Giữ lòng dân trong dòng chảy thông tin kỷ nguyên sốKỳ 2: Không để khoảng trống thông tin thành “khoảng trống niềm tin”

Thông tin chính thống không thể đến sau tin đồn

Trong thời đại số, người dân không chỉ tiếp nhận thông tin từ một nguồn. Mỗi chiếc điện thoại thông minh vừa là nơi đọc tin, nghe tin, xem tin, vừa có thể trở thành một “điểm phát tin”.

Một thông tin đúng có thể lan rất nhanh, nhưng một thông tin sai, nếu được giật tít khéo, lồng ghép cảm xúc, đánh vào tâm lý băn khoăn của người dân, cũng có thể lan nhanh không kém.

Trong bối cảnh đó, công tác tư tưởng không thể chậm. Thông tin chính thống không thể đến sau tin đồn. Định hướng đúng không thể để khoảng trống cho những lệch chuẩn lấn vào.

Quảng Ninh đã nhìn thấy khá rõ yêu cầu ấy khi không dừng công tác thông tin, tuyên truyền ở việc phát hành văn bản hay tổ chức hội nghị.

Ứng dụng Zalo mini app “Thông tin Quảng Ninh” có 15.020 thành viên tham gia; toàn tỉnh có 346 báo cáo viên các cấp; từ năm 2025 đến nay tổ chức 9 hội nghị báo cáo viên cấp tỉnh với 24 chuyên đề được thông tin; tổ chức 17 hội nghị giao ban báo chí và 29 hội nghị thông tin báo chí thường kỳ với 42 chuyên đề.

Nhưng nếu chỉ nhìn công tác tư tưởng ở các kênh tuyên truyền, vẫn chưa đủ. Toàn cảnh Quảng Ninh còn phải nhìn từ hệ thống báo chí, truyền thông chính sách và xuất bản.

Bởi trong thời đại thông tin đa chiều, báo chí chính thống không chỉ đưa tin, mà còn giữ vai trò định hướng, kiểm chứng, giải thích, phản biện xây dựng, lan tỏa hình ảnh đẹp của địa phương và giữ nhịp ổn định cho dư luận xã hội.

Quảng Ninh là địa phương đi đầu cả nước trong mô hình cơ quan báo chí hợp nhất cấp tỉnh. Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, trước đây là Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh, được xác định là cơ quan báo chí chủ lực của tỉnh, thực hiện mô hình “tòa soạn hội tụ”, hướng tới báo chí đa phương tiện, đa nền tảng. Sau 7 năm vận hành, mô hình này được đánh giá là điểm sáng trong đổi mới báo chí cấp tỉnh.

Điều này cho thấy công tác tư tưởng ở Quảng Ninh không chỉ dựa vào tuyên truyền miệng hay hệ thống văn bản. Tỉnh đã hình thành một hệ mạch báo chí - truyền thông tương đối hiện đại, có khả năng sản xuất, phân phối, đo lường và tương tác với công chúng trên nhiều nền tảng.

“

Nay, thông tin phải đi trong dòng chảy 24/24h, cạnh tranh trực tiếp với mạng xã hội, nền tảng xuyên biên giới, video ngắn, tin nóng, tin giả, tin nửa thật nửa sai. Muốn giữ vai trò dẫn dắt, báo chí chính thống không thể chỉ đúng, mà còn phải nhanh, hay, dễ tiếp cận và có sức lan tỏa.

Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh hiện nay duy trì đầy đủ các loại hình báo chí: báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình; đồng thời mở rộng sản phẩm trên môi trường số, mạng xã hội và ứng dụng di động.

Đơn vị phát triển theo hướng “tòa soạn hội tụ đa phương tiện, phân phối đa nền tảng”; áp dụng hệ thống quản trị nội dung (CMS), tích hợp phát thanh, truyền hình trực tuyến, hỗ trợ tác nghiệp từ xa trên thiết bị di động, ứng dụng công nghệ giọng nói trí tuệ nhân tạo (AI) để độc giả nghe bài viết và tích hợp công cụ đo lường tương tác người dùng.

Đó là một thay đổi không nhỏ trong phương thức làm công tác tư tưởng. Trước đây, thông tin chính thống thường đi theo tuyến phát hành tương đối chậm. Nay, thông tin phải đi trong dòng chảy 24/24h, cạnh tranh trực tiếp với mạng xã hội, nền tảng xuyên biên giới, video ngắn, tin nóng, tin giả, tin nửa thật nửa sai. Muốn giữ vai trò dẫn dắt, báo chí chính thống không thể chỉ đúng, mà còn phải nhanh, hay, dễ tiếp cận và có sức lan tỏa.

Nhìn vào các kênh số của báo chí tỉnh Quảng Ninh có thể thấy rõ điều đó. Ứng dụng Quảng Ninh Media trên nền tảng OTT tích hợp xem truyền hình, nghe phát thanh, đọc báo điện tử.

Kênh Quảng Ninh TV trên YouTube có 72.400 người đăng ký, gần 19 triệu lượt xem; fanpage Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh trên Facebook có 406.000 người theo dõi; trang TikTok có 77.900 người theo dõi, 2 triệu lượt thích.

Đơn vị cũng ứng dụng các công cụ AI như ChatGPT, Gemini, Canva trong xử lý ngôn ngữ, hình ảnh, video, tích hợp video và giọng đọc AI vào bài viết trên báo điện tử.

Nếu đặt các dữ liệu này vào mạch bài, sẽ thấy một lớp mới của công tác tư tưởng: tư tưởng không chỉ đi bằng lời nói trực tiếp, mà còn đi bằng báo chí dữ liệu, video ngắn, livestream, podcast, đồ họa, ứng dụng di động, giọng đọc AI, fanpage và nền tảng số. Cái cốt lõi vẫn là định hướng chính trị, tư tưởng; nhưng hình thức truyền dẫn đã thay đổi rất mạnh.

Không để “khoảng trống niềm tin”

Công tác định hướng báo chí cũng cho thấy tinh thần “không để khoảng trống thông tin”. Giai đoạn 2018 - 2025, tại hội nghị thông tin báo chí chiều thứ năm hằng tuần, tỉnh đã cung cấp hơn 500 nội dung thông tin đến các cơ quan thông tấn, báo chí; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cung cấp hơn 4.000 lượt thông tin cho phóng viên thường trú, đầu mối hợp tác truyền thông, phóng viên theo dõi địa bàn; phối hợp tổ chức 70 cuộc họp báo. Trong cả giai đoạn có khoảng 400 cuộc giao ban báo chí và 12 cuộc giao ban lồng ghép về nội dung xuất bản.

Những con số này rất quan trọng, cho thấy công tác tư tưởng ở Quảng Ninh không vận hành theo kiểu “đợi có việc rồi xử lý”. Tỉnh đã xây dựng cơ chế cung cấp thông tin định kỳ, thường xuyên, nhiều kênh, nhiều cấp độ.

Khi báo chí được cung cấp thông tin kịp thời, khi phóng viên có đầu mối để kiểm chứng, khi những vấn đề nhạy cảm được phản hồi sớm, tin đồn, tin một chiều, tin thiếu kiểm chứng sẽ khó có khoảng trống để tồn tại.

Đặc biệt, Quy định số 25-QĐ/TU, ngày 22-10-2020, của Tỉnh ủy về công tác chỉ đạo, định hướng chính trị, tư tưởng đối với thông tin báo chí và công tác tiếp nhận, xử lý thông tin báo chí, thông tin trên mạng xã hội về tỉnh Quảng Ninh là một cơ chế đáng chú ý.

Khi phát sinh vấn đề liên quan đến biên giới, biển đảo, dân tộc, tôn giáo, đất đai, tài nguyên, môi trường, dự án phát triển, du lịch, an ninh trật tự, các cơ quan tham mưu phải phối hợp xác minh bản chất sự việc, cung cấp thông tin chính thống, định hướng truyền thông và phản hồi báo chí.

Nói cách khác, công tác tư tưởng trong giai đoạn mới không thể chỉ dựa vào cảm tính. Nó cần quy trình. Cần đầu mối. Cần dữ liệu. Cần cơ chế phản ứng nhanh. Cần biết việc gì phải nói ngay, việc gì cần xác minh, việc gì phải cung cấp rộng rãi, việc gì cần định hướng chuyên sâu.

Một địa phương càng phát triển nhanh, càng có nhiều dự án, nhiều chủ trương mới, nhiều dòng người, dòng vốn, dòng thông tin, càng cần năng lực quản trị truyền thông.

Một lát cắt khác cần được đặt trong toàn cảnh là lĩnh vực xuất bản, in, phát hành và văn hóa đọc. Quảng Ninh hiện chưa có nhà xuất bản trực thuộc, có 95 cơ sở in và 6 đơn vị phát hành sách; hệ thống phát hành sách còn quy mô nhỏ lẻ, mạng lưới phát hành chưa phủ đều vùng sâu, vùng xa, chưa có trung tâm phát hành sách quy mô lớn, còn thiếu sách phổ cập tri thức, sách nghiên cứu và tổng kết thực tiễn.

Đây không chỉ là thông tin ngành xuất bản. Đặt trong mạch công tác tư tưởng, nó gợi ra một vấn đề đáng quan tâm: nếu báo chí số giúp thông tin đi nhanh, thì sách, tài liệu lý luận, lịch sử Đảng, văn hóa địa phương lại giúp nhận thức đi vào chiều sâu. Một xã hội chỉ đọc tin ngắn, xem video ngắn, phản ứng nhanh mà thiếu nền tảng đọc sâu thì sức đề kháng tư tưởng cũng khó bền.

“

Trong dòng chảy công tác tư tưởng, nếu báo Đảng, tạp chí Đảng, tài liệu chính trị chưa đến đủ các chi bộ, nhất là cơ sở xa trung tâm, vẫn còn một khoảng trồng cần lấp. Trong dòng tin chảy xiết, nếu thông tin chính thống chậm một nhịp, khoảng trống truyền thông rất dễ trở thành “khoảng trống niềm tin”.

Báo cáo báo chí - xuất bản của tỉnh cũng nêu việc cấp kinh phí để mỗi chi bộ cơ sở, đảng bộ cơ sở và chi bộ trực thuộc đảng bộ cơ sở được đặt mua Báo Nhân Dân, Báo Quảng Ninh, Tạp chí Cộng sản và một số tài liệu của Đảng.

Tuy nhiên, hiện mới có 850/4.354 chi bộ, đảng bộ cơ sở trên địa bàn tỉnh thực hiện đặt mua Báo Quảng Ninh hằng ngày. Con số này cần được nhìn với tinh thần thẳng thắn, xây dựng: trong dòng chảy công tác tư tưởng, nếu báo Đảng, tạp chí Đảng, tài liệu chính trị chưa đến đủ các chi bộ, nhất là cơ sở xa trung tâm, vẫn còn một khoảng trống cần lấp.

Trong dòng tin chảy xiết, nếu thông tin chính thống chậm một nhịp, khoảng trống truyền thông rất dễ trở thành “khoảng trống niềm tin”./.

Kỳ cuối: Từ cơ sở mà bền lòng dân

Giữ lòng dân trong dòng chảy thông tin kỷ nguyên số