Kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân trong mô hình tăng trưởng mới: Quan hệ bổ trợ tạo động lực phát triển

Cấu trúc lại quan hệ giữa các khu vực kinh tế trong mô hình tăng trưởng mới

Hiện nay, nền kinh tế Việt Nam đã hình thành cấu trúc đa thành phần với nhiều khu vực kinh tế cùng tồn tại và phát triển sau 4 thập niên đổi mới. Trong cấu trúc đó, kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và khu vực đầu tư nước ngoài đều có đóng góp quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và mở rộng không gian phát triển của đất nước.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh, cạnh tranh công nghệ và chuỗi cung ứng ngày càng gay gắt, yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng không chỉ dừng ở việc nâng cao hiệu quả từng khu vực kinh tế riêng lẻ mà còn đòi hỏi phải cấu trúc lại mối quan hệ giữa các khu vực kinh tế trong một tổng thể thống nhất. Điều này có nghĩa là cần phát huy tốt lợi thế của từng khu vực, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các khu vực kinh tế trong toàn bộ nền kinh tế.

Trong quá trình đó, kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân nổi lên như 2 khu vực có vai trò đặc biệt quan trọng. Kinh tế nhà nước giữ vai trò nền tảng trong việc bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và vận hành nhiều lĩnh vực hạ tầng chiến lược như năng lượng, viễn thông, dầu khí và hạ tầng giao thông.

Trong khi đó, khu vực kinh tế tư nhân với tính linh hoạt và khả năng thích ứng cao đã trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và phát triển các ngành kinh tế mới.

Vấn đề đặt ra hiện nay không phải là lựa chọn khu vực kinh tế nào “quan trọng hơn”, mà là xác lập sự phân công hợp lý và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các khu vực kinh tế. Kinh tế nhà nước không thể bao trùm và làm thay thị trường; ngược lại, khu vực tư nhân cũng không thể một mình gánh vác những lĩnh vực hạ tầng chiến lược hoặc các dự án có quy mô vốn lớn, thời gian thu hồi dài và mức độ rủi ro cao.

Vì vậy, mô hình tăng trưởng mới cần được xây dựng trên cơ sở một cấu trúc phát triển trong đó kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân có sự phân công rõ ràng về chức năng, đồng thời tạo ra hiệu ứng cộng hưởng trong toàn bộ nền kinh tế.

Tinh thần này được thể hiện rõ trong các nghị quyết của Đảng về phát triển kinh tế. Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 6-1-2026, của Bộ Chính trị, “Về phát triển kinh tế nhà nước” xác định khu vực kinh tế nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo trong những ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, góp phần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và định hướng phát triển lâu dài của đất nước.

Đồng thời, Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 4-5-2025, của Bộ Chính trị, “Về phát triển kinh tế tư nhân” khẳng định khu vực kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Sự kết hợp giữa 2 định hướng này cho thấy quan điểm nhất quán của Đảng: kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân không đối lập mà phải cùng phát triển trong một cấu trúc kinh tế thống nhất, bổ trợ lẫn nhau và cùng tạo động lực cho tăng trưởng.

Vai trò bổ trợ giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân có những chức năng khác nhau nhưng không tách rời nhau. Kinh tế nhà nước chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực hạ tầng chiến lược và các ngành có tính nền tảng của nền kinh tế, như năng lượng, dầu khí, tài chính - ngân hàng, viễn thông, hạ tầng số, logistics hoặc những lĩnh vực gắn với quốc phòng - an ninh.

Những lĩnh vực này đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và có ý nghĩa quan trọng đối với ổn định kinh tế vĩ mô cũng như an ninh kinh tế quốc gia.

Trong khi đó, khu vực kinh tế tư nhân có lợi thế ở sự linh hoạt, nhạy bén với thị trường và khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ. Nhờ vậy, khu vực này có thể khai thác hiệu quả các cơ hội thị trường, phát triển sản phẩm và dịch vụ mới, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo ở cấp doanh nghiệp.

Một số chỉ báo về khu vực kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân ở Việt Nam

Nguồn: Tổng hợp từ Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW

Thực tiễn phát triển cho thấy quan hệ bổ trợ giữa 2 khu vực kinh tế ngày càng thể hiện rõ trong nhiều lĩnh vực. Kinh tế nhà nước đóng vai trò tạo lập nền tảng hạ tầng và môi trường phát triển, trong khi khu vực tư nhân khai thác hiệu quả các cơ hội thị trường và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Trong lĩnh vực hạ tầng số, các doanh nghiệp nhà nước đã đầu tư mạnh vào hệ thống viễn thông và nền tảng công nghệ số quốc gia. Trên cơ sở đó, nhiều doanh nghiệp tư nhân đã phát triển các dịch vụ công nghệ, thương mại điện tử và các nền tảng số mới.

Trong lĩnh vực năng lượng và hạ tầng, nhiều dự án điện gió, điện Mặt trời, logistics và hạ tầng công nghiệp cũng được triển khai với sự tham gia của cả doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.

Từ góc độ phát triển, có thể thấy kinh tế nhà nước tạo ra nền tảng ổn định, niềm tin thể chế và hạ tầng chiến lược; trong khi kinh tế tư nhân tạo ra xung lực thị trường, đổi mới sáng tạo và khả năng thương mại hóa nhanh.

Thiếu kinh tế nhà nước mạnh, nền kinh tế sẽ thiếu bệ đỡ ở các lĩnh vực nền tảng; nhưng nếu thiếu khu vực kinh tế tư nhân năng động, nền kinh tế cũng sẽ thiếu động lực lan tỏa vào sản xuất, dịch vụ và đổi mới sáng tạo.

Phát huy quan hệ bổ trợ để hình thành động lực tăng trưởng mới

Mặc dù vai trò bổ trợ giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân ngày càng được nhận thức rõ hơn, nhưng trên thực tế mối liên kết giữa 2 khu vực này vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Một trong những điểm nghẽn đáng chú ý là sự kết nối giữa 2 khu vực trong nhiều chuỗi giá trị còn hạn chế.

Nhiều doanh nghiệp nhà nước có nguồn lực lớn, nhưng chưa thực sự trở thành trung tâm liên kết chuỗi hoặc “khách hàng nền tảng” cho doanh nghiệp tư nhân. Ở chiều ngược lại, phần lớn doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn có quy mô nhỏ và năng lực công nghệ còn hạn chế, nên khó tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng lớn.

Để quan hệ bổ trợ giữa 2 khu vực trở thành động lực thực sự của mô hình tăng trưởng mới, trước hết cần tiếp tục làm rõ sự phân công chức năng giữa khu vực nhà nước và khu vực tư nhân. Nhà nước cần tập trung vào những lĩnh vực then chốt mà khu vực tư nhân không thể hoặc chưa đủ khả năng đầu tư, như hạ tầng chiến lược, công nghệ nền tảng và các ngành có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh kinh tế. Ngược lại, ở những lĩnh vực mà thị trường có thể vận hành hiệu quả, khu vực tư nhân cần được tạo điều kiện để phát triển mạnh mẽ hơn.

Bên cạnh đó, cần xây dựng các cơ chế kết nối cụ thể giữa 2 khu vực kinh tế. Các mô hình hợp tác công - tư, các chương trình đặt hàng công nghệ hoặc các dự án phát triển hạ tầng số và hạ tầng xanh với sự tham gia của cả doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân cần được thúc đẩy mạnh hơn. Những cơ chế này không chỉ giúp huy động hiệu quả các nguồn lực của nền kinh tế mà còn tạo ra môi trường thuận lợi để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị mới.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, việc hình thành các không gian hợp tác mới giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân cũng trở nên cần thiết. Những lĩnh vực như hạ tầng số, năng lượng mới, công nghệ bán dẫn, logistics xanh và dữ liệu đang mở ra những cơ hội hợp tác lớn giữa 2 khu vực kinh tế, đồng thời tạo ra các động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới./.