Khánh Hòa định hình các trụ cột phát triển, mở rộng không gian tăng trưởng trong kỷ nguyên mới

Mở rộng không gian phát triển, kiến tạo cực tăng trưởng mới của quốc gia

Tỉnh Khánh Hòa sau sáp nhập có những lợi thế địa-kinh tế đặc biệt để phát triển một nền kinh tế hướng biển, có độ mở cao và khả năng kết nối sâu rộng với các trung tâm kinh tế trong nước, khu vực và thế giới.

Đường bờ biển dài, hệ thống vịnh, cảng biển, các trung tâm đô thị ven biển, sân bay quốc tế, cùng những điều kiện thuận lợi về nắng, gió và cảnh quan tự nhiên tạo nền tảng đa dạng cho phát triển công nghiệp, dịch vụ, năng lượng và du lịch.

Tuy nhiên, giá trị của những lợi thế ấy không tự động chuyển hóa thành sức mạnh kinh tế mà vấn đề quyết định là tổ chức không gian phát triển như thế nào, lựa chọn ngành kinh tế nào làm động lực, huy động và phân bổ nguồn lực ra sao để tạo ra năng suất cao, giá trị gia tăng lớn và khả năng cạnh tranh bền vững.

Việc hợp nhất tỉnh Khánh Hòa và tỉnh Ninh Thuận từ ngày 1-7-2025 mở ra một không gian phát triển mới, kết nối những lợi thế bổ sung cho nhau giữa khu vực phía Bắc và phía Nam của tỉnh.

Nếu Khánh Hòa trước đây nổi bật với kinh tế biển, dịch vụ du lịch, hệ thống cảng biển và các khu kinh tế, khu công nghiệp, thì địa bàn Ninh Thuận trước đây có thế mạnh về năng lượng tái tạo, nông nghiệp đặc thù, văn hóa bản địa và những điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển năng lượng sạch.

Sau hợp nhất, các lợi thế này có thể được đặt trong một cấu trúc kinh tế thống nhất, tạo điều kiện hình thành chuỗi giá trị liên hoàn từ sản xuất công nghiệp, cung ứng năng lượng, vận tải hàng hóa đến dịch vụ du lịch và thương mại.

Đây là cơ hội để tỉnh Khánh Hòa chuyển từ khai thác các lợi thế riêng lẻ sang tổ chức những hệ sinh thái kinh tế có tính bổ trợ và lan tỏa cao.

Định hướng điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Khánh Hòa thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được công bố ngày 30-6-2026 xác lập mô hình phát triển “1 tầm nhìn chung - 2 trục kết nối - 3 cực tăng trưởng - 4 trụ cột động lực”.

Trong đó, 3 cực tăng trưởng gồm khu vực phía Bắc với hạt nhân là Khu kinh tế Vân Phong; khu vực trung tâm gắn với Nha Trang, Cam Lâm, Cam Ranh; và khu vực phía Nam gắn với Phan Rang - Tháp Chàm, phát triển du lịch, văn hóa, năng lượng sạch, công nghiệp xanh và đổi mới sáng tạo.

Cấu trúc này hướng đến sự phân công chức năng giữa các khu vực, đồng thời tăng cường kết nối để các cực tăng trưởng không phát triển biệt lập mà cùng tham gia vào một hệ thống kinh tế thống nhất.

Theo định hướng quy hoạch được công bố, Khánh Hòa đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 11 - 12%/năm trong giai đoạn 2026 - 2030, đưa tỷ trọng kinh tế số trong GRDP lên 35% vào năm 2030 và nâng tỷ lệ đô thị hóa lên 70%.

Đây là những mục tiêu thể hiện khát vọng phát triển mạnh mẽ, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rất cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực quản trị và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Để đạt được tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài, tỉnh không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô đầu tư, gia tăng diện tích sản xuất hay khai thác các lợi thế sẵn có.

Điều quan trọng hơn là phải hình thành các ngành kinh tế có năng suất cao, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị, tạo việc làm chất lượng và thúc đẩy đổi mới công nghệ.

Trong cấu trúc ấy, công nghiệp công nghệ cao, logistics, năng lượng và du lịch có thể được xem là 4 trụ cột có quan hệ tương hỗ chặt chẽ. Công nghiệp tạo ra sản phẩm và nhu cầu vận chuyển hàng hóa; logistics kết nối sản xuất với thị trường; năng lượng bảo đảm đầu vào thiết yếu cho công nghiệp và dịch vụ; còn du lịch khai thác lợi thế cảnh quan, văn hóa, đô thị biển để tạo nguồn thu, việc làm và sức hút đầu tư.

Khi được quy hoạch đồng bộ và vận hành hiệu quả, 4 trụ cột này sẽ tạo thành một hệ sinh thái phát triển, giúp Khánh Hòa gia tăng sức cạnh tranh thay vì phụ thuộc quá lớn vào một ngành kinh tế đơn lẻ.

Bốn trụ cột động lực và yêu cầu tạo lập hệ sinh thái kinh tế có giá trị gia tăng cao

Công nghiệp công nghệ cao: Chuyển từ lợi thế vị trí sang năng lực sản xuất

Công nghiệp là một trong những động lực quan trọng để Khánh Hòa nâng cao quy mô và chất lượng nền kinh tế. Lợi thế của tỉnh nằm ở khả năng kết hợp không gian cảng biển, khu kinh tế, khu công nghiệp, nguồn nhân lực đô thị và mạng lưới giao thông liên vùng.

Trong đó, Khu kinh tế Vân Phong có ý nghĩa nổi bật trong định hướng phát triển công nghiệp, dịch vụ cảng biển và logistics quy mô lớn; khu vực Nha Trang - Cam Lâm - Cam Ranh có điều kiện phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, dịch vụ kỹ thuật và những hoạt động gắn với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Các lĩnh vực có thể ưu tiên gồm sản xuất thiết bị và linh kiện công nghệ cao; công nghiệp điện, điện tử; công nghiệp hỗ trợ; cơ khí chính xác; công nghiệp chế biến, chế tạo gắn với kinh tế biển; công nghệ hàng hải và các ngành công nghiệp phục vụ chuyển dịch năng lượng.

Việc phát triển những lĩnh vực này cần dựa trên đánh giá đầy đủ về lợi thế cạnh tranh, nhu cầu thị trường, khả năng cung ứng lao động và điều kiện hạ tầng của từng khu vực.

Đặc biệt, cần nghiên cứu khả năng phát triển các ngành công nghiệp số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và công nghệ dữ liệu gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, thay vì chạy theo xu hướng công nghệ một cách hình thức.

Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) với doanh nghiệp trong nước. Nếu các dự án đầu tư chỉ nhập khẩu phần lớn nguyên liệu, thiết bị, sử dụng ít dịch vụ hỗ trợ tại chỗ và xuất khẩu sản phẩm mà không tạo ra mạng lưới cung ứng địa phương, hiệu ứng lan tỏa sẽ bị hạn chế.

Do đó, tỉnh cần có chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực quản trị và tiêu chuẩn sản xuất của doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ thuật viên và kết nối doanh nghiệp địa phương với các nhà đầu tư lớn.

Chất lượng của một hệ sinh thái công nghiệp không chỉ nằm ở sự hiện diện của những nhà máy hiện đại, mà còn ở khả năng để doanh nghiệp bản địa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Logistics: Biến lợi thế cảng biển thành năng lực kết nối vùng và quốc tế

Logistics giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chuyển hóa lợi thế địa lý của Khánh Hòa thành lợi thế kinh tế. Với vị trí nằm trên trục giao thông Bắc - Nam, có hệ thống cảng biển, sân bay quốc tế và khả năng kết nối với Tây Nguyên, Khánh Hòa có điều kiện phát triển thành đầu mối giao nhận, vận tải và phân phối hàng hóa của khu vực duyên hải Nam Trung Bộ.

Khi được kết nối hiệu quả với các trung tâm sản xuất, vùng nguyên liệu và thị trường tiêu thụ, hệ thống logistics sẽ góp phần giảm chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong đó, Vân Phong có tiềm năng phát triển các dịch vụ cảng biển, trung chuyển và hậu cần công nghiệp; khu vực Cam Ranh có lợi thế về hàng không, vận tải và dịch vụ; còn những tuyến kết nối từ duyên hải lên Tây Nguyên có thể mở rộng thị trường cho nông sản, sản phẩm chế biến và hàng hóa công nghiệp.

Việc tổ chức các tuyến kết nối này cần được đặt trong tổng thể mạng lưới giao thông đường bộ, đường sắt, hàng hải và hàng không, tránh tình trạng đầu tư từng công trình riêng lẻ nhưng thiếu tính liên thông.

Dẫu vậy, một cảng biển có vị trí thuận lợi chưa đủ để trở thành trung tâm logistics có sức cạnh tranh. Năng lực logistics còn phụ thuộc vào sản lượng hàng hóa, chất lượng dịch vụ, hệ thống kho bãi, khả năng kết nối đa phương thức, thủ tục hải quan, công nghệ quản lý và mạng lưới khách hàng.

Nếu thiếu nguồn hàng ổn định, thiếu các trung tâm phân phối và dịch vụ hậu cần chuyên nghiệp, lợi thế cảng biển khó chuyển hóa thành doanh thu và giá trị gia tăng tương xứng.

Vì vậy, Khánh Hòa cần phát triển logistics đồng thời với công nghiệp, thương mại, xuất nhập khẩu và dịch vụ cảng biển, lấy nhu cầu thực tế của chuỗi cung ứng làm cơ sở xác định quy mô đầu tư.

Một hướng đi cần được quan tâm là xây dựng hệ thống logistics số, ứng dụng dữ liệu và công nghệ trong quản lý vận tải, kho bãi, điều phối phương tiện và theo dõi hàng hóa.

Việc liên thông dữ liệu giữa doanh nghiệp vận tải, cảng biển, cơ quan quản lý và đơn vị xuất nhập khẩu có thể giảm thời gian xử lý, hạn chế chi phí không chính thức và nâng cao tính minh bạch.

Đồng thời, tỉnh cần thúc đẩy các trung tâm logistics gắn với khu công nghiệp, vùng sản xuất và cửa ngõ giao thông trọng điểm; khuyến khích doanh nghiệp phát triển dịch vụ logistics tích hợp thay vì chỉ cung cấp những khâu vận tải đơn giản.

Đặc biệt, cần xem logistics là một ngành dịch vụ tạo giá trị chứ không đơn thuần là hoạt động hỗ trợ. Dịch vụ quản lý chuỗi cung ứng, bảo quản hàng hóa, kho lạnh, kiểm định, đóng gói, phân phối và thương mại điện tử đều có thể mở rộng dư địa tăng trưởng.

Khi doanh nghiệp địa phương có thể cung cấp các dịch vụ này với chất lượng tốt, Khánh Hòa không chỉ thu hút hàng hóa đi qua địa bàn mà còn giữ lại được một phần lớn hơn giá trị kinh tế phát sinh từ dòng lưu chuyển hàng hóa ấy.

Năng lượng: Tạo nền tảng cho công nghiệp xanh và an ninh năng lượng

Sự kết hợp giữa Khánh Hòa và Ninh Thuận trước đây mở rộng đáng kể khả năng phát triển năng lượng của tỉnh. Khu vực phía nam có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho điện mặt trời, điện gió và các hình thức khai thác năng lượng tái tạo; trong khi toàn tỉnh có nhu cầu ngày càng tăng về năng lượng phục vụ sản xuất công nghiệp, đô thị, dịch vụ và du lịch.

Đây là cơ sở để Khánh Hòa nghiên cứu hình thành hệ sinh thái năng lượng gắn với công nghiệp, công nghệ, hạ tầng truyền tải và các dịch vụ kỹ thuật.

Tuy nhiên, lợi thế về nắng và gió mới chỉ là điều kiện ban đầu. Phát triển năng lượng phải được đặt trong bài toán tổng thể về quy hoạch nguồn điện, khả năng giải tỏa công suất, hệ thống truyền tải, lưu trữ năng lượng, nhu cầu tiêu thụ và hiệu quả đầu tư.

Nếu nguồn phát triển nhanh nhưng lưới điện không theo kịp, nguy cơ lãng phí nguồn lực sẽ xuất hiện. Vì thế, nhiệm vụ trọng tâm không chỉ là thu hút thêm dự án năng lượng tái tạo mà còn phải phát triển đồng bộ hạ tầng điện, nâng cao năng lực điều độ và nghiên cứu các giải pháp lưu trữ phù hợp với điều kiện kỹ thuật, kinh tế.

Cùng với điện mặt trời và điện gió, Khánh Hòa cần quan tâm các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển công nghệ lưu trữ, thiết bị điện, dịch vụ kỹ thuật và những ngành công nghiệp hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng.

Các mô hình sử dụng năng lượng sạch trong khu công nghiệp, cơ sở lưu trú, trung tâm thương mại và công trình công cộng có thể góp phần giảm chi phí vận hành, giảm phát thải và nâng cao hình ảnh điểm đến xanh.

Trong dài hạn, tỉnh có thể nghiên cứu những mô hình cung ứng năng lượng sạch cho các ngành sản xuất có nhu cầu lớn, trên cơ sở phù hợp với quy định pháp luật và khả năng đáp ứng của hệ thống điện.

Một vấn đề không thể bỏ qua là bảo đảm hài hòa giữa phát triển năng lượng và bảo vệ tài nguyên, môi trường. Những dự án năng lượng quy mô lớn cần được đánh giá kỹ về sử dụng đất, tác động đến sinh thái, cảnh quan, sinh kế cộng đồng và khả năng kết nối hạ tầng.

Đồng thời, phải quan tâm đến lợi ích của người dân tại khu vực có dự án, tạo điều kiện để cộng đồng được tiếp cận cơ hội việc làm và các dịch vụ kinh tế mới. Phát triển năng lượng chỉ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh khi đi cùng công nghệ phù hợp, quản trị minh bạch và lợi ích xã hội bền vững.

Du lịch: Nâng cao chất lượng trải nghiệm, gia tăng giá trị và sức cạnh tranh quốc tế

Du lịch từ lâu là một thế mạnh nổi bật của Khánh Hòa, với thương hiệu Nha Trang, hệ thống vịnh biển, bãi tắm, đảo, cơ sở lưu trú và dịch vụ nghỉ dưỡng. Sau hợp nhất, không gian du lịch của tỉnh được mở rộng, bổ sung những giá trị về cảnh quan, văn hóa, di sản và trải nghiệm đặc thù của khu vực Ninh Thuận trước đây.

Sự đa dạng ấy tạo điều kiện phát triển sản phẩm du lịch nhiều lớp, kết hợp nghỉ dưỡng biển với khám phá thiên nhiên, trải nghiệm văn hóa, du lịch cộng đồng, thể thao, chăm sóc sức khỏe và các hoạt động gắn với đời sống bản địa.

Tuy nhiên, bài toán phát triển du lịch hiện nay không chỉ là gia tăng số lượt khách. Một điểm đến có thể đón đông khách nhưng hiệu quả kinh tế vẫn hạn chế nếu thời gian lưu trú ngắn, mức chi tiêu thấp, sản phẩm thiếu khác biệt hoặc giá trị chi tiêu không được giữ lại tại địa phương.

Do đó, Khánh Hòa cần chuyển trọng tâm từ tăng trưởng theo số lượng sang nâng cao chất lượng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và phân bổ lợi ích rộng hơn cho cộng đồng dân cư.

Để làm được điều đó, cần tổ chức lại không gian và sản phẩm du lịch theo lợi thế từng khu vực. Nha Trang có thể tiếp tục phát triển du lịch biển, nghỉ dưỡng, hội nghị, sự kiện và dịch vụ đô thị; Cam Lâm - Cam Ranh có điều kiện phát huy lợi thế nghỉ dưỡng gắn với hàng không; khu vực phía Bắc có thể kết hợp du lịch biển với trải nghiệm thiên nhiên; còn phía Nam cần chú trọng các sản phẩm gắn với cảnh quan đặc thù, văn hóa Chăm, làng nghề, nông nghiệp và năng lượng sạch.

Sự phân công này cần tránh trùng lặp sản phẩm, đồng thời tạo ra những hành trình liên vùng hấp dẫn, để du khách có lý do lưu trú lâu hơn thay vì chỉ tập trung tại một số điểm đến quen thuộc.

Ngoài ra, việc phát triển du lịch cũng phải gắn với chất lượng môi trường, an toàn và bản sắc văn hóa. Môi trường biển, cảnh quan tự nhiên và sự thân thiện của cộng đồng chính là những tài sản tạo nên sức hấp dẫn dài hạn của Khánh Hòa.

Nếu phát triển nóng dẫn đến quá tải hạ tầng, ô nhiễm, suy giảm hệ sinh thái hoặc thương mại hóa quá mức các giá trị văn hóa, lợi thế cạnh tranh của điểm đến sẽ bị bào mòn.

Vì vậy, quy hoạch sức chứa du lịch, kiểm soát chất thải, bảo vệ nguồn nước, quản lý hoạt động trên biển và nâng cao chất lượng dịch vụ cần được coi là những điều kiện bắt buộc của tăng trưởng.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cần trở thành công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh du lịch. Dữ liệu về thị trường, hành vi du khách, công suất lưu trú và nhu cầu dịch vụ có thể giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp xây dựng sản phẩm sát nhu cầu hơn.

Tỉnh cần khuyến khích doanh nghiệp nâng cao năng lực tiếp thị số, liên kết với các hãng vận chuyển và nền tảng phân phối quốc tế, đồng thời phát triển nguồn nhân lực có ngoại ngữ, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng ứng dụng công nghệ.

Du lịch chất lượng cao không chỉ cần cảnh quan đẹp và cơ sở vật chất tốt, mà còn cần con người chuyên nghiệp, dịch vụ đáng tin cậy và một môi trường điểm đến văn minh./.