Khi sự im lặng không còn vô can

Kỳ 1: Sự im lặng nguy hại

Những vụ án tham nhũng, tiêu cực lớn thời gian gần đây với số lượng bị can bị khởi tố trong cùng một vụ án lên tới hàng chục người đã khiến dư luận xã hội không khỏi giật mình.

Có thể kể đến vụ án “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng; Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng; Nhận hối lộ; Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ…” xảy ra tại Công ty Cổ phần Tập đoàn Phúc Sơn và vụ án “Đưa hối lộ”, “Nhận hối lộ” xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đều có hơn 30 bị can bị khởi tố; vụ án xảy ra tại Công ty Xuyên Việt Oil với khoảng 20 bị can; hay những sai phạm nghiêm trọng tại Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) cùng một số cơ quan, doanh nghiệp nhà nước khác đang tiếp tục được điều tra, xử lý...

Khoảng lặng đáng sợ

Điều đáng suy nghĩ không chỉ nằm ở con số bị can ngày càng nhiều, mà nằm ở một thực tế: nhiều sai phạm không phải diễn ra trong một sớm, một chiều, cũng không phải do một vài cá nhân đơn lẻ gây ra, mà kéo dài qua nhiều khâu, liên quan nhiều người, nhiều cấp, thậm chí tồn tại trong một thời gian không ngắn trước khi bị phát hiện.

Ở đó, có những dấu hiệu bất thường không khó để nhận ra, có những biểu hiện lệch chuẩn không phải không ai biết, nhưng lại không được ngăn chặn kịp thời ngay từ trong nội bộ.

Thực tế ấy đặt ra một câu hỏi không dễ né tránh: vì sao những sai phạm có tổ chức, có dấu hiệu kéo dài như vậy lại không được phát hiện, chấn chỉnh từ sớm, từ xa?

Vì sao trong không ít trường hợp, chỉ đến khi vụ việc bị xử lý, trong chính cơ quan, đơn vị liên quan mới xuất hiện những lời nói “không bất ngờ”, “đã biết từ lâu”?

Phía sau những vụ việc ấy, phải chăng tồn tại một khoảng lặng đáng sợ: sự im lặng của những người biết mà không nói, thấy sai mà không đấu tranh?

Sự im lặng ấy, nếu kéo dài, không chỉ làm chậm lại khả năng tự điều chỉnh của tổ chức, mà còn vô tình tạo ra những “khoảng trống trách nhiệm”, để sai phạm nhỏ tích tụ thành vi phạm lớn, khuyết điểm ban đầu trượt dài thành sai phạm nghiêm trọng.

Khi đó, sự im lặng không còn là thái độ trung lập, mà có thể trở thành một trong những điều kiện khiến tiêu cực nảy sinh và lan rộng.

Dư luận xã hội thường lắng lại với nhiều nỗi buồn, day dứt. Không chỉ bởi số lượng cán bộ bị xem xét trách nhiệm, xử lý kỷ luật ngày càng nhiều, vị trí của những người vi phạm ngày càng cao, từ Trung ương đến địa phương, từ các bộ, ngành trọng yếu đến các tỉnh, thành phố lớn, từ những cán bộ trưởng thành qua quy hoạch, đào tạo bài bản đến cả những người từng được kỳ vọng là lớp cán bộ lãnh đạo kế cận trong tương lai.

Cán bộ, đảng viên và nhân dân cùng có một cảm giác chung rất khó gọi tên: “đau xót”. Đau xót bởi những sai phạm ấy đã khiến đất nước phải trả giá cùng lúc bằng 3 tổn thất lớn: tiền bạc của Nhà nước và nhân dân bị thất thoát; đội ngũ cán bộ - nguồn lực then chốt của Đảng - bị hao hụt và nghiêm trọng hơn cả là uy tín, niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước bị tổn thương.

Ba tổn thất ấy không tồn tại riêng lẻ, mà đan xen, cộng hưởng, để lại những hệ lụy lâu dài, khó khắc phục đối với sự phát triển của đất nước.

Nhưng phía sau mỗi vụ việc bị xử lý, phía sau mỗi bản kết luận kỷ luật nghiêm khắc vẫn còn một câu hỏi âm thầm, dai dẳng khiến nhiều người trăn trở: giá như những sai phạm ấy được ngăn chặn sớm hơn (!?). Giá như có ai đó dám lên tiếng can ngăn(!?).

Không phải ai cũng có thể tạo ra những thay đổi lớn lao, nhưng nếu trong mỗi tổ chức có nhiều người dám nói thẳng, nói thật, dám góp ý kịp thời những biểu hiện sai trái của đồng chí, đồng đội, thì có lẽ không ít lỗi lầm đã không bị đẩy đến mức không thể cứu vãn. Khi ấy, sai lầm có thể được sửa chữa, khuyết điểm có thể được khắc phục và sẽ không xảy ra những kết cục buồn.

Trong đời sống xã hội hiện nay, không khó để nhận thấy một nghịch lý: chúng ta không thiếu những ý kiến thẳng thắn, những phân tích sắc sảo, những cảnh báo tâm huyết về nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; về những “điểm nghẽn” trong công tác cán bộ, trong quản lý kinh tế - xã hội, trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Trên các phương tiện thông tin đại chúng, vẫn thường xuyên xuất hiện những phát biểu chí tình, chí lý, những bài viết phản biện có trách nhiệm, chỉ ra đúng những vấn đề nhức nhối của thực tiễn.

Thế nhưng, phần lớn những tiếng nói ấy lại đến từ các cán bộ, đảng viên đã nghỉ hưu, đã chuyển công tác hoặc đã trở thành chuyên gia, nhà nghiên cứu độc lập.

Khi không còn trực tiếp nắm giữ quyền lực, không còn chịu áp lực từ các mối quan hệ lợi ích đan xen, không còn bị ràng buộc chặt chẽ bởi trách nhiệm phát ngôn trong hệ thống tổ chức, họ mới có điều kiện nói thẳng những điều mà trước đây từng né tránh.

Sự thẳng thắn đến muộn ấy rất đáng trân trọng, nhưng đồng thời cũng phơi bày một khoảng trống đáng lo ngại: sự im lặng của không ít cán bộ, đảng viên đang đương chức trước những biểu hiện sai trái, tiêu cực.

Hệ lụy khôn lường

Đáng báo động là trong nhiều cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nhà nước, có không ít cán bộ, công chức, viên chức “biết nhiều lắm, thấy rõ lắm”, nhưng vẫn chọn im lặng.

Họ biết những biểu hiện bất thường trong công tác quản lý, điều hành; biết những dấu hiệu lệch chuẩn trong lối sống; biết những mối quan hệ khuất tất phía sau các quyết định tưởng như đúng quy trình, quy định, nhưng vẫn im lặng.

Không ai lên tiếng từ đầu, không ai góp ý công khai, để rồi những vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn, những khuyết điểm ban đầu bị bỏ qua dần dần trượt dài thành tội lỗi.

Thực tế cho thấy, trong không ít vụ án kinh tế, tham nhũng lớn đã được đưa ra ánh sáng, khi tổ chức và người đứng đầu bị xử lý kỷ luật, bị khởi tố, thì trong chính cơ quan, đơn vị ấy mới xuất hiện những lời bàn tán về những dấu hiệu khuất tất đã tồn tại từ lâu.

Những câu nói như “tưởng con voi chui lọt được lỗ kim”, “chuyện này tôi biết từ lâu, bị xử lý cũng không oan”,… không phải là hiếm gặp.

Điều đáng suy ngẫm là những điều ấy không phải đến khi bị phát hiện mới được biết đến. Trong nhiều trường hợp, lãnh đạo ngành biết; cơ quan chủ quản biết; cán bộ trong đơn vị biết, thậm chí biết rất rõ. Nhưng không ai lên tiếng kịp thời trong các diễn đàn chính thức của tổ chức.

Chính sự im lặng ấy đã khiến những sai phạm ban đầu không được chặn lại, để rồi tích tụ, phình to và trượt dài thành những vụ việc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Sự im lặng tưởng như vô hại ấy, thực chất đã để lại những hệ lụy rất cụ thể và đầy đau xót. Khi người tốt im lặng trước cái sai, cái sai sẽ có điều kiện lan rộng, trở thành những vi phạm nghiêm trọng; khi tổ chức thiếu những tiếng nói phản biện kịp thời, cơ chế tự điều chỉnh sẽ suy yếu và khi sự im lặng trở thành lựa chọn an toàn, cái đúng sẽ không còn đủ sức tự bảo vệ mình.

Sự im lặng của hôm qua, rốt cuộc đã phải trả giá bằng những hệ lụy của hôm nay và đó chính là lý do vì sao sự im lặng, tưởng như vô hại, lại trở thành một trong những nguy cơ âm thầm nhưng dai dẳng đối với công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng và sự phát triển bền vững của đất nước./.

--------------------

Kỳ 2: Vì sao người ngay thẳng không dám nói?