Người Quảng Ninh thuần dưỡng ngựa để làm du lịch

Tôi đến xã miền núi Bình Liêu vào một buổi chiều vàng óng như mật. Tại xã Bình Liêu, thôn Khe Và được ví như một vùng cao nguyên thu nhỏ. Những đồi cỏ xanh rì trải dài ngút tầm mắt, nhấp nhô theo từng nhịp ruộng bậc thang của núi rừng Đông Bắc.

Giữa không gian bao la ấy, sự xuất hiện của đàn ngựa thong dong khiến du khách thấy lạ. Lâu nay, ít ai nghĩ rằng nơi núi rừng Đông Bắc có mùa đông rét mướt này lại nuôi được ngựa.

Chủ nhân của đàn ngựa đặc biệt này là 2 anh em người Dao, Chu Văn Trình và Chu Văn Mộc. Câu chuyện nuôi ngựa của họ bắt đầu từ một giấc mơ táo bạo, giấc mơ về giống vật nuôi mà người Bình Liêu chưa nuôi bao giờ.

Không hài lòng với việc canh tác truyền thống bấp bênh trên ruộng bậc thang với đàn trâu bò, đàn gà, họ đã lặn lội sang tỉnh Bắc Giang (nay là Bắc Ninh) để chọn mua 20 con ngựa giống đầu tiên. Nhìn những con vật có phần lạ lẫm với thổ nhưỡng quê nhà, ít ai nghĩ rằng chúng sẽ trở thành tài sản quý của cả vùng.

Anh Trình kể rằng, ngựa là loài vật có linh tính, có tình cảm như con người. Chúng không chỉ là gia súc đơn thuần, mà là người bạn. Mỗi con ngựa đều được đặt tên riêng dựa trên màu lông, nào là em “Khoang”, em “Tía”, em “Bạch”...

Những chú ngựa ở Khe Và được nuôi thả hoàn toàn tự nhiên trên những đồi cỏ xanh mướt. Khí hậu mát mẻ, trong lành của Bình Liêu dường như là môi trường lý tưởng để cho đàn ngựa của các anh phát triển.

Từ 20 con ban đầu, đàn ngựa đã sinh sôi thêm nhiều chú ngựa con khỏe mạnh, minh chứng cho sự thích nghi tuyệt vời của loài vật này với mảnh đất biên cương. Mỗi con ngựa trưởng thành xuất bán, anh Mộc thu về cả chục triệu đồng.

Tuy nhiên, các anh đều không đành lòng bán ngựa đi. Mỗi lần bán ngựa là như một lần chia tay người bạn cố tri. Khi bán ngựa, họ còn tiếc hùi hụi vì ngựa nuôi ở Khe Và là giống ngựa quý.

Đặc điểm đàn ngựa Khe Và có giá trị cao, là giống ngựa thuần chủng, khỏe mạnh, quen vận chuyển sản vật hồi, quế từ rừng sâu về nhà. Ngựa lại được nuôi thả tự nhiên trên đồi cỏ nên khỏe mạnh, cường tráng, ít bệnh tật.

Những con ngựa sống gần gũi với người, trung thành với chủ và gắn kết văn hóa bản địa với đời sống sinh hoạt và lao động sản xuất của đồng bào dân tộc Dao.

Cũng chính vì thế mà đồng bào Dao ở các xã miền núi như Kỳ Thượng hay Hải Sơn đã đến đây mua ngựa về để phục vụ du khách trên hành trình cưỡi ngựa chiêm ngưỡng bản làng.

Rời Bình Liêu, hành trình đưa tôi về với chân núi Yên Tử vạn dặm mây mù. Những chú ngựa thong dong chẳng những không làm mất đi sự thanh tịnh của thiền môn, mà còn tô điểm cho nơi đây những hình ảnh rất đẹp.

Du khách đến đây không chỉ để chiêm bái, lễ Phật mà còn để trải nghiệm một cảm giác hoàn toàn khác biệt là ngắm đàn ngựa thong dong hay cưỡi ngựa dưới chân núi thiêng.

Nhìn những chú ngựa nhẩn nha gặm cỏ, lòng du khách dường như lắng lại trước bao nhiêu muộn phiền của cuộc sống thường nhật. Dường như, khách hành hương ai cũng thấy một cảm giác an nhiên, tự tại khi đứng ở đồng cỏ dưới chân Yên Tử.

Tiếng vó ngựa cũng làm tôi mường tượng con đường nhường lại long bào cho con rồi xuất gia từ hành cung Vũ Lâm (tỉnh Ninh Bình ngày nay) để về với chốn non thiêng Yên Tử của đức Phật hoàng Trần Nhân Tông hơn 7 thế kỷ trước. Đương nhiên, thời đó ngài lên Yên Tử bằng ngựa, mà có khi cũng chính là con chiến mã từng cùng ngài trải qua bao sinh tử chiến trận.

Khác với sự hoang dã của Bình Liêu, ngựa ở Yên Tử là những chú ngựa thồ đã được thuần hóa kỹ lưỡng, quen với địa hình đồi núi và rất dạn dĩ với hơi người. Không sợ sệt trước đám đông du khách, đàn ngựa ở Yên Tử thân thiện như những người bạn.

Trải nghiệm cưỡi ngựa là một sản phẩm du lịch do Công ty Cổ phần Phát triển Tùng Lâm triển khai nhằm làm phong phú thêm hành trình khám phá của du khách đến với làng hành hương Yên Tử.

Trong văn hóa Á Đông, ngựa tượng trưng cho sự bền bỉ và hanh thông. Cưỡi ngựa, vì thế, mang một ý nghĩa tâm linh tốt đẹp, như một lời cầu chúc “mã đáo thành công”.

Điểm đặc biệt của trải nghiệm cưỡi ngựa ở dưới chân Yên Tử không nằm ở tốc độ, mà ở sự chậm rãi. Giữa không gian linh thiêng, nhịp thời gian cũng như chậm lại. Nhịp lắc đều đều theo từng bước chân ngựa giúp du khách tạm quên đi áp lực công việc.

Ông Nguyễn Văn Thái - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ du lịch, Công ty Cổ phần Phát triển Tùng Lâm - chia sẻ rằng, hoạt động cưỡi ngựa được xây dựng theo hướng an toàn, thân thiện với môi trường và tôn trọng không gian tâm linh của Yên Tử.

Để có được những bước chân ngựa vững chãi phục vụ du khách là cả một quá trình khổ luyện và tâm huyết của những nhân viên nuôi ngựa. Thuần hóa ngựa không chỉ là dùng roi hay dây cương, mà là dùng cái tâm để thấu hiểu.

Những người làm du lịch ở Quảng Ninh nói chung, Yên Tử nói riêng đã biến bản năng hoang dã của loài ngựa thành sự gắn kết mật thiết với công việc phục vụ du lịch.

Do đó, trong giai đoạn huấn luyện, người thuần dưỡng phải cho ngựa làm quen với tiếng ồn, đám đông và sự xuất hiện thường xuyên của du khách. Những con ngựa ở đây cũng được chăm sóc y tế như người.

Mỗi chú ngựa được kiểm tra sức khỏe định kỳ và có chế độ dinh dưỡng đặc biệt. Các hướng dẫn viên phải am hiểu tập tính ngựa để hỗ trợ du khách lên ngựa, giữ thăng bằng an toàn, trước khi ngựa di chuyển trên đồng cỏ dưới thung lũng Yên Tử.

Trong câu chuyện với chúng tôi, chị Nguyễn Thu Hà - một du khách đến từ Hà Nội, lần đầu thử cưỡi ngựa tại Yên Tử - hồ hởi chia sẻ: “ban đầu tôi khá lo vì chưa từng cưỡi ngựa, nhưng khi ngựa bắt đầu đi chậm và có người hướng dẫn bên cạnh, tôi cảm thấy rất yên tâm và vô cùng thú vị”.

Cưỡi ngựa dưới chân Yên Tử là sản phẩm du lịch độc đáo, gia tăng tính trải nghiệm cho du khách, kéo dài thời gian lưu trú, giữ chân họ ở lại với Quảng Ninh được lâu hơn.

Tôi mường tượng, trong câu chuyện đó những chú ngựa đâu chỉ là gia súc mà còn là người bạn đồng hành, là hướng dẫn viên đặc biệt của mỗi du khách khi lãng du về làng Nương dưới chân Yên Tử.

Không chỉ bán gói sản phẩm du lịch trải nghiệm cưỡi ngựa ở Yên Tử, những người làm du lịch ở Quảng Ninh đang tính đến chuyện thuần dưỡng ngựa phục vụ biểu diễn xiếc, đua ngựa.

Họ chỉ bán một vài con khi đàn ngựa đã quá đông. Tuyệt nhiên, không có ông chủ nào bán ngựa cho các lò mổ dù ngựa già ốm, bệnh tật. Con ngựa không chỉ đem lại cho họ đồng tiền bát gạo, mà còn là những giá trị tinh thần không dễ gì đánh đổi.

Việc nuôi ngựa và phát triển dịch vụ cưỡi ngựa không chỉ đơn thuần là một sinh kế mới, mà còn là tầm nhìn về một nền du lịch bền vững phù hợp với hướng đi của du lịch ở Quảng Ninh hiện nay.

Tại bản Khe Phương của xã Kỳ Thượng, ngựa cũng khiến cho du khách có được trải nghiệm du lịch sinh thái thêm ý nghĩa. Còn tại xã Bình Liêu, anh Trình hay anh Mộc đang ấp ủ dự định kết hợp chăn nuôi với du lịch sinh thái.

Thay vì thồ hàng hay làm bạn tuần tra của người lính biên phòng như xưa kia, những chú ngựa sẽ là “người dẫn đường” đưa du khách khám phá những cung đường biên giới hùng vĩ của đất nước.

Trong khi đó, tại Yên Tử, hình ảnh vó ngựa dưới chân núi thiêng như một nét chấm phá vừa cổ điển, hoang dã vừa mới mẻ, nhắc nhớ về sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên.

Tiếng vó ngựa vang vọng trên các vùng đất du lịch của Quảng Ninh như một tín hiệu vui về sự đổi mới trên những giá trị cũ tốt đẹp. Những người nông dân chân chất nay cũng biết làm du lịch từ nông nghiệp. Còn những doanh nghiệp làm du lịch nơi đây đang viết tiếp câu chuyện về sự sáng tạo, tận dụng lợi thế tự nhiên để tạo nên sức hút riêng biệt.

Ngựa hoang đã được thuần hóa, không phải để làm nô bộc ăn no, vác nặng, kéo khỏe mà để làm bạn cùng con người, tạo nên những hành trình đặc biệt cho du lịch văn hóa, du lịch trải nghiệm.

Và để rồi sau mỗi hành trình trải nghiệm, khi rời xa vùng đất Quảng Ninh tươi đẹp, trong tâm trí du khách vẫn còn vương vấn mãi nhịp vó ngựa giữa đồng cỏ bậc thang xanh ngát hay non cao lộng gió mây phủ ngàn năm./.