Bản lĩnh Vùng mỏ trong hành trình chuyển mình xanh
Từ cái nôi của giai cấp công nhân và truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, không gian Vùng mỏ Cẩm Phả đang bước vào một chặng phát triển mới. Giữ vững vai trò của công nghiệp than, các phường Quang Hanh, Cẩm Phả, Cửa Ông, Mông Dương và Hải Hòa đồng thời mở rộng dư địa sang dịch vụ, du lịch, kinh tế biển, logistics, kinh tế số và công nghiệp xanh. Trong không gian phát triển thống nhất của thành phố Quảng Ninh, Vùng mỏ Cẩm Phả tiếp tục khẳng định bản lĩnh đổi mới, hướng tới đô thị hiện đại, xanh, văn minh và đáng sống.
Mạch nguồn cách mạng hun đúc bản lĩnh Vùng mỏ
Trong những năm tháng dưới ách áp bức, bóc lột của thực dân Pháp, người thợ mỏ phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, tiền công rẻ mạt, đời sống vô cùng khó khăn.
Chính trong gian khổ, tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức và ý chí đấu tranh của giai cấp công nhân ngày càng được tôi luyện. Đỉnh cao là cuộc tổng bãi công ngày 12-11-1936, từ Cẩm Phả lan rộng ra toàn Vùng mỏ, với khẩu hiệu “Kỷ luật và Đồng tâm, chúng ta nhất định thắng”.
Thắng lợi của cuộc đấu tranh không chỉ mang lại những quyền lợi thiết thực cho người lao động, mà còn hun đúc một giá trị tinh thần bền vững, trở thành di sản quý báu của các thế hệ công nhân và nhân dân Quảng Ninh.
Truyền thống ấy tiếp tục được phát huy trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Quân và dân Vùng mỏ Cẩm Phả đã kịp thời nổi dậy giành chính quyền, góp phần cùng cả nước lập nên Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Vùng mỏ nêu cao tinh thần “vừa sản xuất, vừa chiến đấu”. Dưới bom đạn chiến tranh, những người thợ vẫn bám khai trường, giữ nhịp sản xuất; dòng than từ Cẩm Phả trở thành nguồn năng lượng quan trọng phục vụ sản xuất, chiến đấu, chi viện cho hậu phương miền Bắc và tiền tuyến miền Nam.
Sau năm 1975, đặc biệt trong thời kỳ đổi mới, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Cẩm Phả tiếp tục phát huy truyền thống, từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị và nâng cao đời sống nhân dân.
Năm 2012, thị xã Cẩm Phả được nâng cấp thành thành phố trực thuộc tỉnh và đến tháng 4-2015 Cẩm Phả trời thành đô thị loại II. Đây là những dấu mốc quan trọng, mở ra chặng đường phát triển mới của một đô thị hình thành và lớn lên cùng ngành than.
Từ ngày 1-7-2025, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và sắp xếp đơn vị hành chính, không gian thành phố Cẩm Phả trước đây được tổ chức lại thành 4 phường: Quang Hanh, Cẩm Phả, Cửa Ông, Mông Dương và xã Hải Hòa.
Sự thay đổi về địa giới và mô hình quản trị không làm phai nhạt bản sắc Vùng mỏ, mà mở ra điều kiện tổ chức lại không gian phát triển theo hướng liên kết, bổ trợ và khai thác tốt hơn lợi thế riêng của từng địa bàn.
Từ đô thị than đến không gian phát triển đa động lực
Diện mạo Vùng mỏ Cẩm Phả hôm nay cho thấy rõ quá trình chuyển đổi phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh” mà Quảng Ninh kiên trì thực hiện từ năm 2012.
Những khu vực từng gắn với khai trường, bãi thải và tuyến vận chuyển than đang từng bước được hoàn nguyên, chỉnh trang; hệ thống giao thông đô thị, đường ven biển, không gian công cộng và các khu dân cư được đầu tư đồng bộ hơn, góp phần cải thiện cảnh quan và chất lượng sống.
Quá trình chuyển đổi không phải là rời bỏ ngành than, mà là cơ cấu lại mô hình tăng trưởng trên nền tảng công nghiệp hiện có. Khai thác lộ thiên từng bước được thu hẹp theo lộ trình; công nghệ khai thác hầm lò, sàng tuyển, chế biến được đổi mới; yêu cầu về an toàn lao động, tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và phục hồi môi trường ngày càng được đặt ở vị trí quan trọng.
Song song với đó, Cẩm Phả đẩy mạnh kết nối giao thông, phát triển dịch vụ, du lịch biển đảo, đô thị ven biển, logistics và thu hút các ngành công nghiệp sạch.
Với khoảng 73km bờ biển, vùng mặt biển trên 150km² và khoảng 50 đảo lớn nhỏ, Vùng mỏ Cẩm Phả có lợi thế rõ nét để phát triển kinh tế biển.
Cụm cảng Cửa Ông, Hòn Nét - Con Ong cùng hệ thống giao thông kết nối với Hạ Long, đặc khu Vân Đồn, đặc khu Cô Tô và khu vực miền Đông tạo điều kiện mở rộng dịch vụ cảng biển, vận tải và logistics.
Đường bao biển Hạ Long - Cẩm Phả đã rút ngắn thời gian di chuyển, mở thêm không gian đô thị ven biển và tạo nền tảng hình thành các tuyến, điểm du lịch liên kết.
Không gian phát triển ấy càng rộng mở khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 36/2026/QH16, ngày 24-8-2026, thành lập thành phố Quảng Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Quảng Ninh; có hiệu lực từ ngày 1-9-2026.
Thành phố Quảng Ninh có diện tích tự nhiên 6.231,27km², quy mô dân số 1.523.400 người và 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu.
Trong chỉnh thể đô thị mới này, Vùng mỏ Cẩm Phả nằm trên trục kết nối Hạ Long - Vân Đồn - Cô Tô, có điều kiện phát huy đồng thời lợi thế công nghiệp, cảng biển, logistics, du lịch và đô thị.
Nền tảng phát triển chung của thành phố đang tạo thêm lực đẩy cho các địa phương. Trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn Quảng Ninh đạt 73.031 tỷ đồng, bằng 98,82% dự toán Trung ương giao; thu nội địa đạt 60.459 tỷ đồng, thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 12.572 tỷ đồng.
Thành phố thu hút 182.732 tỷ đồng vốn đầu tư trong nước ngoài ngân sách với 67 dự án được cấp mới; vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thu hút từ đầu năm vượt 1,1 tỷ USD, nâng tổng số dự án FDI còn hiệu lực lên 237 dự án, với tổng vốn đăng ký gần 16 tỷ USD.
Những con số này cho thấy quy mô huy động nguồn lực ngày càng lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển hóa nguồn lực nhanh hơn thành năng lực sản xuất, hạ tầng và dịch vụ có giá trị gia tăng cao.
Phát huy lợi thế từng phường trong một chỉnh thể liên kết
Phường Cẩm Phả được hình thành trên cơ sở sáp nhập 5 phường. Với vị trí trung tâm, kết nối thuận lợi cùng nền tảng đô thị, dân cư và dịch vụ sẵn có, phường xác định thương mại, dịch vụ và du lịch là những lĩnh vực quan trọng trong cơ cấu phát triển mới.
Thương mại hiện đại được coi là nền tảng; dịch vụ, du lịch chất lượng cao là động lực; kinh tế biển là điểm nhấn. Các mô hình kinh tế số, kinh tế ban đêm được nghiên cứu, khai thác nhằm tạo thêm không gian mua sắm, vui chơi, trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng giá trị dịch vụ.
Sau hơn 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy của phường Cẩm Phả từng bước hoạt động ổn định, hiệu quả. Qua sơ kết 1 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vào tháng 5-2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường đã tiếp nhận trên 46.200 hồ sơ; tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,95%; 100% số hồ sơ được xử lý trên môi trường số.
Thu ngân sách năm 2025 vượt 16,35% kế hoạch; an sinh xã hội được bảo đảm, địa phương không còn hộ nghèo, hộ cận nghèo. Kết quả đó cho thấy chuyển đổi số đang trực tiếp đổi mới phương thức quản trị, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Phường Cửa Ông được hình thành trên cơ sở sáp nhập 4 phường với trên 66.500 nhân khẩu. Với vị trí cửa ngõ phía Đông, lợi thế cảng biển, cảnh quan Vịnh Bái Tử Long và Di tích quốc gia đặc biệt Đền Cửa Ông, địa phương có điều kiện phát triển theo hướng đô thị cảng biển, công nghiệp xanh và du lịch văn hóa.
Logistics được xác định là một lĩnh vực nhiều tiềm năng, gắn với cụm cảng nước sâu Con Ong - Hòn Nét và hệ thống giao thông liên vùng. Cùng với phát triển dịch vụ cung ứng, hậu cần cảng biển, Cửa Ông có thể thu hút công nghiệp phụ trợ, công nghiệp công nghệ cao, ít phát thải; đồng thời khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan tự nhiên như một nguồn lực kinh tế mới. Đền Cửa Ông và Vịnh Bái Tử Long có khả năng trở thành hạt nhân của hệ sinh thái du lịch đa dạng, kết nối Hạ Long, Vân Đồn và Cô Tô.
Phường Quang Hanh có lợi thế về cảnh quan, nguồn khoáng nóng, hệ thống cơ sở y tế - nghỉ dưỡng và vị trí cửa ngõ phía Tây của Vùng mỏ Cẩm Phả. Việc phát triển các sản phẩm nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, du lịch sinh thái gắn với bảo vệ cảnh quan có thể tạo thêm động lực dịch vụ mới, bổ sung cho hệ sinh thái du lịch biển, văn hóa và công nghiệp của toàn khu vực.
Phường Mông Dương tiếp tục giữ vai trò quan trọng về công nghiệp, năng lượng và khai khoáng, đồng thời có dư địa phát triển đô thị, dịch vụ và du lịch sinh thái gắn với sông, hồ, rừng và các giá trị văn hóa địa phương.
Định hướng đặt ra là nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, kiểm soát môi trường, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, từng bước hình thành không gian sản xuất xanh hơn và cải thiện chất lượng sống của người dân.
Với chức năng và thế mạnh khác nhau đang tạo thành một cấu trúc bổ trợ: Cẩm Phả là trung tâm đô thị, thương mại và dịch vụ; Cửa Ông phát huy lợi thế cảng biển, logistics và du lịch văn hóa; Quang Hanh phát triển nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe; Mông Dương giữ nền tảng công nghiệp, năng lượng và mở rộng dịch vụ.
Xã Hải Hòa phát triển nông nghiệp xanh áp dụng khoa học kỹ thuật, du lịch sinh thái trải nghiệm. Khi được kết nối bằng hạ tầng đồng bộ và cơ chế phối hợp thống nhất, các lợi thế riêng có thể cộng hưởng thành sức mạnh chung của Vùng mỏ.
Kết nối Vùng mỏ với động lực phát triển mới của thành phố
Sự chuyển mình của Vùng mỏ Cẩm Phả diễn ra trong bối cảnh thành phố Quảng Ninh đang mở rộng mạnh mẽ các động lực tăng trưởng xanh. Trong 8 tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh đón gần 17,1 triệu lượt khách, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2025; khách lưu trú đạt gần 6,6 triệu lượt, tăng 10%; tổng thu du lịch đạt trên 51.000 tỷ đồng, tăng 23%.
Đây là thị trường và không gian liên kết lớn để Vùng mỏ phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa - tâm linh tại Đền Cửa Ông, nghỉ dưỡng chăm sóc sức khỏe tại Quang Hanh, trải nghiệm Vịnh Bái Tử Long, du lịch công nghiệp, ẩm thực và các dịch vụ đô thị.
Cùng với du lịch, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng. Riêng 8 tháng năm 2026, Quảng Ninh dành 291,7 tỷ đồng cho lĩnh vực này, gấp 5,3 lần cùng kỳ năm 2025.
Việc phát triển hạ tầng số, dữ liệu và các nền tảng quản trị thông minh không chỉ phục vụ điều hành, mà còn tạo điều kiện để các doanh nghiệp công nghiệp, logistics, thương mại và du lịch trên địa bàn Cẩm Phả đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao năng suất và chất lượng dịch vụ.
Các phường Quang Hanh, Cẩm Phả, Cửa Ông, Mông Dương và xã Hải Hòa đang có cơ hội hình thành chuỗi sản phẩm du lịch và dịch vụ có tính liên kết cao.
Du lịch tâm linh, nghỉ dưỡng khoáng nóng, du lịch sinh thái Vịnh Bái Tử Long, trải nghiệm văn hóa công nhân Vùng mỏ, dịch vụ lưu trú, ẩm thực và kinh tế ban đêm có thể bổ trợ cho nhau, tạo thành hệ sinh thái đa dạng.
Nằm giữa trung tâm Hạ Long và 2 đặc khu Vân Đồn, Cô Tô, Vùng mỏ Cẩm Phả có thể trở thành điểm kết nối quan trọng trên hành trình khám phá miền Đông Bắc của thành phố Quảng Ninh.
Để biến tiềm năng thành giá trị thực, khu vực cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao thông và hạ tầng số; tăng kết nối giữa cảng biển, khu công nghiệp, khu đô thị và điểm du lịch; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; thu hút các dự án công nghệ cao, ít phát thải; phục hồi môi trường sau khai thác; đồng thời bảo tồn bản sắc văn hóa công nhân và các di sản lịch sử. Phát triển nhanh phải gắn với phát triển bền vững, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và nhân dân.
Từ bản lĩnh được tôi luyện qua những chặng đường cách mạng đến khát vọng phát triển trong thời kỳ mới, Vùng mỏ Cẩm Phả đang tiếp tục viết nên hành trình chuyển mình xanh bằng chính tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”.
Trong không gian thống nhất của thành phố Quảng Ninh, Vùng mỏ không chỉ là một cực công nghiệp truyền thống, mà còn là mắt xích quan trọng của chuỗi đô thị - cảng biển - logistics - du lịch - dịch vụ.
Giữ vững nền tảng công nghiệp, hướng mạnh ra biển, làm giàu thêm các giá trị văn hóa và đổi mới phương thức phát triển chính là con đường để Vùng mỏ Cẩm Phả tạo dựng diện mạo hiện đại, xanh, bền vững và đáng sống./.
