềm ẩn, thách thức của một đô thị có không gian văn hóa đặc thù, đa dạng và vận động nhanh, TPHCM xác định và thực hiện phương châm lấy con người làm trung tâm, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nâng cao năng lực ứng phó trên không gian mạng và phát triển hệ thống an sinh xã hội bền vững nhằm định hướng, kiểm soát, bảo đảm an ninh văn hóa, tạo điều kiện cho kinh tế - xã hội phát triển.

Để thực hiện tốt phương châm đề ra, cấp ủy, chính quyền địa phương toàn thành phố tăng cường tuyên truyền, phổ biến quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến cán bộ, đảng viên và nhân dân bảo đảm tính chính xác, kịp thời; làm tốt công tác tư tưởng, củng cố niềm tin, sự đồng thuận, nâng cao khả năng tự bảo vệ của cộng đồng xã hội trước những biến động tiêu cực trong xã hội.

Xây dựng môi trường văn hóa đô thị lành mạnh, nếp sống văn minh, nâng cao đời sống tinh thần và phát triển con người TPHCM một cách toàn diện là nền tảng cốt lõi, trong đó, chú trọng xây dựng môi trường văn hóa từ gia đình, nhà trường, cộng đồng dân cư đến các cơ quan đảng, nhà nước, đoàn thể và doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái môi trường văn hóa lành mạnh, giàu bản sắc.

Cùng với đó, thường xuyên kiểm tra xử lý vi phạm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về văn hóa, dịch vụ văn hóa theo tinh thần Chỉ thị số 46-CT/TW, ngày 27-7-2010, của Ban Bí thư, về “Chống sự xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại gây hủy hại đạo đức xã hội”.

Trong công tác quản lý hoạt động lễ hội, triển lãm, vui chơi, giải trí, TPHCM xem trọng việc cân bằng giữa tự do sáng tạo gắn với định hướng giá trị trong lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật để có những tác phẩm nghệ thuật mang giá trị tư tưởng giáo dục nhân văn sâu sắc, lan tỏa giá trị chân - thiện - mỹ; khơi dậy tinh thần, trách nhiệm mỗi văn nghệ sĩ của TPHCM phải là “chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng văn hóa”, có lối sống cao đẹp, thượng tôn pháp luật.

Để xử lý những luận điệu sai trái, thông tin sai lệch, TPHCM triển khai và thực hiện tốt Đề án số 05-ĐA/TU, ngày 19-6-2020, của Ban Thường vụ Thành ủy về tuyên truyền, lan tỏa thông tin tích cực, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên mạng Internet, mạng xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh”; đồng thời, phát huy tốt vai trò lực lượng báo chí cách mạng, các nền tảng mạng xã hội để tuyên truyền chuyên sâu về hệ giá trị truyền thống tốt đẹp, giàu nhân văn của dân tộc Việt Nam nói chung, phẩm chất nhân ái, nghĩa tình của người thành phố nói riêng.

Qua đó, bồi đắp cho chủ thể văn hóa “cơ chế tự điều tiết xã hội” hoạt động như một “lá chắn” tự nhiên ngăn chặn mọi tác động tiêu cực, từ đó, xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh đô thị theo các chuẩn mực giá trị tốt đẹp, góp phần bảo đảm an ninh văn hóa.

Những bài học kinh nghiệm

Từ những kết quả đạt được của Thành phố Hồ Chí Minh trong quá trình tiếp cận, bồi đắp “sức đề kháng xã hội” trong bối cảnh không gian đô thị đa dạng và mở có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm.

Một là, chủ động làm tốt công tác nắm bắt tư tưởng, đánh giá tác động, nhận diện và dự báo những hệ lụy, hậu quả do các thông tin sai trái, luồng văn hóa xấu, ngoại lai có thể gây tác hại đối với sự phát triển.

Từ đó, TPHCM bám sát các văn bản của Trung ương và đòi hỏi của thực tiễn để triển khai thực hiện nhiều giải pháp nhằm bảo đảm an ninh văn hóa gắn với quản trị xã hội, điều tiết và quản lý thị trường văn hóa đúng định hướng.

Hai là, để thực hiện tốt phương châm lấy con người làm trung tâm, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, TPHCM xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh với những mô hình, cách làm sáng tạo, gần gũi với đời sống của người dân thành phố và ngày càng lan tỏa mạnh mẽ, sâu rộng, góp phần quan trọng trong định hướng nhận thức, hành động chuẩn mực trong xã hội, giữ vững được “trục giá trị” trước mọi biến động.

Ba là, lãnh đạo TPHCM thường xuyên chủ động gặp mặt, tổ chức tọa đàm nhằm tạo điều kiện, định hướng cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa kinh doanh hiệu quả và văn nghệ sĩ trao đổi về nhu cầu thực tế để có không gian sáng tạo, làm nghệ thuật đúng nghĩa, tạo ra những tác phẩm lan tỏa các giá trị nhân văn tốt đẹp, nếp sống nhân ái, nghĩa tình, đáp ứng nhu cầu chính đáng của công chúng.

Bốn là, TPHCM xác định công tác quản lý chặt chẽ nội dung trên không gian mạng là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn dân.

Vì vậy, các cơ quan chức năng luôn chủ động nắm tình hình, rà soát trên không gian mạng nhằm phát hiện những thông tin đăng tải, chia sẻ không đúng sự thật, xuyên tạc quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để kịp thời xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

Năm là, từ việc nhận diện rõ vai trò của văn hóa đối với sự phát triển bền vững trước xu thế mới, TPHCM chủ động thiết lập khung thể chế văn hóa hiện đại, thí điểm mô hình quản lý mới với việc ứng dụng khoa học - công nghệ phân tích xu hướng, nhu cầu hưởng thụ văn hóa của công chúng…

Qua đó đề xuất, hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa để đô thị đặc biệt TPHCM phát triển thịnh vượng./.