Cần Giờ trong hành trình kiến tạo cực tăng trưởng mới

Từ vùng đất Rừng Sác anh hùng đến Khu dự trữ sinh quyển thế giới, Cần Giờ hội tụ những giá trị lịch sử và sinh thái đặc sắc. Trong không gian Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất, các công trình hạ tầng, cảng biển và đô thị chiến lược đang mở ra cơ hội chuyển hóa tiềm năng kinh tế biển thành động lực tăng trưởng mới.

Hành trình hướng ra biển lớn

Năm 2000, UNESCO công nhận Cần Giờ là Khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên của Việt Nam. Với diện tích khoảng 75.740ha, gồm vùng lõi 4.721ha, vùng đệm 41.139ha và vùng chuyển tiếp 29.880ha, khu dự trữ sinh quyển có vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ bờ biển và duy trì cân bằng sinh thái.

Hệ sinh thái rừng ngập mặn trở thành tài nguyên đặc sắc để phát triển du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học và các hoạt động kinh tế gắn với rừng, biển.

Kinh tế Cần Giờ từng bước chuyển dịch từ khai thác, nuôi trồng thủy sản sang phát triển thương mại, dịch vụ và du lịch. Hạ tầng giao thông, điện, nước và các công trình dân sinh được đầu tư, cải thiện điều kiện sản xuất, sinh hoạt của người dân.

Sự phụ thuộc vào phà Bình Khánh vẫn là điểm nghẽn trong kết nối với trung tâm thành phố, hạn chế lưu thông hàng hóa, thu hút đầu tư và mở rộng các hoạt động kinh tế.

Quy hoạch Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1711/QĐ-TTg, ngày 31-12-2024, định hướng phát triển Cần Giờ gắn với cảng trung chuyển quốc tế, dịch vụ logistics, du lịch và đô thị sinh thái; bảo tồn rừng ngập mặn, thích ứng với biến đổi khí hậu. Định hướng này tạo cơ sở phát huy lợi thế cửa ngõ hướng ra Biển Đông, phát triển các ngành kinh tế biển có giá trị gia tăng cao.

Từ ngày 1-7-2025, việc hợp nhất Thành phố Hồ Chí Minh với tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu mở rộng không gian liên kết kinh tế. Cần Giờ có thêm điều kiện kết nối với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, các trung tâm công nghiệp, logistics và du lịch, phát huy lợi thế bổ trợ giữa các địa bàn trong phát triển kinh tế biển.

Hoạt động kinh tế tại các xã khu vực Cần Giờ ghi nhận những chuyển biến tích cực. Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội, trong 9 tháng đầu năm 2026, xã Cần Giờ đạt tổng giá trị sản phẩm hơn 18.000 tỷ đồng, khu vực phi nông nghiệp chiếm trên 97% cơ cấu kinh tế, thu ngân sách hơn 472 tỷ đồng, đạt 91% dự toán năm; xã An Thới Đông đạt tổng giá trị sản xuất 6 tháng đầu năm khoảng 911 tỷ đồng; xã Bình Khánh ghi nhận mức tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn 16% so với cùng kỳ.

Các kết quả bước đầu cho thấy sự mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh và xu hướng gia tăng vai trò của khu vực phi nông nghiệp, tạo nền tảng để Cần Giờ phát huy tiềm năng phát triển trong giai đoạn mới.

Diện mạo mới từ những công trình chiến lược

Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ được kỳ vọng trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế biển. Ngày 16-1-2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 148/QĐ-TTg chấp thuận chủ trương đầu tư dự án.

Với diện tích khoảng 571ha, tổng vốn đầu tư dự kiến 128.873 tỷ đồng, công suất thiết kế theo lộ trình đạt 16,9 triệu TEU vào năm 2047, cảng có triển vọng thúc đẩy phát triển vận tải biển, kho bãi, giao nhận hàng hóa và logistics.

Tháng 4-2026, Thành phố Hồ Chí Minh chấp thuận liên danh nhà đầu tư; đến tháng 9-2026, các thủ tục tiếp tục được hoàn thiện, hướng tới mục tiêu khởi công trong quý IV-2026.

Vị trí gần các tuyến hàng hải quốc tế tạo lợi thế để cảng liên kết với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, phát triển mạng lưới dịch vụ hàng hải và logistics có sức cạnh tranh quốc tế.

Khả năng thu hút nguồn hàng, hãng tàu và doanh nghiệp cung ứng dịch vụ sẽ quyết định hiệu quả khai thác, mức độ lan tỏa của dự án đối với các ngành kinh tế và thị trường lao động địa phương.

Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ có diện tích khoảng 2.870ha, tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 217.000 tỷ đồng; quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 được phê duyệt tháng 1-2025.

Dự án hướng tới phát triển du lịch, nghỉ dưỡng, thương mại và giải trí, mở rộng không gian đô thị, thị trường dịch vụ và cơ hội việc làm. Quá trình triển khai cần bảo đảm hài hòa giữa phát triển đô thị với bảo vệ cảnh quan ven biển, hệ sinh thái rừng ngập mặn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử đặc trưng của Cần Giờ.

Hạ tầng giao thông giữ vai trò then chốt trong khai thác hiệu quả các dự án kinh tế biển. Ngày 19-12-2025, tuyến đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ được động thổ.

Theo phương án công bố, tuyến dài hơn 54km, tốc độ thiết kế 350km/giờ. Ngày 1-10-2026, công tác đúc những dầm bê tông đầu tiên phục vụ xây dựng cầu cạn được triển khai.

Khi hoàn thành, tuyến đường sắt được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển giữa trung tâm thành phố và Cần Giờ, tăng khả năng tiếp cận các điểm du lịch, khu đô thị và trung tâm dịch vụ.

Cầu Cần Giờ được định hướng tạo kết nối đường bộ trực tiếp với khu vực trung tâm, giảm sự phụ thuộc vào phà Bình Khánh. Năm 2026, phương án mở rộng hơn 35km đường Rừng Sác từ 6 lên 10 làn xe được đề xuất, với tổng vốn đầu tư sơ bộ hơn 19.000 tỷ đồng. Khả năng kết nối với cao tốc Bến Lức - Long Thành góp phần mở rộng mạng lưới giao thông, nâng cao năng lực vận tải và giao thương.

Dự án đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu có chiều dài dự kiến khoảng 14km, kết hợp cầu, hầm vượt biển và đường dẫn, tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 93.000 tỷ đồng.

Ngày 1-7-2026, các hạng mục đường dẫn phía Cần Giờ được khởi công; phần cầu và hầm tiếp tục hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật, thủ tục đầu tư. Khi hoàn thành, tuyến đường có thể tăng cường kết nối giữa 2 khu vực ven biển, thúc đẩy liên kết du lịch, cảng biển, công nghiệp và logistics.

Các công trình chiến lược mở ra triển vọng hình thành mạng lưới giao thông đa phương thức, kết nối Cần Giờ với những trung tâm kinh tế lớn. Hiệu quả phát triển phụ thuộc vào tiến độ triển khai, tính đồng bộ của hạ tầng và khả năng khai thác các dự án sau đầu tư.

Kiến tạo cực tăng trưởng xanh, bền vững

Để trở thành cực tăng trưởng mới của Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Giờ cần phát huy lợi thế kinh tế biển, du lịch sinh thái, đồng thời hoàn thiện hạ tầng, bảo vệ rừng ngập mặn và nâng cao đời sống nhân dân. Trọng tâm là 5 định hướng phát triển:

Một là, hoàn thiện hạ tầng giao thông, tăng cường kết nối vùng. Ưu tiên thúc đẩy cầu Cần Giờ, nâng cao năng lực tuyến đường Rừng Sác; cải thiện giao thông kết nối Bình Khánh, An Thới Đông với khu vực Cần Giờ. Phát triển giao thông nội khu đồng bộ với các tuyến liên vùng, đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa, đi lại và du lịch.

Hai là, phát triển kinh tế cảng biển và logistics. Gắn định hướng đầu tư Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ với phát triển vận tải, kho bãi, dịch vụ hậu cần và cung ứng hàng hải; tăng cường liên kết với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Chú trọng đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp địa phương tham gia chuỗi dịch vụ cảng biển, tạo thêm việc làm và nguồn thu.

Ba là, phát triển du lịch sinh thái gắn với bản sắc địa phương. Kết nối rừng ngập mặn, di tích lịch sử Rừng Sác, du lịch biển với trải nghiệm văn hóa ngư dân và ẩm thực đặc trưng.

Phát triển du lịch cộng đồng tại Bình Khánh, An Thới Đông; kết nối khu đô thị du lịch lấn biển với các điểm đến hiện hữu, mở rộng cơ hội kinh doanh cho người dân.

Bốn là, bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn và môi trường ven biển. Kiểm soát chặt chẽ tác động của các dự án cảng biển, lấn biển và giao thông đến dòng chảy, chất lượng nước và đa dạng sinh học.

Tăng cường quan trắc môi trường, bảo vệ vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cần Giờ; đầu tư xử lý nước thải, rác thải và phát triển các mô hình kinh tế thân thiện với môi trường.

Năm là, nâng cao đời sống nhân dân, phát triển sinh kế bền vững. Hỗ trợ người dân ứng dụng công nghệ trong nuôi trồng, chế biến thủy sản; đào tạo nghề gắn với nhu cầu lao động trong lĩnh vực logistics, du lịch và dịch vụ.

Ưu tiên đầu tư nước sạch, trường học, y tế, giao thông dân sinh; thực hiện công khai quy hoạch, chính sách bồi thường, tái định cư, bảo đảm người dân được tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát triển.

Để thực hiện hiệu quả các định hướng trên, cần xác định rõ lộ trình, nguồn lực và trách nhiệm triển khai từng dự án, gắn mục tiêu tăng trưởng kinh tế với bảo tồn sinh thái và cải thiện đời sống nhân dân. Đây là cơ sở để Cần Giờ phát triển thành cực tăng trưởng xanh, bền vững trong không gian kinh tế biển Thành phố Hồ Chí Minh./.