Sự im lặng không còn là vô can Kỳ cuối: Phá vỡ sự im lặng – Cần thiết kế thể chế phù hợp
Nếu như ở 2 kỳ trước, sự im lặng đã được nhận diện như một hiện tượng đáng lo ngại với những hệ lụy cụ thể, đồng thời được phân tích từ nhiều nguyên nhân đan xen thuộc về tâm lý cá nhân, môi trường tổ chức và cơ chế vận hành, thì ở kỳ này, bài viết đi tìm lời giải: làm thế nào để phá vỡ sự im lặng nguy hại ấy một cách thực chất và bền vững?
Xây dựng văn hóa phản biện trong tổ chức
Cần khẳng định một cách dứt khoát rằng, nói thẳng, nói thật không phải là hành vi “gây rối”, càng không phải là biểu hiện của mất đoàn kết, mà là trách nhiệm chính trị của cán bộ, đảng viên.
Đoàn kết không đồng nghĩa với xuôi chiều; thống nhất không đồng nghĩa với im lặng. Một tập thể chỉ thực sự đoàn kết khi trong đó có sự tôn trọng sự thật, tôn trọng nguyên tắc và tôn trọng những ý kiến khác biệt mang tính xây dựng.
Ngược lại, đoàn kết dựa trên sự né tránh khuyết điểm chỉ là sự ổn định bề ngoài, tiềm ẩn nhiều bất ổn đối với sự phát triển lâu dài của tổ chức.
Muốn phá vỡ sự im lặng, trước hết phải xây dựng và nuôi dưỡng văn hóa phản biện trong Đảng và trong bộ máy nhà nước. Phản biện không phải để phủ định, mà để hoàn thiện; không phải để chia rẽ, mà để tăng sức đề kháng cho tổ chức.
Một tổ chức lành mạnh phải biết tự soi, tự sửa và biết lắng nghe cả những điều “khó nghe”. Khi phản biện trở thành một nhu cầu tự nhiên của tổ chức, sự im lặng sẽ không còn là lựa chọn mặc định.
Cùng với đó, bảo vệ người dám nói, dám đấu tranh phải trở thành nguyên tắc thực chất chứ không chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu chung chung. Bảo vệ ở đây không chỉ là bảo vệ về mặt pháp lý, mà còn là bảo vệ về mặt chính trị, nghề nghiệp và tinh thần.
Người thẳng thắn không được phép bị cô lập; người góp ý xây dựng không được phép bị đánh giá thấp hơn người im lặng; người dám nói sự thật không được phép trở thành “nạn nhân” của những mối quan hệ lợi ích ngầm.
Khi người nói thật được bảo vệ một cách thực chất, niềm tin vào tổ chức sẽ được củng cố và những tiếng nói xây dựng sẽ có thêm điều kiện để xuất hiện nhiều hơn.
Trong tiến trình ấy, trách nhiệm nêu gương của tập thể lãnh đạo và người đứng đầu có ý nghĩa quyết định. Một người đứng đầu thực sự bản lĩnh là người không né tránh phản biện, không coi ý kiến trái chiều là mối đe dọa đối với vị trí của mình, mà biết lắng nghe đến cùng những điều chưa đồng thuận và chủ động sửa mình khi cần thiết.
Thực tiễn cho thấy, ở đâu người đứng đầu cầu thị, ở đó không khí làm việc cởi mở hơn, kỷ cương được giữ vững hơn và nguy cơ sai phạm cũng được hạn chế đáng kể.
Cùng với đó, cần phát huy đầy đủ hơn vai trò của sinh hoạt chi bộ như một không gian dân chủ trực tiếp để đảng viên nói thẳng, nói thật về những vấn đề còn tồn tại trong cơ quan, đơn vị.
Khi sinh hoạt chi bộ thực sự trở thành diễn đàn trao đổi thẳng thắn trên tinh thần xây dựng, nhiều biểu hiện lệch chuẩn có thể được phát hiện và chấn chỉnh ngay từ sớm, không để tích tụ thành những sai phạm nghiêm trọng.
Hoàn thiện thể chế
Tuy nhiên, phá vỡ sự im lặng không thể chỉ trông chờ vào phẩm chất cá nhân hay sự tự giác của từng cán bộ, đảng viên. Một môi trường lành mạnh phải được nâng đỡ bằng các thiết kế thể chế phù hợp.
Cần tiếp tục hoàn thiện các quy định bảo vệ người phản ánh, người góp ý xây dựng; phân định rõ ràng giữa góp ý nội bộ và tố cáo; bảo đảm quy trình tiếp nhận, xử lý ý kiến minh bạch, kịp thời và có hồi đáp cụ thể.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh hiện nay, việc xây dựng các kênh tiếp nhận thông tin chính thống, hiện đại để tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của cán bộ, đảng viên trở thành một yêu cầu cấp thiết.
Những nền tảng số bảo đảm tính bảo mật, cho phép phản ánh trực tiếp hoặc ẩn danh có kiểm soát, có cơ chế truy vết trách nhiệm rõ ràng và quy trình xử lý minh bạch sẽ tạo thêm “điểm tựa” quan trọng để người trong cuộc có thể lên tiếng mà không phải đối mặt với những rủi ro tổn hại đến bản thân.
Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong tiếp nhận, phân loại, theo dõi và giám sát quá trình xử lý thông tin phản ánh cần được nghiên cứu triển khai một cách bài bản.
Những công cụ phân tích dữ liệu có thể giúp nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường, phát hiện các xu hướng tiêu cực tiềm ẩn, hỗ trợ cơ quan chức năng xử lý thông tin nhanh hơn, chính xác hơn và kịp thời hơn.
Khi thông tin phản ánh được tiếp nhận và xử lý theo một quy trình rõ ràng, có lộ trình cụ thể và có phản hồi minh bạch cho người phản ánh, niềm tin vào cơ chế tự điều chỉnh của tổ chức sẽ được củng cố một cách thực chất.
Một yếu tố quan trọng khác là phải hình thành cơ chế phản hồi rõ ràng đối với các ý kiến góp ý xây dựng trong nội bộ. Khi những ý kiến được tiếp nhận nhưng không được phản hồi hoặc không được xử lý đến nơi đến chốn, niềm tin vào hiệu quả của việc lên tiếng sẽ dần suy giảm.
Ngược lại, nếu mỗi ý kiến đều được xem xét nghiêm túc và thông tin lại kết quả xử lý một cách minh bạch, trách nhiệm, nói thẳng, nói thật sẽ từng bước trở thành thói quen tích cực trong môi trường công vụ.
Đặc biệt, cần hình thành các kênh tiếp nhận thông tin riêng, có tính chuyên trách, ổn định và đủ độ tin cậy để cán bộ, đảng viên có thể phản ánh những biểu hiện tiêu cực ngay từ khi mới xuất hiện.
Những thông tin phản ánh cần được tiếp nhận nghiêm túc, xử lý đến nơi, đến chốn và thông báo lộ trình xử lý một cách công khai, minh bạch để người phản ánh biết, theo dõi và giám sát. Khi người phản ánh thấy ý kiến của mình được tôn trọng và xử lý có trách nhiệm, sự im lặng sẽ dần mất đi lý do tồn tại.
Bên cạnh đó, cơ chế đánh giá, sử dụng cán bộ cần tiếp tục được đổi mới theo hướng thực chất hơn, coi trọng kết quả công việc, phẩm chất và tinh thần trách nhiệm. Nếu người thẳng thắn, dám nói, dám đấu tranh vẫn bị đánh giá thấp hơn người im lặng, xuôi chiều, mọi lời kêu gọi phá vỡ sự im lặng đều khó có thể đi vào thực tế.
Trong bức tranh chung ấy, báo chí và dư luận xã hội giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Báo chí cách mạng không chỉ là kênh thông tin, mà còn là diễn đàn để những tiếng nói thẳng thắn, có trách nhiệm được cất lên, góp phần tạo ra áp lực tích cực để các tổ chức và cá nhân nhìn lại mình. Một dư luận xã hội lành mạnh sẽ không dung túng cho sự im lặng đáng ngờ, cũng không cổ súy cho sự thỏa hiệp vô nguyên tắc.
Ở góc độ rộng hơn, sự giám sát của nhân dân chính là nguồn lực quan trọng giúp phát hiện và ngăn chặn sai phạm từ sớm, từ xa. Một Nhà nước của dân, do dân, vì dân không thể tồn tại trên nền tảng của sự im lặng trước những bức xúc chính đáng của xã hội.
Tuy nhiên, phá vỡ sự im lặng không có nghĩa là khuyến khích nói bằng mọi giá. Nói thẳng phải đi liền với nói đúng, nói có căn cứ và nói vì mục đích xây dựng. Sự thẳng thắn thiếu trách nhiệm, thiếu cơ sở cũng có thể gây tổn hại cho tổ chức, cá nhân.
Vì vậy, cùng với việc khuyến khích lên tiếng, cần tiếp tục nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực phản biện và đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Những bài học đau xót từ nhiều vụ việc cán bộ bị xử lý kỷ luật trong thời gian qua cho thấy sự im lặng của ngày hôm qua đã phải trả giá bằng những tổn thất rất thật của ngày hôm nay. Tiền bạc có thể thu hồi một phần, cán bộ có thể đào tạo lại, nhưng niềm tin thì không dễ lấy lại nếu tiếp tục bị bào mòn.
Một xã hội lành mạnh không thể được xây dựng trên sự im lặng của những người tử tế. Một tổ chức vững mạnh không được đo bằng vẻ yên ắng bề ngoài, mà được khẳng định bằng năng lực tự điều chỉnh từ bên trong.
Phá vỡ sự im lặng trước những biểu hiện sai trái không làm suy giảm sự thống nhất, mà là điều kiện để củng cố sự thống nhất trên nền tảng nguyên tắc, kỷ luật và sự thật.
Trước yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị hiện nay, việc khơi dậy trách nhiệm nói thẳng, nói thật; bảo vệ người dám đấu tranh; hoàn thiện các cơ chế tiếp nhận và xử lý phản ánh một cách thực chất là giải pháp quan trọng để phòng ngừa sai phạm từ sớm, từ xa và tăng cường sức vững chắc của tổ chức từ bên trong.
Khi sự thật được tôn trọng, người nói thật được bảo vệ và sự im lặng trước cái sai không còn là lựa chọn an toàn, đó không chỉ là dấu hiệu của một môi trường công tác lành mạnh, mà còn là biểu hiện của một tổ chức đảng đủ bản lĩnh tự chỉnh đốn, tự đổi mới, tự làm trong sạch từ bên trong để phát triển bền vững./.
