Quảng Ninh phát triển kinh tế đối ngoại bền vững
Từ lợi thế địa - kinh tế, hệ thống cửa khẩu, cảng biển và hạ tầng giao thông đồng bộ, Quảng Ninh đang từng bước khẳng định vị thế là cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của Việt Nam. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu có nhiều biến động, Quảng Ninh xác định phát triển kinh tế đối ngoại dựa trên nền tảng logistics hiện đại, chuyển đổi số, liên kết vùng, hợp tác quốc tế tạo động lực tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.
Từ lợi thế cửa ngõ đến động lực kinh tế đối ngoại
Quảng Ninh có vị trí địa - chính trị, địa - kinh tế đặc biệt khi nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, kết nối trực tiếp với Quảng Tây (Trung Quốc), đồng thời có hệ thống cửa khẩu, cảng biển, đường cao tốc tạo điều kiện quan trọng để phát triển các hoạt động thương mại, dịch vụ, logistics và kinh tế cửa khẩu.
Hạ tầng cao tốc, cảng Cái Lân, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, cửa khẩu quốc tế Móng Cái, cửa khẩu Hoành Mô và cửa khẩu Bắc Phong Sinh đang tạo nên mạng lưới kết nối đa phương thức, đưa Quảng Ninh trở thành một điểm nút giao thương quan trọng của khu vực Đông Bắc.
Đặc biệt, trong quan hệ kinh tế Việt Nam - Trung Quốc, Quảng Ninh giữ vị trí cầu nối trực tiếp với Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây. Khu vực Móng Cái nằm trong vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ, đồng thời là điểm kết nối quan trọng trong hợp tác “Hai hành lang, một vành đai” giữa 2 nước. Từ đây, hàng hóa có thể tiếp tục kết nối với các trung tâm kinh tế lớn của Việt Nam, thị trường Trung Quốc và rộng hơn là khu vực ASEAN.
Những lợi thế đó đang được chuyển hóa thành kết quả cụ thể. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn Quảng Ninh đạt khoảng 21,6 tỷ USD, tăng 12,5% so với năm 2024.
Thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt hơn 16.542 tỷ đồng, với hơn 3.000 doanh nghiệp tham gia hoạt động xuất nhập khẩu. Riêng khu vực Móng Cái đạt khoảng 6,1 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu, tăng 27% so với năm trước.
Chủ động hội nhập quốc tế, đến nay, Quảng Ninh đã ký kết thỏa thuận hợp tác với 16 địa phương của Trung Quốc, Lào, Hàn Quốc, Nhật Bản, Nga, Séc, Belarus...; duy trì quan hệ kinh tế thương mại với trên 70 quốc gia, vùng lãnh thổ và nhiều tổ chức, diễn đàn khu vực, quốc tế. Đây là cơ sở triển khai sâu rộng các hoạt động đối ngoại, đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực, tranh thủ sự hỗ trợ, thế mạnh của các nước.
Nhờ đó, công tác ngoại giao kinh tế đạt nhiều kết quả tích cực. Trên địa bàn Quảng Ninh hiện có 244 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hiện còn hiệu lực với tổng số vốn đăng ký đạt trên 16 tỷ USD, tạo động lực quan trọng phát triển kinh tế - xã hội.
Những con số này cho thấy kinh tế đối ngoại đang ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng trong cấu trúc tăng trưởng của Quảng Ninh. Nhưng phía sau sự gia tăng về kim ngạch là yêu cầu lớn hơn khi làm thế nào để dòng hàng hóa xuyên biên giới được vận hành nhanh hơn, minh bạch hơn, chi phí thấp hơn và an toàn hơn? Câu trả lời đang được Quảng Ninh tập trung vào phát triển logistics và hiện đại hóa hệ thống cửa khẩu.
Logistics - nền tảng của kinh tế đối ngoại
Trong chuỗi giá trị thương mại toàn cầu, logistics không đơn thuần là hoạt động vận chuyển, lưu kho hay giao nhận hàng hóa. Đó là hệ thống hạ tầng và dịch vụ quyết định khả năng kết nối thị trường, thời gian giao hàng, chi phí sản xuất - kinh doanh và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đối với Quảng Ninh, yêu cầu này càng rõ nét khi tỉnh đồng thời có cửa khẩu đường bộ, cảng biển và hàng không. Nếu các phương thức vận tải được kết nối đồng bộ, Quảng Ninh không chỉ phục vụ nhu cầu xuất nhập khẩu của địa phương mà còn có thể trở thành một mắt xích logistics quan trọng của miền Bắc.
Quảng Ninh đang ưu tiên xây dựng trung tâm logistics tại Móng Cái và Cái Lân, phát triển kho lạnh, trung tâm phân phối hàng hóa gắn với cửa khẩu và cảng biển; đồng thời đẩy mạnh hải quan điện tử, cửa khẩu thông minh và quản trị dữ liệu an toàn, minh bạch. Đây cũng chính là hướng đi phù hợp với sự thay đổi của thương mại quốc tế.
Khi doanh nghiệp ngày càng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới, lợi thế không còn chỉ nằm ở vị trí địa lý. Một địa phương có vị trí thuận lợi nhưng thời gian thông quan dài, chi phí logistics cao, thủ tục phức tạp sẽ khó duy trì sức hấp dẫn. Ngược lại, một hệ thống cửa khẩu thông minh, kết nối dữ liệu và vận hành 24/7 sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh mới.
Quảng Ninh đang triển khai Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái - Đông Hưng. Theo Quyết định số 164/QĐ-TTg, ngày 28-1-2026, mô hình này hướng tới xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái trở thành một trong những trung tâm, đầu mối về xuất nhập khẩu, thương mại, dịch vụ, du lịch và kinh tế cửa khẩu của vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, đồng thời là cửa ngõ kết nối hàng hóa ASEAN với thị trường Trung Quốc và các thị trường khác.
Đáng chú ý, lộ trình xây dựng cửa khẩu thông minh được triển khai theo hướng từng bước. Năm 2026 tập trung vào hạ tầng kỹ thuật, các luồng chuyên dụng và Trung tâm điều hành thông minh; giai đoạn 2027 - 2030 tiếp tục mở rộng quy mô, nâng cao năng lực thông quan, đồng thời phát triển thêm các hạng mục logistics, thương mại điện tử và kho bãi hiện đại.
Từ góc độ kinh tế đối ngoại, ý nghĩa của mô hình cửa khẩu thông minh còn nằm ở khả năng tăng cường hợp tác Việt Nam - Trung Quốc trên nền tảng công nghệ, dữ liệu và quản trị hiện đại. Đây là bước chuyển từ hợp tác dựa chủ yếu vào giao thương hàng hóa sang hợp tác sâu hơn về hạ tầng, logistics, thương mại số và dịch vụ xuyên biên giới.
Từ biên giới ra biển lớn
Nếu cửa khẩu là điểm kết nối trực tiếp với thị trường Trung Quốc thì hệ thống cảng biển chính là cánh cửa đưa Quảng Ninh vươn ra thị trường khu vực và thế giới.
Quảng Ninh có hệ thống cảng biển gắn với các khu kinh tế, khu công nghiệp và các tuyến hàng hải quốc tế. Trong đó, Cái Lân, Hải Hà, Hòn Nét - Con Ong và tới đây là cảng Vạn Ninh tạo điều kiện để hình thành mạng lưới logistics đa phương thức.
Đây là cơ sở quan trọng để Quảng Ninh phát triển kinh tế đối ngoại theo hướng đa phương thức. Hàng hóa có thể được vận chuyển từ các khu công nghiệp tới cảng biển, từ cửa khẩu đường bộ kết nối với các trung tâm logistics, cảng biển.
Đồng thời thông qua mạng lưới đường cao tốc để rút ngắn thời gian tới Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh, thành trong vùng. Khi các tuyến đường bộ, đường biển, hàng không và cửa khẩu được kết nối thành một chỉnh thể, Quảng Ninh sẽ có điều kiện chuyển từ vai trò một địa phương biên giới có hoạt động xuất nhập khẩu lớn sang vai trò một trung tâm logistics và thương mại quốc tế của khu vực phía Bắc kết nối chặt chẽ với Hà Nội, Hải Phòng, các tỉnh đồng bằng sông Hồng, vùng Đông Bắc và hành lang kinh tế kết nối với Trung Quốc, ASEAN và thị trường quốc tế.
Với vị thế mới là thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh tiếp tục củng cố, làm sâu sắc hơn các mối quan hệ đối ngoại truyền thống, chủ động nâng tầm vai trò trong các cơ chế hợp tác, tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ và đồng hành cùng các địa phương, đối tác quốc tế trên cơ sở cùng phát triển, cùng có lợi.
Đồng thời, hướng tới mở rộng hợp tác với các trung tâm đổi mới sáng tạo, các địa phương có thế mạnh về kinh tế biển, logistics, công nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi xanh. Thúc đẩy ký kết, nâng cấp và triển khai thực chất các thỏa thuận hợp tác quốc tế, bảo đảm gắn với các mục tiêu phát triển và mang lại hiệu quả cụ thể…
Ông Hồ Văn Vịnh - Giám đốc Sở Ngoại vụ Quảng Ninh- cho biết: “xác định ngoại giao kinh tế, khoa học công nghệ làm trọng tâm để thu hút nguồn lực quốc tế về vốn, công nghệ, tri thức, nhân lực chất lượng cao. Triển khai đồng bộ ngoại giao văn hóa, thông tin đối ngoại,… để quảng bá tốt hơn giá trị đặc sắc về thiên nhiên, văn hóa, di sản,… địa phương an toàn, thân thiện, hấp dẫn, nâng cao vị thế thành phố Quảng Ninh”.
Một nền kinh tế đối ngoại hiện đại không thể chỉ được đánh giá bằng tốc độ tăng trưởng kim ngạch. Những tiêu chí ngày càng quan trọng là mức độ minh bạch, khả năng truy xuất hàng hóa, chi phí logistics, chất lượng dịch vụ, mức độ số hóa và tác động môi trường.
Đây là lý do Quảng Ninh tiếp tục coi chuyển đổi số là một cấu phần của phát triển kinh tế đối ngoại. Trong hoạt động cửa khẩu, dữ liệu có thể được kết nối giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp logistics và doanh nghiệp xuất nhập khẩu; các quy trình kiểm tra, giám sát được tự động hóa; phương tiện và hàng hóa được quản lý theo thời gian thực.
Quảng Ninh thời gian qua tiếp tục duy trì cách tiếp cận lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Trong hoạt động xuất nhập khẩu, các lực lượng chức năng tăng cường rà soát thủ tục, hỗ trợ doanh nghiệp, điều tiết phương tiện và bảo đảm hoạt động thông quan thông suốt.
Tháng 3-2026, Quảng Ninh tổ chức hội nghị gặp gỡ doanh nghiệp để bàn giải pháp thúc đẩy xuất nhập khẩu qua cửa khẩu, cảng biển và cảng hàng không.
Đáng chú ý, trong năm 2026, Quảng Ninh tiếp tục triển khai các giải pháp giảm chi phí dịch vụ, nâng cao hiệu quả thông quan. Việc tăng thời gian thông quan tại khu vực Bắc Luân II, cải cách thủ tục và xây dựng cửa khẩu thông minh được kỳ vọng trực tiếp giảm chi phí logistics, nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp và tăng sức hấp dẫn của hệ thống cửa khẩu Quảng Ninh.
Quảng Ninh biến những lợi thế thực sự trở thành sức mạnh khi được tổ chức thành một hệ thống thống nhất, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cửa khẩu thông minh, trung tâm logistics thông minh và hệ thống dữ liệu liên thông; mở rộng hợp tác với Quảng Tây và các địa phương, doanh nghiệp Trung Quốc; đồng thời hướng tới những thị trường mới trong ASEAN, Đông Bắc Á và xa hơn là cả châu Âu.
Tiến sĩ Philipp Rosler - nguyên Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Kinh tế và Công nghệ Cộng hòa Liên bang Đức, Lãnh sự danh dự Việt Nam tại Thụy Sĩ - cho biết: “từ chuyến thăm Quảng Ninh dự hội nghị Lãnh sự danh dự Việt Nam lần thứ 2 này, tôi đã nắm được thêm nhiều thông tin về tiềm năng, thế mạnh và định hướng phát triển kinh tế của tỉnh. Tôi đánh giá cao môi trường đầu tư thể hiện qua kết quả thu hút FDI của tỉnh thời gian qua. Các doanh nghiệp Thụy Sĩ rất quan tâm đến lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo. Tôi sẽ phát huy vai trò của mình để kết nối giữa hai bên trong thời gian tới”.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa ngày càng nhiều hàng hóa qua cửa khẩu hay cảng biển, xây dựng được một hệ sinh thái kinh tế đối ngoại hiện đại, trong đó logistics là nền tảng, chuyển đổi số là công cụ, liên kết vùng là động lực, hợp tác quốc tế là không gian phát triển.
Từ một địa phương biên giới và ven biển, Quảng Ninh đang đứng trước cơ hội vươn lên trở thành một trong những trung tâm giao thương quốc tế quan trọng của miền Bắc.
Với tư duy chủ động, sáng tạo, Quảng Ninh đang khai thác hiệu quả quan hệ đối ngoại thành động lực phát triển, khẳng định hình ảnh một địa phương năng động, hiện đại, giàu bản sắc, sẵn sàng vươn tầm, hội nhập và đóng góp ngày càng tích cực vào sự phát triển chung của đất nước./.
.jpg)
