Quảng Ninh: Tái cấu trúc không gian, mở dư địa phát triển mới

Không chỉ là một tên gọi hành chính mới

Ngày 7-4-2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 20-KL/TW, thống nhất chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở địa giới hành chính tỉnh Quảng Ninh.

Tiếp đó, Ban Chấp hành Trung ương Đảng thống nhất chủ trương tại Hội nghị lần thứ ba khóa XIV; ngày 27-7-2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 202/NQ-CP thông qua hồ sơ Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương. Ngày 4-8-2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Những bước đi liên tiếp, chặt chẽ đó cho thấy mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương của Quảng Ninh đã chuyển từ định hướng phát triển thành một tiến trình hiện thực hóa cụ thể.

Song, ý nghĩa lớn hơn của quyết sách không nằm ở việc thay đổi tên gọi hay mô hình tổ chức hành chính. Cốt lõi là mở ra một không gian phát triển mới, trong đó toàn bộ địa giới Quảng Ninh được nhìn nhận như một chỉnh thể thống nhất, có sự phân công, bổ trợ và lan tỏa giữa các khu vực.

Theo Kết luận số 20-KL/TW, Quảng Ninh được định hướng phát triển theo hướng đô thị xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc; tái cấu trúc không gian phát triển, tích hợp đô thị, biển, đảo, biên giới, di sản thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh; chuyển từ tổ chức không gian phân tán sang hệ sinh thái đa trung tâm, mở và liên kết.

Đây chính là sự chuyển đổi căn bản về tư duy phát triển: từ khai thác lợi thế riêng lẻ sang tạo lập chuỗi giá trị; từ phát triển theo địa giới sang tổ chức không gian theo chức năng; từ “mỗi địa phương một lợi thế” sang một Quảng Ninh thống nhất về quy hoạch, hạ tầng, nguồn lực và thị trường.

Nói cách khác, thành phố Quảng Ninh trong tương lai không phải là phép cộng cơ học của các đô thị, vùng nông thôn, miền núi, biển đảo hay khu kinh tế.

Đó phải là một không gian phát triển tích hợp, nơi đô thị gắn với công nghiệp và dịch vụ; biển gắn với cảng, logistics, du lịch và kinh tế biển; biên giới gắn với thương mại quốc tế; di sản gắn với kinh tế văn hóa; miền núi gắn với kinh tế xanh, lâm nghiệp bền vững và du lịch cộng đồng.

Mở không gian phát triển, đánh thức những dư địa mới

Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Nhiệm vụ Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 tại Quyết định số 606/QĐ-TTg, ngày 2-4-2026.

Phạm vi quy hoạch này bao trùm toàn bộ địa giới hành chính tỉnh với diện tích đất liền hơn 6.231km² và không gian biển theo quy định. Đây là quy hoạch có ý nghĩa đặc biệt, bởi không gian phát triển đô thị được nghiên cứu hướng tới mô hình thành phố trực thuộc Trung ương hiện đại, thông minh, xanh và bền vững.

Ngày 23-6-2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1123/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075.

Việc đồng bộ các quy hoạch chiến lược đã tạo thêm cơ sở pháp lý để Quảng Ninh tổ chức lại không gian đô thị, đầu tư hạ tầng và huy động nguồn lực phát triển.

Theo định hướng quy hoạch, Quảng Ninh phát huy lợi thế đặc thù của một đô thị biển, biên giới và di sản, đồng thời tổ chức không gian hợp lý giữa đô thị, công nghiệp, dịch vụ, nông thôn, biển - đảo.

Mục tiêu không chỉ là tạo ra những đô thị hiện đại, mà quan trọng hơn là hình thành một hệ thống đô thị có khả năng liên kết, chia sẻ chức năng và tạo động lực phát triển cho toàn vùng.

Đây cũng là điều kiện để các nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn. Đất đai không chỉ được nhìn dưới góc độ quỹ đất của từng địa phương; hạ tầng không chỉ phục vụ một đô thị; các khu kinh tế, khu công nghiệp không đứng độc lập; những giá trị di sản, cảnh quan, văn hóa không chỉ được khai thác trong phạm vi một điểm đến. Tất cả được đặt trong cùng một bài toán phát triển.

Không gian phát triển mới đang tạo điều kiện để Quảng Ninh khai thác sâu hơn những lợi thế vốn có nhưng chưa được phát huy đầy đủ. Trước hết là không gian đô thị - công nghiệp. Khu vực Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Quảng Yên cùng các khu kinh tế, khu công nghiệp đang hình thành những mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất, dịch vụ và logistics.

Định hướng thu hút đầu tư ngày càng chuyển mạnh sang công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, những lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn và phù hợp với yêu cầu phát triển xanh.

Khu công nghiệp Sông Khoai (phường Đông Mai) nằm trong Khu kinh tế ven biển vùng Quảng Yên, được hưởng lợi từ quy hoạch không gian phát triển gắn với hệ thống giao thông, cảng biển và các cực tăng trưởng của Quảng Ninh.

Trên nền tảng đó, Công ty CP Đô thị Amata Hạ Long tập trung hoàn thiện hạ tầng, thu hút các dự án công nghệ cao, điện tử, tự động hóa vào Khu công nghiệp Sông Khoai. Năm 2025, đơn vị đã thu hút 2 dự án, tổng vốn gần 34 triệu USD; 6 tháng đầu năm 2026 tiếp tục thu hút 4 dự án điện tử, vốn đầu tư ban đầu 31,5 triệu USD.

Cùng với đó là không gian kinh tế biển tại đặc khu Vân Đồn, Cô Tô, khu vực Hạ Long và hệ thống vùng biển rộng lớn, mở ra dư địa phát triển kinh tế hàng hải, cảng biển, logistics, du lịch biển đảo, nuôi biển công nghệ cao.

Tại đặc khu Cô Tô được định vị là đô thị du lịch sinh thái biển đảo, trung tâm dịch vụ biển đảo, gắn với bảo tồn tài nguyên, bảo vệ môi trường và giữ vững quốc phòng, an ninh, chủ quyền vùng biển Đông Bắc.

Theo quy hoạch, Cô Tô phát triển theo hướng kinh tế biển hiện đại, xanh và bền vững, trong đó du lịch sinh thái, dịch vụ biển đảo là những lĩnh vực trọng tâm.

Cùng với hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng đô thị và dịch vụ, địa phương chú trọng thu hút đầu tư có chọn lọc, phù hợp với điều kiện tự nhiên và sức chịu tải của hệ sinh thái. Quy mô dân số dự kiến khoảng 30.000 - 40.000 người vào năm 2050.

Quảng Ninh có đường biên giới trên bộ 118,8km tiếp giáp với Trung Quốc, vì vậy cửa khẩu cũng có vị trí đặc biệt quan trọng. Móng Cái và các khu vực cửa khẩu là cầu nối trực tiếp giữa Quảng Ninh với thị trường Trung Quốc, đồng thời kết nối sâu hơn với các tuyến thương mại trong khu vực ASEAN.

Hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện cùng các chính sách thúc đẩy thương mại, logistics và kinh tế cửa khẩu sẽ tạo thêm động lực cho cực phát triển phía Đông Bắc.

Trong khi đó, kinh tế di sản - du lịch có điều kiện chuyển từ khai thác điểm đến sang phát triển chuỗi giá trị. Quảng Ninh đang định hình kinh tế di sản trở thành một động lực tăng trưởng mới, gắn bảo tồn với khai thác bền vững các giá trị văn hóa, lịch sử và thiên nhiên.

Quảng Ninh phấn đấu đến năm 2030 sẽ đón 28 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt 160.000 - 180.000 tỷ đồng, đóng góp 13 - 15% GRDP; tầm nhìn đến năm 2045 trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật và du lịch di sản hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Theo quy hoạch, tỉnh sẽ hình thành 3 khu du lịch quốc gia gắn với du lịch đêm và công nghiệp văn hóa, 8 không gian kinh tế di sản, 6 khu vực phát triển kinh tế ban đêm; đẩy mạnh số hóa di sản, phát triển không gian sáng tạo, nghệ thuật, sự kiện và các sản phẩm du lịch mới. Yên Tử được định hướng trở thành đô thị di sản tầm cỡ quốc tế vào năm 2045.

Theo Trưởng Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử Vũ Kiên Cường, ngoại giao di sản không chỉ quảng bá hình ảnh mà còn giúp huy động tri thức, công nghệ và nguồn lực quốc tế cho bảo tồn, phát triển bền vững. Qua đó, di sản được chuyển hóa thành nguồn lực kinh tế, thương hiệu điểm đến và sức mạnh kết nối quốc tế của Quảng Ninh.

Hạ tầng mở đường, liên kết tạo lực tăng trưởng

Trong hơn 1 thập niên qua, Quảng Ninh đã dành nguồn lực lớn để tạo dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ, từng bước hình thành mạng lưới cao tốc, cảng biển, hàng không và giao thông kết nối nội tỉnh.

Từ sự đổi mới tư duy đầu tư hạ tầng, lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư, huy động tối đa nguồn lực xã hội và đẩy mạnh hợp tác công - tư. Từ đó, hàng loạt công trình chiến lược được đầu tư, tạo bước chuyển căn bản về năng lực kết nối của tỉnh.

Dấu ấn nổi bật là Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, cao tốc Hạ Long - Hải Phòng, Hạ Long - Vân Đồn, Vân Đồn - Móng Cái. Đến năm 2022, Quảng Ninh trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước hoàn thành 176km cao tốc chạy dọc địa bàn.

Cùng với đường bao biển Hạ Long - Cẩm Phả, hệ thống cầu, cảng biển, cảng khách quốc tế và các tuyến kết nối khu kinh tế, khu công nghiệp, Quảng Ninh từng bước hình thành mạng lưới giao thông đa phương thức, kết nối từ cửa ngõ phía Tây đến Móng Cái.

Giá trị lớn nhất của hạ tầng không chỉ nằm ở những con đường, cây cầu hay công trình mới, mà ở việc mở rộng không gian phát triển và tạo liên kết giữa các cực tăng trưởng. Quảng Yên, Vân Đồn, Móng Cái cùng các khu công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu được kết nối thuận lợi hơn; các địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo từng bước trở thành những mắt xích trong chuỗi phát triển chung.

Đầu tháng 8-2026, Quảng Ninh đã đề nghị Quốc hội cho phép có cơ chế để địa phương đầu tư tuyến cao tốc nối Vành đai 5 với Quảng Ninh dài khoảng 55km, với 10 làn xe.

Cùng với đó là định hướng về đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, chiều dài khoảng 120km, tốc độ thiết kế trên tuyến chính đạt 350km/h, điểm cuối tại khu vực Tuần Châu.

Những dự án này được triển khai sẽ tiếp tục mở rộng không gian liên kết, tạo điều kiện cho Quảng Ninh kết nối sâu hơn với vùng Thủ đô và các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời gia tăng năng lực giao thương, du lịch và logistics.

Đến nay, Quảng Ninh sở hữu hệ thống giao thông đồng bộ gồm cao tốc, sân bay quốc tế, cảng biển nước sâu, cảng tàu khách quốc tế và cửa khẩu quốc tế, tạo nền tảng để tỉnh trở thành cực tăng trưởng của vùng Đông Bắc, cửa ngõ giao thương với Trung Quốc và Đông Bắc Á.

Cùng với hạ tầng giao thông, hạ tầng số đang trở thành một cấu phần không thể thiếu. Chính quyền số, kinh tế số, xã hội số và đô thị thông minh sẽ giúp thay đổi phương thức quản trị, nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công, hỗ trợ doanh nghiệp và tạo ra những phương thức phát triển mới. Đây cũng là nền tảng để Quảng Ninh chuyển từ lợi thế về vị trí sang lợi thế về năng lực cạnh tranh.

Mở chương mới của một cực tăng trưởng

Một thành phố trực thuộc Trung ương không thể chỉ lớn về quy mô mà phải mạnh về chất lượng tăng trưởng. Cùng với mở rộng không gian, Quảng Ninh đang đứng trước yêu cầu lựa chọn mô hình phát triển phù hợp với lợi thế và xu thế mới.

Mục tiêu thu hút đầu tư, vì thế, không còn đặt nặng số lượng dự án, mà hướng tới các dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, quản trị hiện đại, có giá trị gia tăng lớn và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là bước chuyển quan trọng từ “trải thảm đỏ” để thu hút đầu tư sang chủ động lựa chọn những dòng vốn phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn.

Theo số liệu năm 2025, GRDP Quảng Ninh tăng 11,89%, quy mô nền kinh tế đạt hơn 368.445 tỷ đồng. Trong năm 2026, Quảng Ninh đặt mục tiêu thu ngân sách trên 100.000 tỷ đồng; tăng trưởng GRDP đạt trên 13%. Quảng Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030 GRDP bình quân đầu người đạt 20.000 USD/người/năm.

Thành phố Quảng Ninh tương lai sẽ không được đo bằng quy mô địa giới hay số lượng công trình. Thước đo quan trọng hơn là chất lượng sống của người dân, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, hiệu quả sử dụng tài nguyên, chất lượng môi trường, sức hấp dẫn của đô thị và khả năng đóng góp cho sự phát triển chung của vùng và đất nước.

Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Quảng Minh Cường khẳng định: khi Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là cơ hội lớn nhất của tỉnh nhằm tận dụng vị thế của thành phố trực thuộc Trung ương với các cơ chế đặc thù, phát huy tối đa các tiềm năng, lợi thế hiện có; hướng đến mục tiêu cốt lõi là xây dựng, phát triển Quảng Ninh là một thành phố tiêu biểu của cả nước về mọi mặt; thành phố kiểu mẫu giàu đẹp, văn minh, hiện đại, nâng cao đời sống mọi mặt của nhân dân.

Từ “nâng cấp đơn vị hành chính” đến tái cấu trúc không gian phát triển là một bước chuyển về tư duy, tầm nhìn và cách thức tổ chức nguồn lực.

Quảng Ninh không chỉ hướng tới một vị thế hành chính mới, mà phải tạo dựng năng lực phát triển mới: quy hoạch được chuyển hóa thành hành động, hạ tầng trở thành sức mạnh kết nối, liên kết tạo thành động lực cộng hưởng, chuyển đổi số nâng tầm quản trị và tăng trưởng xanh trở thành nguyên tắc xuyên suốt.

Một thành phố Quảng Ninh đa cực, đa trung tâm, mở và liên kết; nơi đô thị, biển đảo, biên giới, di sản và miền núi cùng phát huy lợi thế trong một chỉnh thể thống nhất./.