Khi người lao động trở thành chủ thể của đổi mới sáng tạo

Giữa không gian nhà xưởng rộn ràng âm thanh của máy móc, anh Nguyễn Văn Quyết, Tổ Ga lét - Phân xưởng Tạo hình, Nhà máy Gạch Ngói cao cấp Tràng An (Tổ hợp Công ty Cổ phần Gốm Đất Việt, phường Bình Khê), vẫn cần mẫn với công việc quen thuộc.

Hơn 10 năm gắn bó với dây chuyền sản xuất, anh không chỉ thuộc từng thao tác vận hành máy định hình phôi ga lét hay máy đùn ép CMKI, mà còn thấu hiểu những “điểm nghẽn” âm thầm làm chậm nhịp sản xuất.

Từ những quan sát rất đời thường ấy, một ý tưởng cải tiến đã hình thành thay đổi khuôn đùn để có thể cấp phôi đồng thời cho 5 máy dập trang trí. Trước đây, mỗi ca sản xuất cần tới 4 công nhân, chưa kể việc tháo lắp khuôn liên tục khi thay đổi mẫu mã vừa tốn thời gian, vừa phát sinh chi phí.

Khi sáng kiến được áp dụng, số lao động giảm xuống còn 2 người/ca, quy trình trở nên gọn gàng hơn, nguyên liệu được tiết kiệm, hiệu quả tăng lên rõ rệt. Con số làm lợi khoảng 34 triệu đồng mỗi năm tuy không lớn, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở tư duy đổi mới được khơi dậy từ chính người thợ đứng máy.

“Điều quan trọng nhất là hôm nay phải làm tốt hơn hôm qua. Đổi mới và cải tiến khoa học - công nghệ là yêu cầu sống còn của doanh nghiệp nếu muốn cạnh tranh bền vững trên thị trường”, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổ hợp Công ty Cổ phần Gốm Đất Việt Nguyễn Quang Mâu chia sẻ.

Với ông Nguyễn Quang Mâu, cải tiến công nghệ không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án đầu tư hàng chục tỷ đồng, mà có thể xuất phát từ những điều rất giản dị: rút ngắn một thao tác, giảm bớt sự nặng nhọc, nâng cao an toàn cho người lao động. Chính cách tiếp cận ấy đã tạo nên một môi trường khuyến khích sáng tạo, nơi mỗi công nhân đều có cơ hội đóng góp trí tuệ của mình.

Phong trào thi đua sáng kiến, cải tiến kỹ thuật tại Gốm Đất Việt không phải là hoạt động mang tính phong trào đơn thuần, mà được nuôi dưỡng bền bỉ bởi sự đồng hành của tổ chức công đoàn. Từ các phân xưởng, tổ đội sản xuất, những ý tưởng nhỏ được lắng nghe, những đề tài kỹ thuật thiết thực được tạo điều kiện triển khai, góp phần thúc đẩy cơ giới hóa, tự động hóa và cải thiện điều kiện làm việc cho công nhân. Chính điều đó đã giúp Gốm Đất Việt vinh dự được Nhà nước trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học - công nghệ vào năm 2024.

Đáng quý hơn cả là tinh thần dám nghĩ, dám làm trong điều kiện còn nhiều khó khăn. Có những sáng kiến ra đời khi nguồn vốn còn eo hẹp, phải “giật gấu vá vai”, thậm chí có người lao động chấp nhận thế chấp tài sản cá nhân để thử nghiệm công nghệ mới.

Đó là những câu chuyện thầm lặng phía sau mỗi cải tiến, nơi mồ hôi, áp lực và cả niềm tin vào tương lai hòa quyện, giúp người thợ từng bước chuyển mình từ lao động thủ công sang làm chủ công nghệ.

Không chỉ trong các nhà máy công nghiệp, tinh thần thi đua lao động sáng tạo còn lan tỏa mạnh mẽ tại Cảng Hàng không quốc tế Vân Đồn - mô hình sân bay tư nhân hiện đại đầu tiên của cả nước. Trong bối cảnh ngành hàng không phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch COVID-19, yêu cầu đặt ra là vừa bảo đảm an toàn tuyệt đối, vừa tối ưu chi phí vận hành. Và lời giải được tìm thấy từ chính những sáng kiến của đội ngũ cán bộ, kỹ thuật viên.

Bộ phận cơ điện, Phòng Kỹ thuật hạ tầng là một điển hình. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào chuyên gia nước ngoài với chi phí sửa chữa đắt đỏ, tập thể kỹ sư nơi đây đã tự nghiên cứu, làm chủ công nghệ và sửa chữa thành công đầu phát tia X-ray của hệ thống máy soi chiếu an ninh. Sáng kiến này giúp tiết kiệm tới 1,18 tỷ đồng mỗi năm, đồng thời rút ngắn thời gian khắc phục sự cố, bảo đảm hoạt động thông suốt của sân bay.

Bên cạnh đó, hàng loạt cải tiến khác như mua thẻ CFAST, phần mềm backup điều khiển hệ thống dẫn đỗ tàu bay hay ứng dụng công nghệ chám vá đường băng đã mang lại hiệu quả kinh tế hàng trăm triệu đồng. “Thi đua là làm tốt công việc hằng ngày”, anh Đàm Xuân Bính - trưởng bộ phận cơ điện - chia sẻ giản dị nhưng sâu sắc. Đó chính là tinh thần cốt lõi của sáng tạo: không phô trương, nhưng bền bỉ và hiệu quả.

Theo ông Nguyễn Hoàng Mỹ - Phó Chủ tịch Công đoàn Cảng Hàng không quốc tế Vân Đồn - giá trị của các sáng kiến không chỉ dừng lại ở lợi ích kinh tế, mà còn lan tỏa kinh nghiệm cho nhiều sân bay khác trong cả nước, góp phần nâng tầm thương hiệu sân bay Vân Đồn trên bản đồ hàng không Việt Nam.

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với người lao động. Làm chủ công nghệ, nâng cao trình độ kỹ thuật không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc nếu không muốn bị “gạt ra ngoài sân chơi” của thị trường lao động toàn cầu.

Tại Công ty Tuyển than Cửa Ông - đơn vị thành viên có bề dày truyền thống của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam - tinh thần ấy được hun đúc từ phong trào thi đua lao động sản xuất gắn với khẩu hiệu “Kỷ luật và Đồng tâm”.

Những năm qua, khoa học - công nghệ đã trở thành động lực phát triển cốt lõi, với hàng loạt bước đột phá: tự động hóa Nhà máy Tuyển than, áp dụng hệ thống tuyển huyền phù và tuyển khô thân thiện môi trường, xây dựng kho than kín, băng tải liên tục và hệ thống giám sát điều khiển tập trung.

Những đổi mới ấy không chỉ nâng cao năng suất, bảo đảm an toàn, mà còn đưa Công ty Tuyển than Cửa Ông trở thành mô hình tiêu biểu của sản xuất xanh - thông minh - hiệu quả. Ông Đỗ Văn Tăng - Chủ tịch Công đoàn Công ty - cho biết: trong giai đoạn 2021 - 2025, đơn vị đã có hàng nghìn đề tài, sáng kiến cải tiến kỹ thuật với giá trị làm lợi trên 35 tỷ đồng.

Đằng sau những con số ấn tượng ấy là sự nỗ lực không ngừng của đội ngũ cán bộ, đảng viên và người lao động - những người đã và đang viết tiếp truyền thống của đơn vị Anh hùng Lao động bằng tri thức và sáng tạo.

Từ thực tiễn tại các doanh nghiệp, có thể thấy vai trò đặc biệt quan trọng của tổ chức công đoàn trong việc khơi dậy và nuôi dưỡng phong trào sáng kiến. Các cấp công đoàn ở Quảng Ninh đã chủ động tham mưu với người sử dụng lao động, tạo điều kiện về thời gian, kinh phí và cơ hội học tập để người lao động tiếp cận công nghệ mới, từng bước nâng cao tay nghề, làm chủ thiết bị hiện đại.

Theo Liên đoàn Lao động tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2023 - 2025 đã ghi nhận hơn 11.000 sáng kiến, cải tiến kỹ thuật được áp dụng, cùng 568 công trình, phần việc thi đua hoàn thành đúng tiến độ, mang lại giá trị làm lợi hàng nghìn tỷ đồng.

Nhiều mô hình tiêu biểu đã được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam biểu dương, trở thành minh chứng sống động cho hiệu quả của phong trào “Lao động giỏi, lao động sáng tạo”, “Công nhân, viên chức, lao động thi đua xây dựng Quảng Ninh giàu đẹp”.

Điều dễ nhận thấy nhất từ những câu chuyện trên không chỉ là những con số tiết kiệm hay giá trị làm lợi, mà là sự chuyển biến trong tư duy của người lao động. Từ chỗ thụ động làm theo quy trình có sẵn, họ đã chủ động đề xuất giải pháp, cải tiến công nghệ, tham gia trực tiếp vào quá trình nâng cao hiệu quả sản xuất.

Với sự đồng hành của công đoàn và tinh thần vượt khó, sáng tạo không ngừng, đội ngũ công nhân, người lao động tỉnh Quảng Ninh hôm nay không chỉ là người thực hiện, mà đang từng bước trở thành người kiến tạo - kiến tạo giá trị cho doanh nghiệp, cho cộng đồng và cho chính tương lai của mình.

Trong hành trình ấy, mỗi sáng kiến dù nhỏ bé cũng là một viên gạch góp phần xây dựng nền sản xuất hiện đại, bền vững, nơi con người thực sự là trung tâm của sự phát triển./.