Chuyển đổi số ở Cửa khẩu Hoành Mô

Tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại xuyên biên giới

Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 193/2025/QH15 của Quốc hội với nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số trên phạm vi cả nước.

Đối với Quảng Ninh, Tỉnh ủy đã cụ thể hóa các chủ trương này bằng Kế hoạch số 538-KH/TU, đặt mục tiêu đưa tỉnh trở thành một trong những địa phương đi đầu về chuyển đổi số, lấy dữ liệu làm tài nguyên, công nghệ số làm động lực và người dân, doanh nghiệp là trung tâm phục vụ.

Trong bức tranh phát triển ấy, Cửa khẩu Hoành Mô mang một vị trí đặc biệt. Là cửa ngõ giao thương giữa Quảng Ninh với Quảng Tây (Trung Quốc), Hoành Mô không chỉ đảm nhận nhiệm vụ kiểm soát xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh mà còn là điểm kết nối quan trọng trên hành lang kinh tế ven biển Vịnh Bắc Bộ.

Cùng với sự phát triển của Khu kinh tế cửa khẩu Hoành Mô – Đồng Văn, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng hải quan không chỉ là quản lý chặt chẽ hàng hóa, phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại mà còn phải tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại xuyên biên giới, giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao mức độ hài lòng của doanh nghiệp.

Nếu như trước đây, hoạt động thông quan tại cửa khẩu chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy, nhiều quy trình xử lý thủ công và sự phối hợp trực tiếp giữa các cơ quan chức năng thì nay, dưới tác động của chuyển đổi số, phương thức quản lý đã thay đổi căn bản.

Dữ liệu điện tử dần thay thế giấy tờ truyền thống. Các phần mềm nghiệp vụ, nền tảng dùng chung và hệ thống quản trị thông minh được triển khai đồng bộ, tạo nên sự kết nối liên thông giữa các lực lượng hải quan, biên phòng, kiểm dịch và các cơ quan quản lý chuyên ngành.

Những thay đổi ấy không chỉ giúp giảm thời gian xử lý hồ sơ mà còn nâng cao tính công khai, minh bạch, hạn chế tiếp xúc trực tiếp, giảm phát sinh thủ tục và chi phí cho doanh nghiệp.

Đội hải quan cửa khẩu chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang tư duy “phục vụ”, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, lấy dữ liệu số làm nền tảng điều hành và lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả hoạt động.

Toàn bộ văn bản hành chính được xử lý trên môi trường số. 100% số thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền được tiếp nhận và giải quyết thông qua dịch vụ công trực tuyến; chữ ký số được sử dụng rộng rãi. Hệ thống quản lý văn bản, điều hành điện tử được vận hành thống nhất.

Không dừng lại ở số hóa hồ sơ, đơn vị còn chú trọng chuẩn hóa nguồn nhân lực số thông qua chương trình “Bình dân học vụ số”, “1.000 giờ kỹ năng số bắt buộc”, đánh giá công chức bằng hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI) điện tử và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong xử lý công việc hằng ngày.

Đây là những bước đi thể hiện quyết tâm xây dựng đội ngũ cán bộ hải quan có tư duy số, kỹ năng số và phương pháp làm việc số, đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại.

Chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị bằng dữ liệu số

Một trong những dấu ấn nổi bật của chuyển đổi số tại Hoành Mô là việc lấy doanh nghiệp làm đối tượng phục vụ. Từ năm 2025 đến nay, Hải quan cửa khẩu Hoành Mô thường xuyên tổ chức các hội nghị đối thoại, tham vấn với cộng đồng doanh nghiệp; duy trì nhiều kênh trao đổi trực tuyến để tiếp nhận và giải đáp vướng mắc ngay từ cơ sở.

Chỉ tính từ đầu năm 2026, đơn vị đã tổ chức 2 đợt gặp gỡ với 21 doanh nghiệp, qua đó thu hút thêm 36 doanh nghiệp mới đến làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu.

Những con số này không chỉ phản ánh hiệu quả của công tác cải cách hành chính mà còn cho thấy niềm tin ngày càng lớn của cộng đồng doanh nghiệp đối với môi trường đầu tư, kinh doanh tại khu vực cửa khẩu Hoành Mô.

Sự thay đổi lớn nhất mà chuyển đổi số mang lại cho Cửa khẩu Hoành Mô không chỉ nằm ở việc thay thế hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử hay đưa các phần mềm quản lý vào hoạt động nghiệp vụ hằng ngày, mà sâu xa hơn là sự thay đổi tư duy quản trị, chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị bằng dữ liệu số.

Nếu như trước đây, việc kiểm tra, giám sát hàng hóa chủ yếu dựa trên hồ sơ và kinh nghiệm của cán bộ nghiệp vụ thì nay, cùng với lộ trình xây dựng Hải quan số và Hải quan thông minh, dữ liệu đang trở thành “nguồn tài nguyên” quan trọng nhất.

Mỗi tờ khai, mỗi phương tiện xuất nhập cảnh, mỗi lô hàng hay mỗi doanh nghiệp đều được số hóa, hình thành kho dữ liệu tập trung phục vụ phân tích, đánh giá rủi ro, hỗ trợ ra quyết định và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Đây cũng chính là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW khi xác định dữ liệu là nguồn lực mới của nền kinh tế, cần được khai thác hiệu quả để tạo ra những giá trị phát triển bền vững.

Tại Cửa khẩu Hoành Mô, việc ứng dụng công nghệ số được triển khai đồng bộ trên tất cả các khâu của quy trình nghiệp vụ. Hệ thống thông quan điện tử VNACCS/VCIS tiếp tục được vận hành ổn định, kết nối với Cổng thông tin một cửa quốc gia, tạo điều kiện để doanh nghiệp thực hiện thủ tục hải quan mọi lúc, mọi nơi mà không phụ thuộc vào thời gian hay khoảng cách địa lý.

Các chứng từ điện tử được tiếp nhận, xử lý và lưu trữ hoàn toàn trên môi trường số; việc nộp thuế điện tử và thông quan được duy trì ổn định, góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm đáng kể chi phí đi lại, in ấn và lưu trữ cho doanh nghiệp.

Cùng với đó, hệ thống quản trị nội bộ, quản lý văn bản, điều hành công việc, thống kê báo cáo và giám sát tiến độ xử lý hồ sơ cũng được số hóa toàn diện, tạo nên quy trình làm việc thống nhất, minh bạch và có khả năng giám sát theo thời gian thực.

Một điểm nổi bật trong lộ trình chuyển đổi số là việc mạnh dạn đưa các công nghệ mới vào phục vụ hoạt động quản lý. Không chỉ dừng ở số hóa hồ sơ hay tự động hóa quy trình, đơn vị đã từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ tra cứu chính sách, giải đáp thủ tục hải quan, khai thác cơ sở dữ liệu và hỗ trợ cán bộ trong xử lý nghiệp vụ.

Các phần mềm quản lý phương tiện vận tải xuất nhập cảnh tại cửa khẩu đường bộ, hệ thống quản trị công việc điện tử, chatbot AI và các nền tảng thống kê thông minh đã góp phần giảm tải đáng kể khối lượng công việc thủ công, đồng thời nâng cao độ chính xác và tính kịp thời trong xử lý thông tin.

Đây là bước chuẩn bị quan trọng để tiến tới mô hình Hải quan thông minh, trong đó nhiều khâu nghiệp vụ sẽ được hỗ trợ bởi AI, dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, giá trị lớn nhất của chuyển đổi số nằm ở việc tiết kiệm thời gian và chi phí. Khi mọi thủ tục được thực hiện trên môi trường điện tử, doanh nghiệp không còn phải nhiều lần di chuyển để bổ sung hồ sơ hay chờ đợi kết quả xử lý bằng phương thức thủ công.

Mọi thông tin về quy trình, tình trạng hồ sơ, nghĩa vụ tài chính đều được cập nhật trực tuyến, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chính sự minh bạch ấy đã góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp đối với cơ quan hải quan, đồng thời tạo sức hút mới cho hoạt động xuất nhập khẩu qua Cửa khẩu Hoành Mô - cửa ngõ quan trọng kết nối Quảng Ninh với thị trường Quảng Tây (Trung Quốc).

Không chỉ phục vụ doanh nghiệp, chuyển đổi số còn nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường trong hoạt động xuất nhập khẩu, lựa chọn chính xác đối tượng cần kiểm tra, từ đó vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật, vừa tập trung nguồn lực đấu tranh với các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.

Cách làm này thể hiện rõ quan điểm quản lý hiện đại: giảm tối đa sự can thiệp hành chính đối với các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả kiểm soát đối với các nhóm rủi ro cao.

Đối với lực lượng biên phòng, việc chuyển đổi số thực hiện tốt. Các văn bản kêt nối có đường truyền riêng của hệ thống quân sự. Hệ thống cửa khẩu thông minh kết nối kết nối Cục Quản lý cửa khẩu của Bộ Tư lệnh Bộ đội biên phòng cập nhật thông tin hằng ngày camera an ninh, có vấn đề vướng mắc xin ý kiến chỉ đạo trực tiếp từ Bộ Tư lệnh.

Trung tá Vi Tiến Nghiệp - Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Cửa khẩu Hoành Mô - cho biết: “sau 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, chức năng nhiệm vụ của Đồn gần như không thay đổi. Chúng tôi vẫn gắn kết chặt chẽ với chính quyền địa phương xã Hoành Mô và lực lượng hải quan thực hiện các hoạt động phối hợp để tuyên truyền vận động quần chúng nhân dân các dân tộc cùng tham gia bảo vệ đường biên, cột mốc, góp phần giữ vững chủ quyền an ninh biên giới quốc gia”./.