Trả lời đúng điều nhân dân quan tâm

Chỉ đạo này tiếp nối quan điểm được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh trước đó: công tác chính trị, tư tưởng phải thực sự đi trước, mở đường; kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy niềm tin của nhân dân làm thước đo.

Đây không chỉ là đổi mới phương thức tuyên truyền, mà sâu xa hơn là đổi mới phương thức lãnh đạo và quan hệ giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân trong kỷ nguyên số. Muốn dẫn dắt nhận thức và củng cố niềm tin, phải hiểu đúng điều nhân dân quan tâm và trả lời bằng sự thật, trách nhiệm, kết quả.

Không giam mạng đã làm thay đổi quan hệ giữa chính sách và công chúng

Trước đây, thông tin chính sách chủ yếu vận động theo chiều từ cơ quan nhà nước đến báo chí rồi tới người dân. Ngày nay, với điện thoại thông minh và mạng xã hội, bất kỳ cá nhân nào cũng có thể trở thành một chủ thể truyền thông.

Một sự việc ở cơ sở có thể được ghi lại, bình luận và lan truyền trên phạm vi cả nước chỉ trong vài phút. Dư luận xã hội không còn hình thành chủ yếu theo chiều từ trên xuống, mà qua hàng triệu tương tác giữa các cá nhân và cộng đồng.

Trong môi trường đó, chính sách được theo dõi và đánh giá gần như theo thời gian thực. Một chủ trương vừa được đề xuất đã có thể nhận được hàng nghìn ý kiến; một bất cập trong thực thi có thể nhanh chóng trở thành vấn đề xã hội. Khoảng cách giữa quy định trong văn bản với trải nghiệm thực tế của người dân cũng ngày càng dễ được phát hiện và đối chiếu.

Không gian mạng, vì thế, vừa đặt ra thách thức, vừa là một kênh quan trọng để lắng nghe xã hội. Những câu hỏi, phản ánh, thậm chí bức xúc trên mạng, nếu được phân tích khách quan, có thể trở thành hệ thống cảnh báo sớm về những điểm chưa hợp lý của chính sách và những vấn đề dân sinh đang tích tụ.

Đặc biệt, khoảng trống thông tin rất nhanh chóng trở thành khoảng trống niềm tin. Khi cơ quan có trách nhiệm chậm lên tiếng, khoảng trống ấy sẽ bị lấp đầy bởi tin đồn và suy đoán.

Một câu hỏi chính đáng không được trả lời có thể làm sự hoài nghi lan rộng hơn chính sự việc ban đầu. Thông tin chung chung, thiếu căn cứ và không rõ người chịu trách nhiệm khó có thể tạo được sức thuyết phục.

“

Người dân có thể chia sẻ cả những chính sách đòi hỏi sự hy sinh nhất định nếu hiểu rõ sự cần thiết, nhận thấy gánh nặng được phân chia công bằng và tin rằng cơ quan công quyền hành động vì lợi ích chung.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Từ truyền thông một chiều đến giải thích chính sách và đối thoại xã hội

“Trả lời đúng điều nhân dân quan tâm” trước hết là một sự chuyển đổi về tư duy. Nếu cách truyền đạt truyền thống thường bắt đầu từ câu hỏi “cơ quan quản lý muốn thông báo điều gì”, thì truyền thông chính sách hiện đại phải đặt thêm những câu hỏi từ phía người dân: họ đang quan tâm điều gì? Điều gì họ chưa hiểu? Điều gì khiến họ chưa tin? Lợi ích chính đáng nào của họ có thể bị tác động?

Đó là sự chuyển đổi từ lấy chủ thể phát thông tin sang lấy người dân và hiệu quả chính sách làm trung tâm; từ truyền đạt nội dung đã có sang chủ động giải đáp những vấn đề thực tiễn đang đặt ra.

Sự chuyển đổi này không làm giảm vai trò định hướng của công tác tư tưởng. Trái lại, chỉ khi hiểu đúng tâm trạng xã hội và giải đáp những băn khoăn chính đáng thì việc định hướng mới có cơ sở và sức thuyết phục.

Muốn trả lời đúng, trước hết phải lắng nghe đúng. Điều đó đòi hỏi phải kết hợp điều tra xã hội học, dữ liệu báo chí và mạng xã hội với phản ánh từ cơ sở và ý kiến của người dân, doanh nghiệp, chuyên gia.

Công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp nhận biết sớm xu hướng dư luận, nhưng không thể thay thế sự tiếp xúc trực tiếp, năng lực đối thoại và trách nhiệm của cán bộ.

Lắng nghe cũng đòi hỏi bản lĩnh phân biệt. Không thể xem mọi thông tin trên mạng đều phản ánh đúng thực tế, nhưng cũng không nên đồng nhất mọi ý kiến khác biệt, phê bình hoặc chất vấn chính sách với thông tin chống phá.

Những phản ánh có căn cứ, dù đôi khi gay gắt, vẫn có thể cung cấp dữ liệu quý giá để nhận biết vấn đề và hoàn thiện chính sách. Một hệ thống có năng lực không né tránh câu hỏi khó, mà sử dụng chúng để kiểm tra chất lượng quyết sách và hiệu quả thực thi.

Giải thích chính sách cũng không phải là đọc lại văn bản. Người dân cần được biết vì sao phải ban hành chính sách; chính sách nhằm giải quyết vấn đề gì; ai được hưởng lợi, ai có thể chịu tác động; quyền lợi và nghĩa vụ được bảo đảm thế nào; cơ quan nào chịu trách nhiệm khi phát sinh vướng mắc.

Khi thực tiễn cho thấy chính sách chưa phù hợp, cũng phải có cơ chế đánh giá và điều chỉnh. Trả lời rõ những câu hỏi ấy chính là cách chuyển một quy định thành nhận thức xã hội, chuyển yêu cầu tuân thủ thành đồng thuận và hợp tác.

Người dân có thể chia sẻ cả những chính sách đòi hỏi sự hy sinh nhất định nếu hiểu rõ sự cần thiết, nhận thấy gánh nặng được phân chia công bằng và tin rằng cơ quan công quyền hành động vì lợi ích chung.

Đối thoại, vì thế, không làm suy giảm thẩm quyền. Trái lại, nó giúp cơ quan có thẩm quyền hiểu đầy đủ hơn tác động của quyết định, sửa chữa kịp thời những điều chưa hợp lý và nâng cao tính chính danh của chính sách. Tiếp thu ý kiến đúng không phải là thiếu nhất quán, mà là biểu hiện của một hệ thống biết học hỏi và tự hoàn thiện.

Tất nhiên, trả lời điều nhân dân quan tâm không có nghĩa là chạy theo mọi biến động nhất thời của dư luận. Công tác tư tưởng vẫn phải giữ vững định hướng, bảo vệ lợi ích lâu dài của quốc gia - dân tộc. Nhưng sự định hướng ấy phải dựa trên sự thật, luận cứ khoa học, thực tiễn và khả năng thuyết phục.

Muốn làm chủ không gian tư tưởng, phải chiếm lĩnh được niềm tin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xác định phương châm xuyên suốt của công tác tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số là: “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả”.

Chủ động để không bị bất ngờ và không để khoảng trống thông tin; sắc bén bằng bản lĩnh chính trị, luận cứ khoa học và dữ liệu tin cậy; thuyết phục bằng lý lẽ, thực tiễn và tình người; hiệu quả bằng sản phẩm cụ thể, trách nhiệm rõ ràng và chuyển biến thực chất trong nhận thức, hành động, niềm tin xã hội.

Bốn yêu cầu đó tạo thành một chỉnh thể thống nhất, giúp công tác tư tưởng chuyển từ bị động xử lý sang chủ động dự báo, định hướng từ sớm, từ xa.

Đồng thời, phải kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy “xây” làm gốc. “Xây” là cung cấp thông tin đúng, lan tỏa điều tốt đẹp, củng cố niềm tin và nâng cao sức đề kháng tư tưởng của xã hội.

“Chống” là đấu tranh với thông tin xấu độc, quan điểm sai trái, các chiến dịch xuyên tạc và thao túng nhận thức. Nếu chỉ chú trọng phản bác mà không xây dựng một môi trường thông tin tích cực, minh bạch và đáng tin cậy, chúng ta vẫn có thể rơi vào thế chạy theo xử lý sự việc.

Cách phản bác có sức thuyết phục nhất trước thông tin sai lệch là sự thật được công bố kịp thời. Cách bảo vệ uy tín hiệu quả nhất là tinh thần trách nhiệm và kết quả thực tế.

Truyền thông dù chuyên nghiệp đến đâu cũng không thể biến một chính sách chưa hợp lý thành chính sách hợp lý, càng không thể che lấp lâu dài những hạn chế trong thực thi.

Bởi vậy, muốn làm chủ không gian tư tưởng, trước hết phải chiếm lĩnh được niềm tin của nhân dân. Niềm tin ấy không chỉ được tạo nên bởi nội dung truyền thông, mà còn được bảo chứng bằng chất lượng chính sách, đạo đức công vụ, trách nhiệm nêu gương và kết quả phục vụ nhân dân.

“

Đối với mỗi vấn đề lớn, phức tạp hoặc nhạy cảm, phải có đầu mối nắm tình hình, thông điệp rõ ràng, người đủ thẩm quyền phát ngôn, thời hạn cung cấp thông tin và kênh tiếp nhận phản hồi.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Để mỗi vấn đề nhân dân quan tâm đều có địa chỉ trả lời

Trước hết, truyền thông phải được thiết kế ngay trong quá trình xây dựng chính sách. Không nên chờ đến khi chính sách đã ban hành hoặc dư luận phát sinh mới bắt đầu giải thích.

Ngay từ khâu xác định vấn đề, cơ quan chủ trì phải nhận diện các nhóm chịu tác động, những băn khoăn có thể nảy sinh, những thông tin cần công khai và những câu hỏi phải được trả lời. Truyền thông cần đồng hành với quá trình xây dựng, tham vấn, ban hành, thực hiện và điều chỉnh chính sách.

Cùng với đó, cần xây dựng hệ sinh thái dữ liệu về tư tưởng, dư luận xã hội, báo chí, mạng xã hội và phản ánh từ cơ sở. Dữ liệu phải được liên thông, phân tích và sử dụng trực tiếp trong lãnh đạo, chỉ đạo.

Công nghệ và AI cần được ứng dụng để phát hiện sớm xu hướng dư luận, điểm nóng, tin giả và nội dung giả mạo. Tuy nhiên, công nghệ chỉ hỗ trợ con người, không thể thay thế bản lĩnh, đạo đức, năng lực đối thoại và trách nhiệm chính trị của cán bộ.

Đối với mỗi vấn đề lớn, phức tạp hoặc nhạy cảm, phải có đầu mối nắm tình hình, thông điệp rõ ràng, người đủ thẩm quyền phát ngôn, thời hạn cung cấp thông tin và kênh tiếp nhận phản hồi.

Khi thông tin chưa đầy đủ hoặc chưa chính xác, phải kịp thời bổ sung, đính chính. Không để khoảng trống thông tin cũng chính là không để khoảng trống trách nhiệm.

Trách nhiệm trước hết thuộc về cấp ủy và người đứng đầu. Công tác tư tưởng và truyền thông chính sách không phải việc riêng của cơ quan tuyên giáo hay báo chí.

Cơ quan nào chủ trì xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách phải chịu trách nhiệm chính về nội dung giải thích. Người đứng đầu phải trực tiếp xuất hiện khi xã hội cần câu trả lời, nhất là đối với những vấn đề thuộc phạm vi quản lý của mình. Không thể để cơ quan báo chí giải thích thay những điều mà cơ quan có trách nhiệm chưa làm rõ.

“

Trả lời đúng điều nhân dân quan tâm, xét đến cùng, không chỉ là trả lời bằng lời nói, mà còn bằng quyết sách hợp lòng dân, tinh thần phụng sự, trách nhiệm đến cùng và kết quả cụ thể.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Khi lời nói đi cùng hành động

“Trả lời đúng điều nhân dân quan tâm” là một chỉ dẫn sâu sắc về đổi mới công tác tư tưởng và truyền thông chính sách trong kỷ nguyên số. Đó không chỉ là yêu cầu nói đúng, nói trúng, nói kịp thời, mà còn là yêu cầu biết lắng nghe, dám đối thoại và chịu trách nhiệm trước nhân dân.

Không gian mạng có thể làm thông tin lan truyền nhanh hơn, nhưng không tự làm cho thông tin đáng tin cậy hơn. Niềm tin chỉ bền vững khi chính sách đúng, thông tin trung thực, giải thích sáng rõ, trách nhiệm được xác định và kết quả thực tế được người dân cảm nhận.

Trả lời đúng điều nhân dân quan tâm, xét đến cùng, không chỉ là trả lời bằng lời nói, mà còn bằng quyết sách hợp lòng dân, tinh thần phụng sự, trách nhiệm đến cùng và kết quả cụ thể.

Khi lời nói đi cùng hành động, thông tin được bảo chứng bằng sự thật và kết quả, công tác tư tưởng mới thực sự đi trước, mở đường; truyền thông chính sách mới trở thành sức mạnh kiến tạo đồng thuận và củng cố niềm tin của nhân dân./.