Văn hóa - Xã hội

Để người lao động an cư, gắn bó với Thành phố Hồ Chí Minh

Cao Siêng • 16/11/2026 19:11

Một chỗ ở ổn định không chỉ giúp người lao động yên tâm làm việc, chăm lo gia đình mà còn tạo nền tảng để họ gắn bó lâu dài với Thành phố Hồ Chí Minh. Vì vậy, phát triển nhà ở vừa túi tiền cần được đặt trong mối quan hệ với việc làm, giao thông và các dịch vụ thiết yếu. Bên cạnh mở rộng nguồn cung, chính sách phải giải quyết được bài toán chi trả, đa dạng hóa lựa chọn mua và thuê nhà, bảo đảm người có nhu cầu thực sự có thể tiếp cận.

anh3.2.jpeg
Thành phố Hồ Chí Minh khởi công khu nhà ở xã hội hơn 998 tỷ đồng_Ảnh: Cao Siêng

Không chỉ tăng nguồn cung, phải tính đến khả năng chi trả

Tại chương trình “Dân hỏi - Chính quyền trả lời” ngày 8-11-2026, thông tin được công bố cho thấy Thành phố Hồ Chí Minh có 26 dự án nhà ở xã hội đang thi công, với quy mô khoảng 23.500 căn.

Trong khi đó, đến hết quý III-2026, số căn đã hoàn thành là 2.283 căn thuộc 3 dự án. Khoảng cách giữa 2 con số cho thấy yêu cầu phải theo dõi tiến độ thực chất, thay vì chỉ nhìn vào quy mô dự án được công bố.

Một dự án được chấp thuận đầu tư mới mở ra khả năng hình thành nguồn cung. Để căn hộ đến được với người dân, dự án còn phải trải qua nhiều công đoạn, từ hoàn thiện thủ tục đất đai, quy hoạch, thiết kế, bố trí vốn đến thi công và đầu tư hạ tầng. Mỗi khâu chậm trễ đều có thể kéo dài thời gian bàn giao, trong khi nhu cầu nhà ở của người lao động vẫn hiện hữu.

Tuy nhiên, nguồn cung tăng chưa đồng nghĩa cơ hội an cư được mở rộng nếu giá nhà vượt quá khả năng tài chính của người có nhu cầu. Một căn hộ có giá thấp hơn mặt bằng thị trường vẫn có thể nằm ngoài tầm với của người lao động khi họ không có khoản tích lũy ban đầu, thu nhập thiếu ổn định hoặc phải gánh thêm nhiều chi phí sinh hoạt.

Với những gia đình có con nhỏ, tiền học, chăm sóc trẻ, đi lại và các khoản chi thiết yếu khác đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trả góp. Vì vậy, đánh giá tính phù hợp của nhà ở không thể chỉ căn cứ vào giá bán trên mỗi mét vuông, mà phải tính đến tổng nghĩa vụ tài chính của hộ gia đình trong suốt thời gian vay.

Ở góc độ này, nhà ở cho thuê cần được xem là một cấu phần quan trọng của chính sách an cư, thay vì chỉ là giải pháp tạm thời. Người lao động mới đến Thành phố, người thường xuyên thay đổi nơi làm việc hoặc gia đình chưa tích lũy đủ điều kiện mua nhà có nhu cầu thuê ổn định, với mức giá có thể dự liệu.

Một thị trường cho thuê có chất lượng, hợp đồng minh bạch và cơ chế bảo vệ quyền lợi phù hợp sẽ giúp người dân chủ động lựa chọn nơi ở theo khả năng và từng giai đoạn cuộc sống.

Chính sách nhà ở vì thế cần đa dạng hóa sản phẩm, từ nhà ở xã hội để bán, nhà cho thuê đến nhà lưu trú dành cho những nhóm lao động có nhu cầu đặc thù. Mỗi loại hình cần được xác định rõ đối tượng phục vụ, tiêu chuẩn chất lượng và phương thức vận hành.

Khảo sát nhu cầu phải làm rõ mức thu nhập, khả năng chi trả, vị trí làm việc, quy mô gia đình và thời gian dự kiến cư trú. Khi có đủ dữ liệu, Thành phố mới có cơ sở xác định nên phát triển loại nhà nào, ở đâu và với quy mô bao nhiêu, hạn chế tình trạng có nguồn cung nhưng không phù hợp với người cần nhà.

Vị trí nhà ở gắn với việc làm và chất lượng sống

Hiện nay, Thành phố định hướng bố trí nhà ở có giá phù hợp gần khu công nghiệp, nơi tập trung việc làm và các đầu mối giao thông công cộng. Đây là định hướng cần được cụ thể hóa trong quá trình lựa chọn địa điểm và tổ chức dự án.

Bởi lẽ, giá căn hộ chỉ phản ánh một phần chi phí an cư; khoảng cách đến nơi làm việc, thời gian di chuyển và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu cũng tác động trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người dân.

Một khu nhà có giá bán thấp nhưng nằm xa nơi làm việc chưa chắc đã là lựa chọn tiết kiệm. Người lao động có thể phải chi thêm cho phương tiện đi lại, gửi trẻ và các dịch vụ phát sinh; thời gian di chuyển kéo dài cũng làm thu hẹp quỹ thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc gia đình. Với những hộ có hai người cùng đi làm ở các khu vực khác nhau, việc lựa chọn nơi ở càng cần được cân nhắc trên cơ sở tổng thể.

Cùng với giao thông, trường học, cơ sở y tế, không gian sinh hoạt cộng đồng và các tiện ích thiết yếu cần được tính toán ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Một khu nhà tập trung đông gia đình sẽ kéo theo nhu cầu về trường lớp, chăm sóc trẻ, khám chữa bệnh và các dịch vụ hằng ngày.

Nếu hạ tầng xã hội không được đầu tư đồng bộ hoặc chậm đưa vào sử dụng, cư dân phải tìm kiếm dịch vụ ở những khu vực xa hơn, làm tăng chi phí và gây thêm áp lực cho đời sống.

Do đó, yêu cầu đồng bộ không thể dừng ở quy hoạch trên bản vẽ, mà cần gắn với tiến độ đầu tư, trách nhiệm của từng chủ thể và khả năng phục vụ thực tế.

Đối với nhà cho thuê, chất lượng vận hành và tính minh bạch của chi phí càng có ý nghĩa thiết thực. Người thuê cần được cung cấp đầy đủ thông tin về giá thuê, phí dịch vụ, điện, nước, tiền đặt cọc và các khoản phải trả khác.

Hợp đồng cần quy định rõ thời hạn, điều kiện điều chỉnh giá, trách nhiệm sửa chữa, bảo trì và chấm dứt thuê. Một nơi ở có thể sử dụng lâu dài không chỉ cần bảo đảm điều kiện vật chất, mà còn phải giúp người thuê dự liệu được chi phí và hạn chế những rủi ro phát sinh trong quá trình cư trú.

Cơ cấu nhà ở cũng cần tính đến sự khác biệt về quy mô và hoàn cảnh gia đình. Người lao động độc thân có thể cần căn hộ diện tích nhỏ, trong khi gia đình có con cần không gian sinh hoạt và tiện ích phù hợp hơn.

Việc xác định cơ cấu căn hộ phải dựa trên khảo sát nhu cầu, tiêu chuẩn xây dựng và khả năng chi trả của từng nhóm. Cách tiếp cận này giúp sản phẩm nhà ở đáp ứng tốt hơn những giai đoạn khác nhau trong đời sống, thay vì áp dụng một mô hình chung cho mọi đối tượng.

Bên cạnh phát triển dự án mới, Thành phố cần quan tâm nâng cao chất lượng các khu nhà cho thuê hiện hữu, nhất là tại những địa bàn tập trung đông công nhân và người lao động.

Các giải pháp có thể tập trung vào điều kiện an toàn, vệ sinh môi trường, chất lượng công trình, thông tin hợp đồng và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu.

Việc cải thiện cần được thẩm định theo quy định pháp luật, không hợp thức hóa những công trình không bảo đảm tiêu chuẩn. Phát triển nguồn cung mới và nâng chất lượng chỗ ở hiện có cần được triển khai song song để đáp ứng nhu cầu đa dạng.

Đối với những quỹ nhà chưa được khai thác hiệu quả, việc nghiên cứu chuyển đổi mục đích sử dụng cũng cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá đầy đủ vị trí, chất lượng công trình, chi phí cải tạo và nhu cầu ban đầu.

Không phải căn hộ bỏ trống nào cũng có thể chuyển ngay thành nhà ở cho thuê phù hợp. Phương án khai thác phải đúng thẩm quyền, bảo đảm yêu cầu pháp lý và không làm ảnh hưởng đến quỹ nhà đã được bố trí cho những mục tiêu ưu tiên khác.

anh3.1.jpg
Quang cảnh chương trình “Dân hỏi - Chính quyền trả lời” tháng 11-2026 với chủ đề Cơ chế, chính sách phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê_Ảnh: C.S

Gỡ điểm nghẽn, bảo đảm nhà đến đúng người

Phát triển nhà ở cho thuê thường đòi hỏi thời gian thu hồi vốn dài, trong khi chi phí đầu tư, vận hành và bảo trì có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả dự án.

Vì vậy, chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia cần tính đến đặc thù này, đồng thời gắn ưu đãi với cam kết cụ thể về đối tượng phục vụ, chất lượng công trình và thời gian duy trì mục đích sử dụng.

Hỗ trợ từ Nhà nước chỉ thực sự tạo ra giá trị xã hội khi được chuyển hóa thành lợi ích có thể kiểm chứng đối với người thuê, thay vì dừng ở ưu đãi dành cho chủ đầu tư.

Mặt khác, không nên áp dụng một cơ chế tháo gỡ giống nhau cho tất cả dự án. Những dự án thiếu vốn cần giải pháp khác với dự án vướng thủ tục quy hoạch, đất đai hoặc chưa hoàn thiện hạ tầng kết nối.

Cơ quan quản lý cần phân loại rõ từng nhóm khó khăn, xác định công đoạn đang đình trệ, trách nhiệm xử lý và thời hạn thực hiện. Việc cập nhật tiến độ theo từng khâu sẽ giúp công tác chỉ đạo đi vào thực chất, tránh tình trạng dự án kéo dài nhưng nguyên nhân và trách nhiệm chưa được làm rõ.

Cùng với tháo gỡ ở khâu đầu tư, thông tin về nhà ở phải được công khai và dễ tiếp cận. Người dân cần có một đầu mối chính thức để tra cứu tên dự án, tình trạng pháp lý, tiến độ, giá bán hoặc giá thuê, điều kiện và thời gian đăng ký.

Khi dự án chưa tiếp nhận hồ sơ, thông báo cũng cần nêu rõ để người có nhu cầu không nhầm lẫn giữa thông tin quy hoạch, kế hoạch đầu tư với cơ hội đăng ký thực tế.

Minh bạch thông tin không chỉ giúp người dân chủ động chuẩn bị mà còn hạn chế nguy cơ bị môi giới lợi dụng, thu phí trái quy định hoặc đưa ra những cam kết không có căn cứ.

Quy trình xét duyệt đối tượng thụ hưởng cần bảo đảm đúng quy định nhưng không tạo thêm gánh nặng thủ tục. Những dữ liệu đã có và được phép khai thác nên được sử dụng để hạn chế yêu cầu người dân kê khai, nộp lại nhiều lần.

Trường hợp cần bổ sung hồ sơ phải được hướng dẫn cụ thể, nêu rõ căn cứ và có đầu mối hỗ trợ. Một chính sách dù thiết kế đúng mục tiêu cũng khó phát huy hiệu quả nếu người đủ điều kiện không thể tiếp cận vì quy trình phức tạp hoặc thông tin thiếu nhất quán.

Việc giám sát cũng không nên kết thúc khi công trình hoàn thành và bàn giao căn hộ. Cần tiếp tục theo dõi tình trạng sử dụng, chất lượng bảo trì, chi phí phát sinh và phản ánh của cư dân để đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu ban đầu.

Những dự án có tỷ lệ căn hộ bỏ trống, chi phí vận hành cao hoặc không phù hợp với nhu cầu thực tế cần được phân tích nguyên nhân để điều chỉnh chính sách.

Nếu chỉ thống kê số căn hoàn thành, Thành phố sẽ thiếu căn cứ đánh giá liệu nguồn lực đầu tư đã thực sự chuyển thành điều kiện an cư cho người lao động hay chưa.

Trong quá trình này, tổ chức công đoàn và doanh nghiệp sử dụng lao động có thể tham gia khảo sát nhu cầu, cung cấp thông tin và hỗ trợ người lao động tiếp cận đúng quy trình.

Tuy nhiên, vai trò của các chủ thể cần được xác định minh bạch, không tạo thêm tầng trung gian hoặc phát sinh khoản thu không rõ ràng. Người lao động phải được bảo đảm quyền lựa chọn nơi ở, quyền thay đổi việc làm và có kênh phản ánh độc lập khi quyền lợi bị ảnh hưởng.

Hỗ trợ nhà ở chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp người lao động ổn định cuộc sống, chứ không trở thành công cụ ràng buộc họ với một doanh nghiệp hay một công việc nhất định.

Việc lựa chọn thứ tự ưu tiên đầu tư cũng cần dựa trên mức độ đáp ứng nhu cầu thực tế. Một dự án có quy mô lớn chưa chắc tạo hiệu quả cao nếu vị trí xa nơi tập trung việc làm hoặc thiếu kết nối giao thông.

Ngược lại, dự án có quy mô vừa phải nhưng đặt đúng khu vực thiếu chỗ ở, phù hợp khả năng chi trả và có điều kiện tiếp cận dịch vụ thiết yếu có thể mang lại tác động trực tiếp hơn.

Do đó, đánh giá hiệu quả cần kết hợp số hộ được phục vụ, mức chi trả, vị trí, khả năng kết nối và chất lượng sống sau khi cư dân chuyển đến./.

    Nổi bật
        Mới nhất
        Để người lao động an cư, gắn bó với Thành phố Hồ Chí Minh
        • Mặc định