Khuyến khích làm giàu, giữ vững liêm chính
Phát triển đất nước đòi hỏi huy động hiệu quả mọi nguồn lực hợp pháp trong xã hội. Trong đội ngũ đảng viên, những nguồn lực ấy hiện diện ở tri thức, kinh nghiệm quản trị, năng lực sáng tạo, vốn tích lũy và khát vọng đóng góp. Để chuyển hóa thành sản phẩm, doanh nghiệp, việc làm và thu nhập, các nguồn lực cần một khuôn khổ thể chế rõ ràng, tạo sự yên tâm cho người hành động.
Quy định số 224-QĐ/TW, ngày 14-10-2026, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư kinh doanh mở ra một bước tiến theo hướng đó.
Quyền tham gia hoạt động kinh tế được xác định cùng những giới hạn phù hợp với chức trách và yêu cầu kiểm soát xung đột lợi ích. Khơi thông nguồn lực và giữ vững liêm chính, vì thế, cần được nhìn nhận trong cùng một tư duy phát triển.
Khơi thông nguồn lực từ sự yên tâm hành động
Một người có vốn chưa chắc đã sẵn sàng đầu tư. Một nhà khoa học có kết quả nghiên cứu chưa chắc đã đưa được sáng kiến vào sản xuất. Một người có kinh nghiệm quản trị chưa chắc đã quyết định khởi nghiệp sau khi nghỉ công tác. Giữa nguồn lực đang có và giá trị có thể tạo ra luôn tồn tại một khoảng cách. Thu hẹp khoảng cách ấy là nhiệm vụ quan trọng của thể chế.
Bên cạnh cơ hội thị trường và khả năng chấp nhận rủi ro, người đầu tư cần biết rõ mình được làm gì, phải tuân thủ những điều kiện nào và quyền, lợi ích hợp pháp được bảo vệ ra sao.
Khi những câu hỏi đó chưa được giải đáp rõ ràng, tâm lý dè dặt có thể khiến vốn tiếp tục nằm yên, kinh nghiệm không được phát huy, sáng kiến bỏ lỡ cơ hội ứng dụng. Chi phí của sự không rõ ràng cuối cùng được phản ánh trong những giá trị xã hội chưa được tạo ra.
Bởi vậy, ý nghĩa phát triển của Quy định cần được đánh giá từ khả năng tạo thêm sự yên tâm để đảng viên sử dụng năng lực và nguồn lực hợp pháp vào hoạt động kinh tế.
Một người nghỉ hưu có thể tiếp tục đóng góp bằng kinh nghiệm tổ chức sản xuất; một người có chuyên môn có thể tham gia giải quyết nhu cầu của thị trường. Khi hoạt động hiệu quả, những nỗ lực ấy tạo thu nhập cho bản thân, đồng thời mở thêm cơ hội cho người khác.
Làm giàu chính đáng còn gắn với trách nhiệm. Thành quả kinh doanh được tạo dựng bền vững đòi hỏi thực hiện nghĩa vụ thuế, tôn trọng người lao động, bảo vệ người tiêu dùng và môi trường. Tinh thần tiên phong của đảng viên có thể được thể hiện qua chính những đóng góp cụ thể ấy.
Khuyến khích làm giàu chính đáng, do đó, mang ý nghĩa phát huy tính chủ động và trách nhiệm phát triển. Để động lực này bền vững, quyền tham gia phải đủ rõ để thực hiện, giới hạn phải đủ rõ để tuân thủ.
Việc chấp thuận trong nội bộ Đảng không thay thế điều kiện, trình tự, thủ tục theo pháp luật. Đây là ranh giới cần được nhận thức đầy đủ để quyền kinh doanh được thực hiện trong một trật tự thể chế thống nhất.
TS Nguyễn Sĩ Dũng
Quyền rõ ràng, giới hạn phù hợp
Một điểm đáng chú ý của Quy định là phân định quyền và giới hạn theo chức danh, vị trí công tác, nhiệm vụ được giao. Hoạt động đầu tư kinh doanh cũng được phân loại theo mức độ tham gia, từ khai thác chuyên môn, tài sản tạo thu nhập đến đầu tư có chi phối và trực tiếp quản lý, điều hành.
Cách tiếp cận này có cơ sở thực tiễn. Người hoạt động ngoài khu vực công và người đang thực hiện quyền lực công có điều kiện, trách nhiệm khác nhau.
Việc góp vốn không chi phối và việc trực tiếp điều hành một tổ chức kinh tế cũng đặt ra những yêu cầu khác nhau về thời gian, trách nhiệm và quan hệ lợi ích. Phân định đúng giúp bảo đảm quyền phù hợp với từng vị trí, đồng thời tạo căn cứ cho giám sát.
Theo Điều 5, đảng viên ngoài khu vực công được thực hiện các hoạt động kinh doanh mà pháp luật không cấm, không phải xin tổ chức đảng chấp thuận. Với cán bộ, công chức, viên chức và các nhóm đối tượng khác, phạm vi tham gia được xác định theo những điều kiện, giới hạn tương ứng.
Đặc biệt, cấp ủy, tổ chức đảng không được đặt thêm điều kiện, thủ tục hạn chế quyền kinh doanh hợp pháp ngoài khuôn khổ Quy định và hướng dẫn của Ban Bí thư.
Điều này có ý nghĩa thiết thực đối với chất lượng thực thi. Quyền được xác định trong văn bản cần được tôn trọng nhất quán khi áp dụng. Nếu mỗi nơi bổ sung một yêu cầu, mỗi cấp đặt thêm một thủ tục, sự yên tâm đầu tư sẽ suy giảm.
Sự rõ ràng phải đi cùng khả năng dự liệu: người thực hiện biết trước yêu cầu phải đáp ứng; tổ chức quản lý có căn cứ thống nhất để xử lý.
Đồng thời, việc chấp thuận trong nội bộ Đảng không thay thế điều kiện, trình tự, thủ tục theo pháp luật. Đây là ranh giới cần được nhận thức đầy đủ để quyền kinh doanh được thực hiện trong một trật tự thể chế thống nhất.
Quyền rõ ràng giúp giải phóng năng lực; giới hạn phù hợp giúp bảo vệ trách nhiệm công. Kết nối được hai yêu cầu ấy sẽ tạo nền tảng cho hoạt động kinh tế phát triển cùng với sự tin cậy của xã hội.
Một cơ chế tốt cần giúp người trong cuộc biết khi nào phải báo cáo và người có thẩm quyền biết phải xử lý ra sao.
TS Nguyễn Sĩ Dũng
Giữ liêm chính từ kiểm soát lợi ích thực chất
Khuyến khích đảng viên đầu tư kinh doanh chỉ có thể tạo đồng thuận bền vững khi xã hội tin tưởng rằng cơ hội được mở rộng đi cùng sự công bằng.
Người kinh doanh bằng năng lực, sáng tạo và nguồn lực hợp pháp cần được bảo vệ trước những lợi thế hình thành từ việc sử dụng quyền lực sai mục đích. Vì vậy, kiểm soát xung đột lợi ích có ý nghĩa trực tiếp đối với cả liêm chính công vụ và môi trường kinh doanh.
Xung đột lợi ích có thể xuất hiện khi lợi ích kinh tế của một người hoặc người có liên quan tác động đến việc thực hiện nhiệm vụ công.
Nhận diện tình huống này giúp phòng ngừa nguy cơ quyết định công bị chi phối; đồng thời bảo vệ người thực thi nhiệm vụ trước những ràng buộc có thể ảnh hưởng đến tính khách quan. Một cơ chế tốt cần giúp người trong cuộc biết khi nào phải báo cáo và người có thẩm quyền biết phải xử lý ra sao.
Điểm đáng chú ý tại Điều 12 của Quy định là yêu cầu xem xét lợi ích trực tiếp, gián tiếp và lợi ích thực tế được thụ hưởng, không phụ thuộc vào người đứng tên sở hữu tài sản hoặc thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh.
Đây là cách tiếp cận đi vào thực chất của quan hệ lợi ích. Việc một người không đứng tên doanh nghiệp chưa đủ để kết luận rằng họ không có lợi ích liên quan đến doanh nghiệp ấy.
Từ đó, trách nhiệm kiểm soát phải bắt đầu bằng việc nhận diện đúng mối liên hệ giữa lợi ích kinh tế và công việc được giao. Quy định yêu cầu đảng viên kịp thời báo cáo khi phát sinh xung đột lợi ích; không tham gia xử lý công việc có xung đột lợi ích chưa được kiểm soát, trừ trường hợp cấp có thẩm quyền cho phép. Cấp có thẩm quyền quyết định biện pháp kiểm soát và giám sát việc chấp hành.
Thực hiện nghiêm những yêu cầu này sẽ giúp bảo vệ uy tín của đảng viên kinh doanh chân chính. Sự minh bạch tạo cơ sở để xã hội ghi nhận thành quả được tạo ra bằng năng lực và nỗ lực. Liêm chính, vì thế, còn là nền tảng để khát vọng làm giàu chính đáng nhận được sự tin cậy và tôn trọng.
Khi quyền được xác định rõ, trách nhiệm được thực hiện nghiêm và thành quả được đánh giá bằng giá trị tạo ra, khát vọng cá nhân có thêm điều kiện gắn kết với lợi ích quốc gia.
TS Nguyễn Sĩ Dũng
Để chủ trương trở thành động lực thực tế
Ý nghĩa đổi mới của Quy định cần được chuyển hóa thành sự thuận lợi trong thực hiện và hiệu quả trong giám sát. Muốn vậy, có ba yêu cầu cần được chú trọng.
Trước hết, hướng dẫn thực hiện phải đủ rõ để các chủ thể có thể hành động đúng. Những nội dung như xác định vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích, thẩm quyền chấp thuận, trách nhiệm báo cáo và biện pháp kiểm soát cần có căn cứ áp dụng thống nhất.
Sự rõ ràng giúp hạn chế cả việc tùy tiện mở rộng quyền lẫn tâm lý thận trọng quá mức khiến cơ hội hợp pháp bị bỏ lỡ. Với thủ tục cần chấp thuận, nên xác định cụ thể hồ sơ, thời hạn và trách nhiệm giải quyết.
Tiếp đó, cần thể chế hóa đồng bộ để bảo đảm sự thống nhất giữa quy định của Đảng và pháp luật. Quy định đã giao nhiệm vụ lãnh đạo, chỉ đạo việc thể chế hóa, đồng thời giao Ban Bí thư hướng dẫn thực hiện thống nhất trong toàn Đảng.
Quá trình này cần làm rõ những nội dung có thể thực hiện ngay và những nội dung cần hoàn thiện cơ sở pháp lý. Người tham gia đầu tư kinh doanh phải có khả năng xác định đầy đủ quyền, nghĩa vụ của mình trong cả hai khuôn khổ.
Cuối cùng, giám sát cần tập trung vào những quan hệ lợi ích có khả năng ảnh hưởng đến nhiệm vụ công. Cần coi trọng thông tin về quyền chi phối, lợi ích thực tế và sự liên quan giữa khoản đầu tư với công việc được giao.
Dữ liệu phải phục vụ việc nhận diện, xử lý nguy cơ cụ thể; tránh để yêu cầu giám sát trở thành những thủ tục hình thức, làm tăng chi phí tuân thủ.
Thước đo thực thi vì vậy phải bao gồm cả kết quả phát triển và chất lượng liêm chính: nguồn lực hợp pháp có được huy động tốt hơn, hoạt động kinh tế có tạo thêm giá trị, xung đột lợi ích có được phát hiện và kiểm soát kịp thời hơn? Trả lời được những câu hỏi ấy mới có thể đánh giá đầy đủ sức sống của chủ trương.
Khuyến khích làm giàu chính đáng mở thêm không gian để đảng viên đóng góp cho đất nước bằng tri thức, sáng tạo và năng lực tổ chức sản xuất.
Giữ vững liêm chính bảo đảm những đóng góp ấy được thực hiện trong một môi trường công bằng, nơi quyền lực công được sử dụng đúng trách nhiệm và lợi ích hợp pháp được tôn trọng.
Khi quyền được xác định rõ, trách nhiệm được thực hiện nghiêm và thành quả được đánh giá bằng giá trị tạo ra, khát vọng cá nhân có thêm điều kiện gắn kết với lợi ích quốc gia.
Hiện thực hóa tinh thần đó sẽ vừa huy động thêm nguồn lực phát triển, vừa củng cố niềm tin của Nhân dân. Đó cũng là cách để tinh thần tiên phong, gương mẫu của đảng viên được thể hiện sinh động trong đời sống kinh tế./.
