Báo chí đồng hành trong cuộc chiến chống “giặc nội xâm” Kỳ cuối: Để báo chí đồng hành hiệu quả hơn
Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ở nước ta đang bước sang giai đoạn mới với yêu cầu ngày càng cao về phòng ngừa từ sớm, từ xa và nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực trong toàn hệ thống chính trị. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục bổ sung và hoàn thiện thể chế để báo chí phát huy tốt hơn vai trò đồng hành trong trong cuộc chiến chống “giặc nội xâm” trở thành yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, để báo chí phát huy đầy đủ vai trò trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, không chỉ cần sự nỗ lực tự đổi mới của các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo mà còn đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động phản biện chính sách, cung cấp thông tin và định hướng dư luận vì lợi ích chung.
Hoàn thiện cơ chế phản biện và trách nhiệm cung cấp thông tin
Trong một hệ thống quản trị hiện đại, chất lượng các quyết sách công không chỉ phụ thuộc vào năng lực hoạch định của cơ quan quản lý mà còn gắn với khả năng tiếp nhận và xử lý hiệu quả các ý kiến phản hồi từ xã hội.
Vì vậy, phát huy vai trò phản biện của báo chí là yêu cầu khách quan nhằm góp phần hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
Thông qua các tuyến bài phân tích chuyên sâu, báo chí không chỉ phản ánh hiện tượng mà còn góp phần nhận diện những kẽ hở trong cơ chế quản lý và tổ chức thực thi chính sách, từ đó thúc đẩy việc điều chỉnh phù hợp với yêu cầu phát triển.
Khi các chủ trương, chính sách được đặt trong môi trường trao đổi công khai, minh bạch, chất lượng quyết sách được nâng cao, sớm đi vào thực tiễn và góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền.
Đồng thời, cần tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong việc thực hiện nghĩa vụ cung cấp thông tin cho báo chí theo quy định của pháp luật.
Đối với những trường hợp chậm cung cấp thông tin, cung cấp không đầy đủ hoặc né tránh trách nhiệm phát ngôn, cần xem xét trách nhiệm cá nhân gắn với trách nhiệm quản lý, điều hành và hoàn thiện các chế tài xử lý phù hợp nhằm bảo đảm kỷ luật phát ngôn và tính minh bạch trong hoạt động công vụ.
Trong điều kiện hiện nay, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phản hồi đối với các nội dung báo chí phản ánh dấu hiệu tiêu cực, sai phạm theo hướng xác định rõ đầu mối tiếp nhận, thời hạn phản hồi và thông tin kịp thời kết quả xử lý theo từng bước.
Việc xác lập cơ chế trách nhiệm rõ ràng đối với nghĩa vụ cung cấp thông tin không chỉ nhằm bảo đảm quyền được thông tin của công dân mà còn góp phần nâng cao hiệu lực kiểm soát quyền lực, tạo điều kiện để báo chí tham gia hiệu quả hơn vào quá trình phát hiện và cảnh báo sai phạm trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Chủ động cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời và chính xác cho báo chí không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là điều kiện cần thiết để tăng cường tính minh bạch trong hoạt động công vụ và củng cố niềm tin của nhân dân đối với quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nước trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Việc xác lập cơ chế trách nhiệm rõ ràng đối với nghĩa vụ cung cấp thông tin không chỉ nhằm bảo đảm quyền được thông tin của công dân mà còn góp phần nâng cao hiệu lực kiểm soát quyền lực, tạo điều kiện để báo chí tham gia hiệu quả hơn trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Phát triển dữ liệu công khai
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc phát triển hệ thống dữ liệu công khai phục vụ hoạt động báo chí có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Các dữ liệu liên quan đến đầu tư công, đấu thầu, quản lý đất đai, môi trường, quy hoạch, giáo dục, y tế và hoạt động của doanh nghiệp nhà nước nếu được công khai theo hướng thuận lợi cho khai thác sẽ tạo điều kiện để báo chí nâng cao chất lượng phân tích chính sách, tổ chức các tuyến bài điều tra chuyên sâu và kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường trong quá trình quản lý.
Cùng với đó, việc nâng cao năng lực phân tích dữ liệu cho đội ngũ nhà báo là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu tác nghiệp trong môi trường truyền thông hiện đại.
Khi báo chí được trang bị tốt hơn về kỹ năng khai thác dữ liệu và công nghệ phân tích thông tin, khả năng phát hiện sớm các nguy cơ phát sinh tham nhũng, tiêu cực ngay từ sớm, từ xa sẽ được nâng lên rõ rệt.
Hoàn thiện cơ chế bảo vệ nhà báo
Thực tiễn thời gian qua cho thấy vẫn còn những trường hợp phóng viên bị cản trở, đe dọa, thậm chí bị hành hung khi đang tác nghiệp phản ánh dấu hiệu tiêu cực.
Những hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến an toàn nghề nghiệp của người làm báo mà còn trực tiếp cản trở hoạt động báo chí phục vụ lợi ích chung của xã hội.
Từ vị trí, vai trò của báo chí cách mạng Việt Nam trong hệ thống chính trị, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm tăng cường bảo vệ hoạt động tác nghiệp hợp pháp của nhà báo là yêu cầu cần thiết hiện nay.
Đối với các hành vi cản trở, đe dọa hoặc hành hung nhà báo khi đang thực hiện nhiệm vụ theo quy định của pháp luật, cần xem xét áp dụng các chế tài đủ mạnh, tương xứng với tính chất vi phạm.
Bên cạnh đó, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ nguồn tin báo chí theo quy định của pháp luật, nhất là trong các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, có ý nghĩa quan trọng nhằm khuyến khích người dân tham gia cung cấp thông tin một cách trách nhiệm và an toàn.
Đối với các hành vi cản trở, đe dọa hoặc hành hung nhà báo khi đang thực hiện nhiệm vụ theo quy định của pháp luật, cần xem xét áp dụng các chế tài đủ mạnh, tương xứng với tính chất vi phạm.
Một kết quả thấy rõ, đó là khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan báo chí với các cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và điều tra trong cung cấp và trao đổi thông tin, nhiều vụ việc phức tạp đã được phát hiện và xử lý kịp thời hơn.
Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp theo hướng xác định rõ đầu mối trao đổi thông tin, tăng cường chia sẻ dữ liệu trong phạm vi cho phép và nâng cao hiệu quả phản hồi kết quả xử lý các vụ việc do báo chí phát hiện.
Khi thông tin được kiểm chứng trước khi chia sẻ, khi báo chí giữ vững dòng chảy thông tin chính xác và minh bạch, khi các cơ quan chức năng chủ động cung cấp thông tin kịp thời và người dân tham gia theo dõi, phản ánh các vấn đề xã hội một cách trách nhiệm, dư luận xã hội sẽ trở thành nguồn lực tích cực đồng hành cùng công cuộc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Cuộc chiến chống “giặc nội xâm” là cuộc đấu tranh lâu dài, phức tạp và nhiều thách thức, đòi hỏi sự kiên trì, quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng hành của toàn xã hội và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển bền vững của đất nước và niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.
Trong tiến trình đó, báo chí không chỉ là lực lượng tham gia phát hiện, phản ánh và cảnh báo sai phạm mà còn là cầu nối quan trọng giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân trong việc xây dựng đồng thuận xã hội và tăng cường minh bạch trong hoạt động công quyền.
Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tạo điều kiện để báo chí phát huy đầy đủ hơn vai trò trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ là yêu cầu từ thực tiễn mà còn là giải pháp quan trọng góp phần làm trong sạch bộ máy, củng cố môi trường xã hội ổn định, khơi thông, giải phóng và phát huy hiệu quả các nguồn lực cho sự phát triển bền vững của đất nước./.
