Hệ lụy địa-chính trị từ xung đột Mỹ - Iran
Cuộc xung đột vũ trang giữa Mỹ và Iran đang vượt ra khỏi các toan tính chiến thuật quân sự. Giới quan sát chỉ ra rằng đây là một phép thử mang tính bước ngoặt đối với vị thế của Washington; nếu thất bại trong việc hiện thực hóa các mục tiêu cốt lõi, cả đồng minh lẫn đối thủ đều sẽ điều chỉnh lại thái độ trước sự suy yếu của Mỹ, hình thành chuỗi phản ứng dây chuyền trên quy mô toàn cầu.
Sự xoay chuyển trên bàn cờ địa - chính trị
Sự sa lầy của Mỹ tại Trung Đông đang tạo ra những khoảng trống quyền lực. Báo cáo nội bộ của Cục Tình báo thuộc Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ đã thẳng thắn thừa nhận rằng, cuộc chiến tại Iran đang mang lại lợi thế chiến lược toàn diện cho Trung Quốc trên cả 3 mặt trận: quân sự, kinh tế và ngoại giao.
Phong thái tự tin của giới lãnh đạo Bắc Kinh trong các cuộc tiếp xúc ngoại giao cấp cao gần đây với Washington là minh chứng rõ nét cho sự dịch chuyển cán cân quyền lực này.
Thất bại tại Iran không chỉ làm xói mòn hình ảnh siêu cường của Mỹ, mà còn làm suy giảm niềm tin của công chúng vào các nước đi chính trị của chính quyền Donald Trump.
Cuộc chiến tại Iran là một ngoại lệ hiếm hoi trong lịch sử hiện đại Mỹ khi nó vấp phải sự phản đối ngay từ trước khi tiếng súng đầu tiên vang lên, và mức độ bất mãn của công chúng ngày càng tỷ lệ thuận với thời gian kéo dài xung đột.
Từ mức chênh lệch phản đối - ủng hộ là 48% - 43% trong những ngày đầu, các cuộc thăm dò vào tháng 5-2026 đã ghi nhận tỷ lệ phản đối tăng vọt lên mức trung bình 58%, so với chỉ 38% ủng hộ.
Sự sụt giảm niềm tin này xuất phát từ việc các lập luận do chính quyền đưa ra không thể thuyết phục công chúng Mỹ: chỉ 25% số cử tri tin rằng Iran là một mối đe dọa thường trực, và 56% cho rằng nhánh hành pháp đã lạm quyền khi không tìm kiếm sự phê chuẩn của Quốc hội trước khi tham chiến.
Giao tranh tại Hormuz tiếp tục leo thang
Theo những dữ kiện thực tế, trong giao tranh tại eo biển Hormuz, Mỹ đang ở rất xa so với các mục tiêu chiến lược mà chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố.
Trái ngược với những tuyên bố chính thức về sự suy yếu trong sức mạnh quân sự của Iran, các nguồn tin rò rỉ cho biết khả năng răn đe của Tehran vẫn được bảo toàn với khoảng 75% số bệ phóng di động và 70% số kho tên lửa trước chiến tranh vẫn trong trạng thái sẵn sàng hoạt động.
Các bằng chứng chỉ ra rằng, Iran đã khôi phục thành công quyền tiếp cận 30 trong số 33 căn cứ tên lửa chiến lược dọc theo eo biển Hormuz. Năng lực tái thiết các cơ sở lưu trữ ngầm và sửa chữa khí tài bị hư hỏng của Iran đã biến tuyến đường thủy huyết mạch này thành một khu vực rủi ro cao, trực tiếp cản trở nỗ lực hộ tống tàu thương mại của Hải quân Mỹ.
Việc không thể kiểm soát eo biển Hormuz không chỉ là một thất bại mang tính chiến thuật, mà còn là một đòn giáng mạnh vào năng lực bảo đảm an ninh hàng hải toàn cầu của Mỹ.
Mỹ xác nhận chiếc trực thăng Apache đã bị một máy bay không người lái (UAV) của Iran bắn rơi. Tuy nhiên, một quan chức lưu ý rằng vẫn chưa rõ liệu chiếc trực thăng này có bị cố tình nhắm mục tiêu hay không. Một tàu không người lái của Mỹ đã giải cứu thành công 2 thành viên phi hành đoàn.
Mỹ tiến hành tấn công đáp trả hành động bắn rơi trực thăng Apache của Iran
Vào ngày 10-6, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết, họ đã tiến hành cuộc không kích nhắm vào Iran nhằm đáp trả vụ bắn hạ một chiếc trực thăng Apache của Mỹ.
Tổng thống Donald Trump khẳng định lực lượng Iran đã bắn rơi chiếc trực thăng Apache tại khu vực gần eo biển Hormuz vào ngày 9-6. Hai phi công trên máy bay không bị thương.
Sau khi các đòn trả đũa được công bố, Tổng thống Donald Trump phát biểu với đài ABC News rằng: “tôi cho rằng sự đáp trả cần phải rất mạnh mẽ và uy lực”.
Trước đó, ông D. Trump từng cho biết các nỗ lực nhằm đạt được thỏa thuận với Iran đang ở “giai đoạn cuối cùng”, và một thỏa thuận có thể được chốt lại trong 2 hoặc 3 ngày tới. Hiện chưa rõ tiến trình đàm phán đang ở trạng thái nào sau sự cố trực thăng nói trên.
Iran tiến hành các cuộc tấn công đáp trả nhắm vào các mục tiêu của Mỹ tại Trung Đông
Ngày 10-6, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố họ đã tiến hành các đợt tấn công nhắm vào các mục tiêu của Mỹ trong khu vực. Tại Bahrain, Jordan và Kuwait, truyền thông cho biết các quốc gia này đã đánh chặn được các cuộc tấn công trên không phận của họ.
Trong khi đó, Truyền thông nhà nước Iran đưa tin đã có nhiều tiếng nổ lớn được nghe thấy tại 3 vị trí chiến lược quanh eo biển Hormuz. Đài truyền hình nhà nước Iran cho biết, các cuộc tấn công đã đánh trúng 2 hồ chứa nước, làm gián đoạn nguồn cung cấp nước của khu vực này.
Trước đó, quân đội Mỹ cho biết, họ đã hoàn tất các cuộc không kích nhắm vào Iran, đồng thời tuyên bố đây là hành động trả đũa cho vụ bắn rơi một chiếc trực thăng Apache của Lục quân Mỹ.
Một quan chức Mỹ tiết lộ với rằng, chính quyền Tổng thống Donald Trump tin tưởng các cuộc tấn công này sẽ không gây cản trở đến các vòng đàm phán chiến sự.
Giá dầu tiếp tục gia tăng
Giá dầu đã tăng trong phiên giao dịch hôm thứ 10-6, phục hồi từ mức thấp nhất trong 7 tuần được ghi nhận ở phiên trước đó. Động thái này diễn ra sau khi quân đội Mỹ tiến hành các cuộc không kích mới nhắm vào Iran, đồng thời dữ liệu thị trường cho thấy lượng dự trữ dầu thô của Mỹ tiếp tục sụt giảm mạnh.
Giá dầu Brent giao sau tăng 66 cent, tương đương 0,7%, lên mức 92,11 USD/thùng vào lúc 04h06 (giờ GMT), trong khi giá dầu thô ngọt nhẹ WTI (West Texas Intermediate) của Mỹ tăng 60 cent, tương đương 0,7%, lên mức 88,80 USD/thùng.
Quân đội Mỹ đã không kích các mục tiêu của Iran sau khi Tổng thống Donald Trump nói rằng sẽ đáp trả vụ bắn rơi một chiếc trực thăng tấn công Apache của nước này.
Cùng lúc đó, Tehran vẫn tiếp tục chặn phần lớn các chuyến tàu đi qua eo biển Hormuz - tuyến đường thủy vốn dĩ đảm nhận vận chuyển 1/5 lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của toàn thế giới. Washington cũng đã áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ hôm 9-6 cho biết, lưu lượng tàu thuyền trong vùng Vịnh và lượng xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz đang gia tăng, ngay cả khi Washington và Tehran đang đàm phán để đạt được một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc chiến đã kéo dài hơn 3 tháng qua giữa 2 nước.
Giao tranh tiếp tục diễn ra giữa Iran và Israel
Giao tranh giữa Israel và Iran đã nổ ra vào rạng sáng 8-6 kể từ khi Mỹ đạt được thỏa thuận ngừng bắn cách đây 2 tháng, đe dọa kéo Trung Đông trở lại một cuộc chiến tranh toàn diện.
Những hành động thù địch mới bùng phát này đã làm dấy lên lo ngại rằng khu vực Trung Đông có thể một lần nữa rơi vào một cuộc chiến tranh toàn diện.
Kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran vào ngày 28-2, cuộc chiến này đã làm chao đảo nền kinh tế toàn cầu, đẩy giá năng lượng trên thế giới tăng vọt và khiến nhiều mặt hàng cơ bản, bao gồm cả lương thực, trở nên đắt đỏ hơn.
Cho đến nay, giới chức các nước vẫn chưa thể chuyển hóa lệnh ngừng bắn hồi tháng 4 thành một thỏa thuận nhằm chấm dứt vĩnh viễn cuộc xung đột.
Các cuộc tấn công mới nhất đã khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump phải lên tiếng kêu gọi chấm dứt ngay lập tức các cuộc giao tranh giữa Israel và Iran. Ngay sau đó, bộ chỉ huy quân sự chung của Iran đã phát đi một tuyên bố cho biết họ đang đình chỉ các đợt tấn công chủ động.
Dù vậy, tuyên bố cũng nêu rõ mọi "hành vi gây hấn và thù địch" tiếp theo từ phía Israel và những thế lực hậu thuẫn, bao gồm cả ở khu vực miền Nam Lebanon, sẽ phải đối mặt với “những biện pháp đáp trả khốc liệt và mang tính hủy diệt nặng nề hơn nhiều so với trước đây”.
Ông D. Trump cảnh báo ông B. Netanyahu "sẽ phải đơn độc chống đỡ" nếu các cuộc tấn công vào Iran tiếp diễn
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu rằng, ông có thể sẽ phải đơn độc chiến đấu nếu Israel quay trở lại cuộc chiến với Iran.
Lời cảnh báo được đưa ra vào hôm 9-6, trong bối cảnh Israel và Iran tuyên bố sẽ tạm dừng các cuộc tấn công sau đợt leo thang nghiêm trọng nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực hồi tháng 4.
Ông D. Trump - người được cho là ngày càng tỏ ra bực tức với ông Netanyahu - đã yêu cầu cả hai bên ngừng “nổ súng” trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social của mình, đồng thời tuyên bố rằng “các cuộc đàm phán cuối cùng” hướng tới hòa bình sẽ được tiến hành “trừ khi bị sự thiếu hiểu biết hoặc ngu ngốc cản đường”.
Theo các báo cáo truyền thông, ông D. Trump cũng đã gọi điện cho ông B. Netanyahu và yêu cầu chấm dứt các cuộc tấn công. Trong một cuộc phỏng vấn với trang tin Axios, ông D. Trump cho biết mình đã cảnh báo ông B. Netanyahu về hậu quả của việc tiếp tục cuộc chiến.
Đợt bùng phát căng thẳng này bắt đầu vào ngày 7-6, bắt nguồn từ cuộc oanh tạc đẫm máu của Israel vào Thủ đô Beirut của Lebanon. Iran - quốc gia từ lâu đã khẳng định bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Mỹ cũng phụ thuộc một phần vào việc chấm dứt giao tranh ở Lebanon - đã đáp trả bằng một loạt tên lửa nã vào khu vực miền Bắc Israel./.
