Báo chí đồng hành trong cuộc chiến chống “giặc nội xâm” Kỳ 2: Báo chí và sức mạnh niềm tin xã hội

Đồng thời báo chí khẳng định rõ vai trò là một trong những lực lượng tham gia kiểm soát quyền lực từ phía xã hội thông qua việc phát hiện dấu hiệu sai phạm, thúc đẩy trách nhiệm giải trình và góp phần bảo đảm quá trình xử lý vi phạm được thực hiện công khai, minh bạch và hiệu quả hơn.

Phát hiện sai phạm, phản biện chính sách và bịt kẽ hở trục lợi

Trong thực tế, nhiều thông tin ban đầu về dấu hiệu sai phạm không xuất phát từ các cuộc thanh tra, kiểm tra hay điều tra chính thức mà bắt nguồn từ phản ánh của người dân, doanh nghiệp hoặc cán bộ ở cơ sở.

Tuy nhiên, những phản ánh đó nếu không được tiếp nhận và chuyển tải qua một kênh thông tin đủ tin cậy thì rất khó trở thành căn cứ để các cơ quan có thẩm quyền tổ chức kiểm tra, xác minh.

“

Thông qua hệ thống tiếp nhận thông tin bạn đọc, đơn thư phản ánh, đường dây nóng và các hình thức tương tác đa nền tảng, báo chí đã góp phần đưa nhiều vấn đề từ không gian riêng trở thành vấn đề công khai của xã hội.

Chính quá trình chuyển hóa từ phản ánh cá nhân thành vấn đề xã hội đã tạo điều kiện để các cơ quan chức năng vào cuộc kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định.

Không ít vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nghiêm trọng trong thời gian qua được phát hiện từ những dấu hiệu ban đầu do báo chí phản ánh, sau đó trở thành căn cứ quan trọng để các cơ quan chức năng vào cuộc.

Có thể kể đến những vụ việc lớn thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận như: Sai phạm tại Tổng Công ty cổ phần Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn; sai phạm tại Cục Đăng kiểm Việt Nam; sai phạm ở Công ty Việt Á; hay vụ án liên quan đến các “chuyến bay giải cứu” trong thời kỳ đại dịch COVID-19...

Một bài báo không thể thay thế chức năng của cơ quan điều tra, nhưng một bài báo đúng thời điểm có thể góp phần khơi mở cả một quá trình kiểm tra, thanh tra, điều tra và xử lý sai phạm. Đây là một trong những đóng góp quan trọng của báo chí trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Không chỉ góp phần phát hiện sai phạm, thông qua hoạt động phản ánh và phân tích nhiều chiều, báo chí còn giúp nhận diện những bất cập trong cơ chế, chính sách và quá trình tổ chức thực hiện trong thực tiễn.

Vai trò này càng trở nên quan trọng, bởi báo chí đã hỗ trợ các cơ quan có thẩm quyền phát hiện sớm những vấn đề cần được kiểm tra, chấn chỉnh, đồng thời kịp thời nhận diện các kẽ hở trong quá trình thực thi để hạn chế nguy cơ bị lợi dụng nhằm trục lợi hoặc làm phát sinh tham nhũng, tiêu cực.

Giám sát thực thi kết luận và bảo vệ nguồn lực phát triển

Một trong những đóng góp quan trọng nhưng đôi khi chưa được nhìn nhận đầy đủ của báo chí trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là vai trò theo dõi và giám sát việc thực hiện các kết luận thanh tra, kiểm tra sau khi đã được ban hành.

Có những vụ việc dù đã có kết luận rõ ràng nhưng việc tổ chức thực hiện còn chậm, chưa triệt để hoặc chưa được công khai đầy đủ. Trong những trường hợp đó, việc tiếp tục theo dõi, phản ánh của báo chí đã góp phần thúc đẩy quá trình thực hiện kết luận được nghiêm túc hơn.

Thực tế cho thấy, nhiều vấn đề liên quan trực tiếp đến quốc kế, dân sinh ngay sau khi được báo chí phản ánh đã được Trung ương kịp thời chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương tổ chức kiểm tra, rà soát và xử lý theo quy định.

Sự vào cuộc kịp thời đó không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy mà còn tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan công quyền.

Những tác động đó góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý tài chính công, tạo điều kiện để các nguồn lực được tập trung cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

“

Sự giám sát bền bỉ của báo chí không chỉ nâng cao hiệu quả xử lý sai phạm, hạn chế tình trạng “đánh trống bỏ dùi” mà còn giúp bảo đảm các nguồn lực của Nhà nước và xã hội được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả hơn; kịp thời ngăn chặn nguy cơ thất thoát tài sản công và hạn chế những quyết định chưa phù hợp trong quá trình tổ chức thực hiện.

Định hướng dư luận xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân

Trong bối cảnh các thế lực thù địch, cơ hội chính trị luôn tìm cơ hội xuyên tạc công tác phòng, chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước ta bằng những luận điệu sai trái như “đấu đá nội bộ”, “thanh trừng phe phái”, vai trò định hướng thông tin của báo chí chính thống càng trở nên đặc biệt quan trọng.

Thông qua việc phản ánh trung thực bản chất các vụ việc, phân tích thấu đáo chủ trương, quan điểm của Đảng và Nhà nước, báo chí góp phần củng cố niềm tin của xã hội đối với quyết tâm chính trị trong cuộc đấu tranh chống “giặc nội xâm”, đồng thời tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc.

Đồng thời, thông qua các chuyên mục, diễn đàn trao đổi trực tuyến và nhiều hình thức tương tác khác để tiếp nhận kịp thời phản ánh của bạn đọc, qua đó góp phần nắm bắt sớm những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội và chủ động thu hẹp “khoảng trống thông tin” - môi trường dễ phát sinh tin giả và thông tin sai lệch.

Chính vì vậy, việc chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời của báo chí có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ vững dòng chảy thông tin chính thống, giúp dư luận xã hội được định hướng đúng đắn và hạn chế nguy cơ bị lợi dụng để gây nhiễu loạn nhận thức, kích động tâm lý xã hội.

Nhìn tổng thể và lâu dài, vai trò của báo chí trong cuộc đấu tranh với tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ thể hiện ở số lượng vụ việc được phát hiện hay số cán bộ vi phạm bị xử lý, mà còn thể hiện ở tác động sâu rộng đến nhận thức xã hội thông qua việc lan tỏa các giá trị liêm chính và kịp thời biểu dương những tập thể, cá nhân tiêu biểu.

Qua đó, báo chí không chỉ góp phần hình thành những chuẩn mực tích cực trong hoạt động thực thi nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ, công chức mà còn tạo nền tảng quan trọng để củng cố đồng thuận xã hội và tăng cường niềm tin của nhân dân đối với quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nước trong công cuộc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

“

Với khả năng lan truyền nhanh, độ phủ rộng và sức ảnh hưởng lớn, báo chí là kênh chủ lực định hướng dư luận xã hội, giúp công chúng nhận diện đúng bản chất sự việc, phân biệt đúng - sai.

Những đóng góp đó đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận tại Lễ kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, khi Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: trong những năm qua, trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, báo chí đã có những đóng góp nổi bật.

Nhiều phóng sự điều tra, bài viết phân tích đã làm sáng tỏ sự thật, góp phần hỗ trợ các cơ quan chức năng xử lý vi phạm, củng cố niềm tin của nhân dân vào sự nghiêm minh của pháp luật và quyết tâm chính trị của Đảng, Nhà nước.

Trên mặt trận này, báo chí thực sự đã trở thành một trong những “mũi nhọn” sắc bén, dũng cảm đưa sự thật ra ánh sáng, bảo vệ cái đúng, giữ gìn cái tốt, đấu tranh không khoan nhượng với cái sai, cái xấu, cái ác.

Những đánh giá đó không chỉ khẳng định vai trò quan trọng của báo chí trong thời gian qua, mà còn đặt ra yêu cầu tiếp tục phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò, trách nhiệm của báo chí trong giai đoạn mới.

Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động báo chí thực hiện tốt chức năng phản biện xã hội, tham gia kiểm soát quyền lực và định hướng thông tin vì lợi ích chung là yêu cầu ngày càng cấp thiết từ thực tiễn hiện nay./.

Kỳ cuối: Để báo chí đồng hành hiệu quả hơn

Báo chí đồng hành trong cuộc chiến chống “giặc nội xâm” Kỳ 1: Hành trình không bằng phẳng