Nâng cao năng lực của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh chuyển đổi số

Yêu cầu mới đối với đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên

Báo cáo viên, tuyên truyền viên là lực lượng trực tiếp thực hiện công tác tuyên truyền miệng của Đảng trong cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Theo Quy chế ban hành kèm Quyết định số 907-QĐ/BTGDVTW, ngày 17-9-2025, của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, báo cáo viên có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến chủ nghĩa Mác – Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và tình hình thời sự; đồng thời nắm bắt tình hình tư tưởng, định hướng dư luận xã hội, đối thoại và giải đáp những vấn đề cán bộ, đảng viên, nhân dân quan tâm.

Đối với tuyên truyền viên cơ sở, nhiệm vụ gắn trực tiếp hơn với địa bàn, từng nhóm đối tượng và việc nắm bắt, phản ánh những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn.

Vì vậy, người làm công tác tuyên truyền miệng không chỉ phải nắm chắc nội dung mà còn cần có khả năng nghiên cứu đối tượng, xử lý thông tin, tổ chức lập luận và tương tác với người nghe.

Những yêu cầu đó ngày càng cao hơn trong điều kiện chuyển đổi số và AI phát triển nhanh. Năm 2024, thế giới có khoảng 5,5 tỷ người sử dụng Internet, tương đương 68% dân số toàn cầu.

Cán bộ, đảng viên và nhân dân có thể tiếp cận cùng một vấn đề từ nhiều nguồn, ở nhiều thời điểm và qua nhiều cách diễn giải khác nhau trước khi tham gia một hoạt động tuyên truyền miệng. Người nghe, vì thế, có thể đã hình thành cách hiểu, thái độ, thậm chí quan điểm riêng về vấn đề được đề cập.

Sự phát triển của AI, nhất là AI tạo sinh, tiếp tục làm môi trường thông tin phức tạp hơn. AI có thể tạo văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, hỗ trợ tìm kiếm, tổng hợp và xử lý lượng thông tin lớn trong thời gian ngắn; đồng thời làm gia tăng nguy cơ thông tin sai lệch, nội dung giả mạo, deepfake và những sản phẩm khó kiểm chứng bằng phương thức thông thường.

Điều đó đòi hỏi báo cáo viên, tuyên truyền viên không chỉ tiếp cận thông tin mà còn phải biết lựa chọn, kiểm chứng, phân tích và làm rõ bản chất vấn đề.

Chỉ thị số 30-CT/TW, ngày 5-2-2024, của Ban Bí thư về công tác tuyên truyền miệng trong tình hình mới, đã yêu cầu đa dạng hóa phương thức tuyên truyền, kết hợp trực tiếp với trực tuyến, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, AI, công nghệ số, phát huy vai trò của các phương tiện truyền thông và mạng xã hội.

Đây không chỉ là yêu cầu về phương tiện, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức thực hiện nhiệm vụ của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là phương tiện hỗ trợ. Hiệu quả tuyên truyền vẫn phụ thuộc trước hết vào bản lĩnh, trình độ và năng lực của người làm công tác tuyên truyền miệng.

Công nghệ có thể hỗ trợ tìm kiếm, xử lý, trình bày và mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, nhưng việc xác định trọng tâm, lựa chọn cách lý giải, xử lý những cách hiểu khác nhau và tạo sức thuyết phục vẫn do báo cáo viên, tuyên truyền viên quyết định.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là biết sử dụng công nghệ, mà quan trọng hơn là biết vận dụng công nghệ phù hợp với từng nội dung, đối tượng và tình huống cụ thể.

Thực trạng năng lực của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên và những vấn đề đặt ra

Những năm gần đây, công tác xây dựng, kiện toàn và bồi dưỡng đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên có nhiều chuyển biến tích cực. Năm 2024, cả nước có 342.191 báo cáo viên, tuyên truyền viên ở các cấp, cho thấy mạng lưới tuyên truyền miệng được tổ chức rộng khắp, có điều kiện bám sát cơ sở.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng cũng được mở rộng đáng kể. Theo kết quả khảo sát thực tiễn cho thấy, có 65,3% số người cho biết địa phương tổ chức lớp bồi dưỡng nghiệp vụ một lần/năm và 14,4% cho biết tổ chức một lần/2 năm, tức 79,7% số người trả lời ghi nhận hoạt động bồi dưỡng được tổ chức theo chu kỳ từ 1 đến 2 năm.

Nội dung bồi dưỡng đã chuyển theo hướng sát hơn với yêu cầu mới của thực tiễn. Năm 2025, Quảng Ninh tổ chức lớp bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ và ứng dụng AI cho 152 báo cáo viên, tuyên truyền viên và cán bộ làm công tác xây dựng Đảng, tuyên giáo, dân vận, trong đó chú trọng thực hành xây dựng, truyền đạt chuyên đề và ứng dụng công nghệ.

Đây là tín hiệu cho thấy việc nâng cao năng lực đội ngũ đang từng bước chuyển từ bổ sung kiến thức sang chú trọng khả năng vận dụng trong thực tế.

Tuy nhiên, năng lực thực hiện nhiệm vụ của đội ngũ vẫn chưa đồng đều, nhất là trước những yêu cầu mới về xử lý, kiểm chứng, định hướng thông tin và ứng dụng công nghệ.

Thực tiễn nghiên cứu giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy việc bố trí báo cáo viên ở một số nơi còn nặng về cơ cấu; đội ngũ chủ yếu hoạt động kiêm nhiệm, có sự thay đổi, luân chuyển nên thời gian dành cho công tác tuyên truyền miệng còn hạn chế.

Một bộ phận báo cáo viên, tuyên truyền viên cơ sở còn hạn chế trong khả năng nắm bắt, xử lý và định hướng thông tin trước những vấn đề mới, nhạy cảm phát sinh từ thực tiễn.

Vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là mở rộng khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ mà yêu cầu quan trọng hơn là đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên phải biết khai thác và vận dụng công nghệ một cách phù hợp để nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ.

Điều quan trọng là báo cáo viên, tuyên truyền viên biết lựa chọn công cụ phù hợp với nội dung, đối tượng và điều kiện tổ chức, đồng thời vẫn giữ được vai trò chủ thể trong kiểm soát thông tin, định hướng nội dung và xử lý các tình huống phát sinh. Khi đó, công nghệ mới thực sự trở thành phương tiện hỗ trợ nâng cao chất lượng và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Giải pháp nâng cao năng lực của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới

Thứ nhất, cần tiếp tục xây dựng, kiện toàn đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên theo yêu cầu thực tế của nhiệm vụ, chú trọng chất lượng và khả năng thực hiện công việc hơn là bảo đảm cơ cấu về hình thức.

Việc lựa chọn, sử dụng đội ngũ cần căn cứ đồng thời vào bản lĩnh chính trị, trình độ lý luận, hiểu biết thực tiễn, năng lực xử lý thông tin, khả năng giao tiếp và mức độ phù hợp với địa bàn, đối tượng tuyên truyền.

Với những lĩnh vực chuyên sâu, cần phát huy đội ngũ báo cáo viên có chuyên môn phù hợp để hỗ trợ xử lý những vấn đề phức tạp, phát sinh từ thực tiễn.

Thứ hai, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng tăng tính thực hành và sát yêu cầu nhiệm vụ. Bên cạnh cập nhật kiến thức lý luận, chuyên môn, cần chú trọng rèn luyện năng lực nghiên cứu đối tượng, kiểm chứng thông tin, xây dựng đề cương, xử lý số liệu, đối thoại, trả lời câu hỏi khó và sử dụng phương tiện, công nghệ hỗ trợ.

Những nội dung này nên được đặt trong các tình huống gần với công việc thực tế để người học trực tiếp phân tích, xử lý và rút kinh nghiệm, qua đó từng bước hình thành năng lực nghề nghiệp vững chắc.

Thứ ba, tạo môi trường rèn luyện và trao đổi nghiệp vụ thường xuyên. Các hội thi báo cáo viên, tuyên truyền viên giỏi, sinh hoạt chuyên môn, tọa đàm trao đổi kinh nghiệm, phản biện bài nói và xử lý tình huống cần được phát huy theo hướng thiết thực hơn.

Đây không chỉ là hoạt động phong trào mà còn là môi trường để đội ngũ rèn khả năng lập luận, ứng biến, đối thoại, học hỏi cách xử lý những vấn đề mới, khó và nhạy cảm từ thực tiễn.

Thứ tư, sử dụng công nghệ và AI theo hướng hỗ trợ, không thay thế năng lực của người làm công tác tuyên truyền. AI có thể hỗ trợ tổng hợp tài liệu, xử lý số liệu, gợi ý cấu trúc hoặc dự kiến câu hỏi, nhưng kết quả phải được kiểm tra lại bằng văn bản, số liệu và nguồn chính thống.

Điều quan trọng là hình thành khả năng kiểm soát công cụ, phát hiện sai lệch, nhận diện suy diễn và chịu trách nhiệm đối với nội dung cuối cùng.

Thứ năm, kết hợp hợp lý giữa tuyên truyền trực tiếp và trực tuyến, tạo điều kiện để đội ngũ rèn luyện năng lực đối thoại, nắm bắt đối tượng.

Hình thức trực tuyến phù hợp với những nội dung cần triển khai nhanh, thống nhất trên phạm vi rộng; còn những vấn đề phức tạp, có nhiều băn khoăn hoặc cần trao đổi sâu nên tăng cường hình thức trực tiếp.

Việc lựa chọn hình thức phải căn cứ vào nội dung, đối tượng và mục tiêu tuyên truyền, qua đó vừa phát huy lợi thế của công nghệ, vừa giữ được ưu thế giao tiếp trực tiếp của tuyên truyền miệng.

Cùng với đó, cần tạo điều kiện để báo cáo viên, tuyên truyền viên tiếp cận nguồn tài liệu chính thống, dữ liệu cập nhật và thực tiễn cơ sở. Đối với những chuyên đề quan trọng, cần bảo đảm thời gian chuẩn bị hợp lý và tăng cơ hội trao đổi với cơ quan chuyên môn, khảo sát thực tế để bổ sung kiến thức, dẫn chứng và nâng cao khả năng giải thích vấn đề.

Việc đánh giá đội ngũ cũng cần chú trọng hơn chất lượng thực hiện nhiệm vụ, nhất là độ chính xác của thông tin, khả năng lựa chọn trọng tâm, xử lý câu hỏi và phản hồi từ đối tượng, thay vì chỉ căn cứ vào số lần tham gia hoặc số lượng người nghe.

Như vậy, nâng cao năng lực của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên cần được thực hiện thông qua cả quá trình lựa chọn, bồi dưỡng, rèn luyện, sử dụng và đánh giá.

Trong đó, công nghệ là phương tiện hỗ trợ, còn bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy, xử lý thông tin, hiểu biết thực tiễn và khả năng đối thoại vẫn là những yếu tố quyết định chất lượng, sức thuyết phục của công tác tuyên truyền miệng./.