Xây dựng văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm trong đội ngũ cán bộ, đảng viên thành phố Hà Nội

Thành phố Hà Nội với vai trò là Thủ đô, trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, có vị thế đặc biệt quan trọng trong việc đi đầu thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Do vậy, đội ngũ cán bộ, đảng viên thành phố không chỉ là lực lượng nâng tầm vị thế Thủ đô mà còn là tấm gương cho cả nước về xây dựng văn hóa thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Việc nghiên cứu sâu sắc về văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm trong đội ngũ này có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn, góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và nâng cao hiệu quả công tác trong thời gian tới.

Quan niệm về văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm

Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí là truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, tiết kiệm không phải là “bủn xỉn” hay “xem đồng tiền to bằng cái nống”, mà là việc sử dụng hợp lý, hiệu quả mọi nguồn lực để phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bởi theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Phải quý trọng của công: Tất cả cái ăn, cái mặc, cái dùng của các cô, các chú là mồ hôi nước mắt của đồng bào. Phải tiết kiệm, giữ gìn, không được lãng ph픹. Tiết kiệm, chống lãng phí tạo ra nguồn lực cho tương lai, tích lũy vốn để tái đầu tư, phát triển sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân.

Theo Khoản 1 Điều 3 Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013 của Việt Nam: “Tiết kiệm là việc giảm bớt hao phí trong sử dụng vốn, tài sản, lao động, thời gian lao động và tài nguyên nhưng vẫn đạt được mục tiêu đã định”. “Lãng phí là việc quản lý, sử dụng vốn, tài sản, lao động, thời gian lao động và tài nguyên không hiệu quả”².

Văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm là một hệ thống các giá trị, chuẩn mực, thái độ và hành vi được hình thành trong quá trình lịch sử phát triển của cộng đồng, định hướng con người sử dụng hợp lý, hiệu quả các nguồn lực thiên nhiên và xã hội, giảm bớt sự hao tổn, thất thoát không cần thiết, tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn lực để tạo ra giá trị cao nhất.

Đây là một triết lý sống, một cách thức tổ chức hoạt động nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực, là biểu hiện của sự trân trọng thành quả lao động, của ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và bảo đảm cho sự phát triển bền vững.

Văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm trong đội ngũ cán bộ, đảng viên thể hiện ở việc sử dụng có hiệu quả nguồn lực, ngân sách nhà nước, tài sản công, thời gian làm việc, đồng thời tạo nên những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, nét đẹp văn hóa. Điều này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính mà còn tạo ra sức lan tỏa tích cực trong toàn xã hội, khuyến khích mọi người dân thực hành lối sống tiết kiệm.

Chống lãng phí và thực hành tiết kiệm trong đội ngũ cán bộ, đảng viên luôn là một phần không thể tách rời tư tưởng về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Lãng phí, xa hoa, phô trương, sử dụng lãng phí tài sản công chính là những biểu hiện rõ rệt của sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Khi lãng phí trở thành hành vi có tổ chức, có chủ đích gây thiệt hại nghiêm trọng, nó có thể được xem xét như một dạng tiêu cực, thậm chí là tham nhũng.

Việc xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự thay đổi trong nhận thức, thái độ và hành vi của mỗi cá nhân, tổ chức. Khi văn hóa này được hình thành và củng cố, nó sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển phồn vinh, thịnh vượng của đất nước, góp phần xây dựng xã hội văn minh, hiện đại.

Vai trò của cán bộ, đảng viên trong việc xây dựng văn hóa thực hành tiết kiệm, chống lãng phí

Đội ngũ cán bộ, đảng viên đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm. Trước hết, họ là những người trực tiếp quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước và tài sản công, do vậy việc thực hành tiết kiệm của họ có tác động trực tiếp đến hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội. Mỗi quyết định, mỗi hành động của cán bộ, đảng viên trong việc sử dụng ngân sách, tài sản công đều có thể tạo ra những tác động tích cực hoặc tiêu cực to lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội.

Cán bộ, đảng viên là những người dẫn dắt, định hướng ý thức và hành vi của quần chúng nhân dân. Thông qua việc gương mẫu thực hành tiết kiệm, họ sẽ tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ, khuyến khích mọi người dân hưởng ứng và thực hiện lối sống tiết kiệm, chống lãng phí. Sự gương mẫu này không chỉ thể hiện qua các hoạt động công vụ, mà còn qua lối sống hàng ngày, cách thức tổ chức các hoạt động xã hội, gia đình.

Vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên còn thể hiện ở việc xây dựng và thực thi các chính sách, quy định về tiết kiệm, phòng chống lãng phí. Họ vừa là người hoạch định chính sách, vừa là người thực thi, giám sát việc thực hiện các quy định trong toàn xã hội. Chất lượng, hiệu quả của công tác này phụ thuộc rất lớn vào nhận thức, trách nhiệm và năng lực của đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Trong điều kiện hiện nay, khi đất nước đã đạt được nhiều thành tựu to lớn về kinh tế - xã hội, việc xây dựng văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm trong đội ngũ cán bộ, đảng viên trở thành yêu cầu cấp bách hơn bao giờ hết. Xây dựng lối sống thực hành tiết kiệm trong đội ngũ cán bộ, đảng viên gắn liền với việc xây dựng đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân, thực dụng, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Đây là biểu hiện của lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm với công việc và với nhân dân, đất nước, thể hiện sự trong sạch, trung thực trong cách sống và làm việc.

Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết quan trọng về vấn đề thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Đặc biệt, Chỉ thị số 27 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng trong công tác này, đồng thời đề ra những yêu cầu cụ thể cho các cấp ủy đảng, chính quyền và đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Ngày 29/10/2024, Bộ Chính trị ban hành Quy định số 191-QÐ/TW về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, chế độ làm việc, quan hệ công tác của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (thay thế Quy định số 32-QÐ/TW, ngày 16/9/2021) và Quyết định số 192-QÐ/TW về kiện toàn Ban Chỉ đạo (bổ sung nhiệm vụ phòng, chống lãng phí, với trọng tâm là quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công).

Việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã được thể chế hóa thông qua hệ thống pháp luật và chính sách hoàn chỉnh. Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013 là văn bản pháp lý quan trọng nhất, quy định toàn diện về nguyên tắc, biện pháp và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Các chương trình, kế hoạch hành động cụ thể cũng được triển khai thường xuyên, liên tục. Chương trình tổng thể của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí hàng năm đều đề ra những mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể, tạo khung pháp lý và chính sách thuận lợi cho việc thực hiện ở các cấp, các ngành. Hệ thống chính sách này không ngừng được cập nhật, hoàn thiện để phù hợp với tình hình thực tiễn và yêu cầu phát triển của đất nước.

Những kết quả bước đầu trong xây dựng văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm ở thành phố Hà Nội

Công tác lãnh đạo, chỉ đạo

Thành phố đã xây dựng được hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và chính sách khá đồng bộ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Các quy định về quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công được ban hành chi tiết, cụ thể, tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động của các cơ quan, đơn vị³.

Ban Chỉ đạo phòng, chống lãng phí của UBND thành phố thực hiện phân công, phân nhiệm gắn với trách nhiệm của người đứng đầu, trong đó công tác phòng, chống lãng phí tập trung vào công tác quản lý, triển khai dự án đầu tư công; công tác quản lý, sử dụng đất; công tác quản lý sử dụng tài sản nhà nước. Các cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan rà soát và tập trung chỉ đạo để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với một số dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn thành phố chậm tiến độ, chậm triển khai thực hiện, gây lãng phí.

“Các sở, ban, ngành, quận, huyện, thị xã đã tăng cường rà soát các chế độ, định mức, tiêu chuẩn thuộc phạm vi quản lý của đơn vị mình. Các đơn vị đã ban hành mới 266 văn bản quy định về chế độ, định mức, tiêu chuẩn; thực hiện 81 cuộc kiểm tra việc thực hiện các chế độ, định mức, tiêu chuẩn”⁴.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền đô thị 2 cấp, Hà Nội giảm còn 126 xã, phường. Theo đó, bên cạnh việc tinh gọn bộ máy, rà soát, bố trí sắp xếp lại đội ngũ cán bộ bảo đảm đúng người, đúng việc, đạt năng suất, hiệu quả cao, nhiều trụ sở UBND xã, phường cũ được UBND thành phố chỉ đạo khẩn trương sắp xếp bố trí lại bảo đảm trụ sở làm việc, tiết kiệm ngân sách và tránh lãng phí, thất thoát tài sản; phân cấp thẩm quyền quyết định ban hành tiêu chuẩn, định mức sử dụng máy móc, thiết bị chuyên dùng.

Năm 2025, thành phố thực hiện cơ chế tự chủ tài chính đối với 59 đơn vị sự nghiệp công lập. Đối với công tác quản lý vốn và tài sản nhà nước tại doanh nghiệp: triển khai thực hiện tiết kiệm năng lượng, vật tư, chi phí đầu vào; ứng dụng công nghệ mới để nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh của hàng hóa, tiết kiệm chi phí sản xuất kinh doanh và thực hiện tiết giảm chi phí quản lý, giảm tối đa chi phí quảng cáo, tiếp thị, khánh tiết, hội nghị, chi phí năng lượng...

Thành phố Hà Nội đã có những bước tiến tích cực trong việc xây dựng văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm trong đội ngũ cán bộ, đảng viên. Hiệu quả công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí giai đoạn 2021-2025 được thể hiện thông qua Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh CPI và Chỉ số cải cách hành chính PAR INDEX.

Chuyển biến trong nhận thức và hành động của đội ngũ cán bộ, đảng viên

Việc triển khai thực hiện Chương trình nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm chống lãng phí đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Nhận thức của đội ngũ cán bộ, đảng viên đã có chuyển biến rõ nét, các biện pháp thực hiện đã mang lại hiệu quả thiết thực. Trước hết, nhận thức của đội ngũ cán bộ, đảng viên về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã được nâng cao.

Thông qua các chương trình học tập, tuyên truyền, giáo dục, phần lớn cán bộ, đảng viên đã hiểu rõ tiết kiệm không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề đạo đức, chính trị, có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển bền vững của Thủ đô và cả nước. Đội ngũ cán bộ, đảng viên đã tích cực hưởng ứng phong trào, tham gia vào các hoạt động thiết thực như “nói không với lãng phí”, thực hành tiết kiệm điện, nước và mua sắm có trách nhiệm.

Trong hoạt động thực tiễn, nhiều cơ quan, đơn vị đã có những sáng kiến, cách làm hay trong việc tiết kiệm, chống lãng phí. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý, điều hành đã giúp giảm đáng kể chi phí hoạt động, tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu quả công việc. Các biện pháp tiết kiệm điện, nước, giấy tờ, nhiên liệu được thực hiện một cách có hệ thống và đạt hiệu quả thiết thực.

Theo báo cáo của UBND thành phố Hà Nội, tổng số tiết kiệm được từ các hoạt động này của thành phố hàng năm là rất đáng kể, góp phần quan trọng vào việc tăng hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Thành phố đã thực hiện tiết kiệm 10% chi thường xuyên để phục vụ cải cách tiền lương, với số tiền lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Ngoài ra, việc tiết kiệm trong công tác sử dụng và thanh quyết toán ngân sách cũng mang lại hiệu quả lớn, giúp Hà Nội trở thành một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công.

Tính đến hết ngày 31-5-2025, toàn thành phố đã thực hiện 17.619,9 tỷ đồng (đạt 20,2% kế hoạch). Thành phố cũng đã cắt giảm các khoản chi chưa thực sự cần thiết, như chi mua sắm công, chi đi công tác trong và ngoài nước và chi tổ chức hội nghị. 100% cơ quan, đơn vị thực hiện xây dựng nội quy, quy chế làm việc của cơ quan gắn với nội dung thực hiện Quy tắc ứng xử, Đề án văn hóa công vụ.

Những hạn chế và vấn đề đặt ra

Việc tổ chức các sự kiện được thực hiện theo hướng thiết thực, hiệu quả, tránh hình thức, phô trương. Đặc biệt, trong các hoạt động lễ hội, kỷ niệm, hội nghị, hội thảo, phần lớn cán bộ, đảng viên đã thực hiện nghiêm túc các quy định về tiết kiệm, chống lãng phí. Lối sống cá nhân của nhiều cán bộ, đảng viên cũng thể hiện tinh thần tiết kiệm, giản dị, gần gũi với nhân dân, tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên.

Những hạn chế:

Bên cạnh những thành tựu đạt được, việc xây dựng văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm trong đội ngũ cán bộ, đảng viên thành phố Hà Nội vẫn còn một số hạn chế cần được nhận diện và khắc phục. Trước hết, vẫn còn một bộ phận cán bộ, đảng viên và cán bộ lãnh đạo quản lý chưa nhận thức đúng đắn và toàn diện về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc xây dựng văn hóa chống lãng phí, thực hành tiết kiệm. Một số người vẫn coi đây là vấn đề thứ yếu, không liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ chuyên môn của mình.

Trong thực tiễn công việc, hiện tượng lãng phí vẫn tồn tại ở một số lĩnh vực và dưới nhiều hình thức khác nhau. Còn có hiện tượng bố trí, sử dụng cán bộ không đúng năng lực, sở trường, sinh viên tốt nghiệp xuất sắc được tuyển dụng về các cơ quan, đơn vị chưa phát huy tốt năng lực dẫn đến lãng phí nguồn nhân lực, lãng phí chất xám. Một số cán bộ, đảng viên còn lãng phí thời gian, chậm trễ trong công việc, làm việc thiếu khoa học, không tập trung, để xảy ra sai sót không đáng có. Các cuộc họp không cần thiết, quy trình hành chính rườm rà, thủ tục phức tạp làm hao phí thời gian và công sức của cả cán bộ và người dân.

Việc sử dụng tài sản, các phương tiện, thiết bị làm việc, tổ chức hội nghị, đi công tác đôi khi chưa thật sự hiệu quả và tiết kiệm. Một số cơ quan, đơn vị còn tình trạng mua sắm thiết bị, vật tư không phù hợp với nhu cầu thực tế, dẫn đến lãng phí nguồn lực. Đặc biệt, trong một số dự án đầu tư xây dựng, hiện tượng vượt dự toán, kéo dài thời gian thực hiện vẫn còn xảy ra, gây lãng phí, thất thoát lớn về ngân sách nhà nước và thời gian.

Một số vấn đề đặt ra

Về mặt cơ chế, chính sách, mặc dù đã có hệ thống quy định khá đầy đủ, nhưng việc thực thi, giám sát còn có những bất cập. Một số quy định chưa được cụ thể hóa thành các hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu và dễ thực hiện, dẫn đến việc áp dụng không thống nhất giữa các cơ quan, đơn vị. Công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về tiết kiệm, chống lãng phí chưa được thực hiện thường xuyên, có hệ thống và chưa có những chế tài xử lý nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm.

Thách thức lớn nhất hiện nay là việc thay đổi tư duy, thói quen của một bộ phận cán bộ, đảng viên trong việc sử dụng tài sản, ngân sách công. Tâm lý của công không phải của riêng vẫn tồn tại, dẫn đến việc sử dụng thiếu trách nhiệm, không tiết kiệm, hiệu quả. Có người lại suy nghĩ sai lầm rằng việc tiết kiệm có thể ảnh hưởng đến uy tín, hình ảnh của cơ quan, của bản thân trong mắt đối tác, khách hàng.

Trong bối cảnh đất nước đạt được nhiều thành tựu về kinh tế, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể so với trước đây, một bộ phận cán bộ, đảng viên nảy sinh tâm lý chủ quan, thích hưởng thụ, coi nhẹ việc tiết kiệm, gây thất thoát tài sản công. Mặt trái của nền kinh tế thị trường cũng tác động nhất định đến tâm lý, hành vi của cán bộ, đảng viên. Các phương tiện thông tin đại chúng với những thông điệp về lối sống tiêu dùng; sự ra đời liên tục của các sản phẩm, dịch vụ mới tạo ra những cám dỗ trong việc sử dụng, xu hướng mua sắm, quản lý tài sản, ngân sách.

Sự phát triển của công nghệ cũng mang đến cả thuận lợi và thách thức. Mặt thuận lợi là các công nghệ mới giúp tiết kiệm được nhiều chi phí trong hoạt động quản lý, điều hành. Tuy nhiên, mặt thách thức là việc cập nhật, nâng cấp liên tục các hệ thống công nghệ cũng đòi hỏi những khoản đầu tư không nhỏ. Việc cân bằng giữa đầu tư cho công nghệ và tiết kiệm chi phí cần có sự tính toán kỹ lưỡng.

Năng lực quản lý, điều hành của một số cán bộ lãnh đạo, đảng viên còn hạn chế cũng là nguyên nhân dẫn đến lãng phí. Việc lập kế hoạch không chu đáo, thiếu tính toán kỹ lưỡng, không nắm bắt được nhu cầu thực tế dẫn đến việc mua sắm, đầu tư không hiệu quả. Một số cán bộ, đảng viên thiếu kỹ năng, kinh nghiệm trong việc tổ chức, quản lý tài sản hiệu quả, tiết kiệm. Khả năng sử dụng công nghệ thông tin, các phương tiện hiện đại để nâng cao hiệu quả công việc của một số cán bộ còn hạn chế, dẫn đến việc thực hiện công việc tốn kém về thời gian và chi phí.

Công tác thi đua, khen thưởng, động viên đối với những cá nhân, tập thể có thành tích trong việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí cũng chưa được quan tâm đúng mức. Điều này làm giảm động lực của cán bộ, đảng viên trong việc tìm tòi, áp dụng các biện pháp tiết kiệm hiệu quả. Việc chia sẻ, học hỏi các kinh nghiệm hay, sáng kiến trong tiết kiệm, chống lãng phí cũng chưa được tổ chức thường xuyên và có hiệu quả.

Giải pháp xây dựng văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm cho đội ngũ cán bộ, đảng viên thành phố Hà Nội

Một là, tuyên truyền nâng cao nhận thức và thay đổi tư duy của đội ngũ cán bộ, đảng viên

Trước hết, cần triển khai đồng bộ công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ, đảng viên về ý nghĩa, tầm quan trọng của văn hóa chống lãng phí, thực hành tiết kiệm. Việc tuyên truyền cần được thực hiện bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú. Nội dung tuyên truyền cần nhấn mạnh chống lãng phí và việc thực hành tiết kiệm không chỉ là yêu cầu về kinh tế mà còn là yêu cầu đạo đức, tầm cao văn hóa, thể hiện tinh thần trách nhiệm với nhân dân và đất nước.

Chú trọng tuyên truyền về liêm chính trong hoạt động công vụ, trọng danh dự, liêm sỉ, không tham nhũng, lãng phí. Thực hiện tốt quy tắc ứng xử, quy tắc đạo đức nghề nghiệp, những chuẩn mực phải tuân thủ; các văn bản hướng dẫn, thi hành, tổ chức thực hiện về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí khi được sửa đổi, bổ sung, thay thế cho phù hợp phải được tuyên truyền, phổ biến kịp thời đến cán bộ, công chức, viên chức và người dân.

Đề cao tính gương mẫu của cán bộ, đảng viên: Cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ cấp cao, người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải tiên phong, gương mẫu trong mọi mặt, trong đó có lối sống giản dị, tiết kiệm, không phô trương, hình thức, không xa hoa, lãng phí trong công việc và sinh hoạt hàng ngày. Sự gương mẫu của người lãnh đạo có sức lan tỏa mạnh mẽ, tạo thành hiệu ứng tích cực trong cán bộ, đảng viên và toàn xã hội.

Phải coi lãng phí là biểu hiện của hành vi thiếu văn hóa, thiếu đạo đức và vô trách nhiệm; phải xây dựng trong Đảng văn hóa tiết kiệm, liêm chính, chống lãng phí. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy: “một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”⁵; “Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”, “Hô hào dân tiết kiệm, mình phải tiết kiệm trước đã”⁶. Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương sáng ngời về phẩm chất đạo đức của người cách mạng, về lối sống giản dị, tiết kiệm. Sự giản dị của Bác là một sự lựa chọn có ý thức, một phong cách sống thể hiện sự thanh bạch và triết lý sống vĩ đại.

Cần thay đổi tư duy từ “tiết kiệm là hạn chế” sang “tiết kiệm là sáng tạo, nâng cao hiệu quả”, đề cao và lan tỏa những giá trị tốt đẹp về lối sống giản dị, tiết kiệm. Việc tiết kiệm cần được coi là một phần của quá trình đổi mới, sáng tạo trong công việc, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của cơ quan, đơn vị.

Đồng thời, cần phân biệt rõ việc thực hành tiết kiệm không có nghĩa là cắt giảm những khoản chi cần thiết cho hoạt động, mà là sử dụng tài sản, tài chính một cách hợp lý, hiệu quả nhất. Thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn về kỹ năng quản lý tài chính, sử dụng hiệu quả tài nguyên cho cán bộ, đảng viên ở tất cả các cấp. Đặc biệt cần chú trọng đào tạo cho những cán bộ mới được bổ nhiệm, sắp xếp vào các vị trí có liên quan trực tiếp đến việc quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công.

Việc tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức và kỹ năng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên là công việc cần thiết và phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, với những hình thức mới. Chỉ khi cán bộ, đảng viên nhận thức sâu sắc, thấu đáo, có kỹ năng cần thiết thì họ mới có thể thực hiện hiệu quả việc tiết kiệm, chống lãng phí.

Hai là, xây dựng văn hóa chống lãng phí, thực hành tiết kiệm cần phải gắn liền với hoàn thiện thể chế, chính sách

Xây dựng văn hóa chống lãng phí, thực hành tiết cần phải gắn liền với việc xây dựng hệ thống thể chế, chính sách đồng bộ và hiệu quả. Không thể chỉ dựa vào ý thức tự giác của cán bộ, đảng viên, mà cần phải có những quy định, quy trình cụ thể và cơ chế giám sát chặt chẽ. Cần rà soát, bổ sung, hoàn thiện hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí cho phù hợp với tình hình thực tiễn.

Đặc biệt, cần cụ thể hóa các quy định thành những hướng dẫn chi tiết, dễ hiểu và dễ thực hiện. Việc ban hành các định mức, tiêu chuẩn về sử dụng cơ sở vật chất, các thiết bị, nhiên liệu, văn phòng phẩm cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với điều kiện thực tế.

Xây dựng quy trình, thủ tục rõ ràng cho việc mua sắm, sử dụng tài sản công, đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch, hiệu quả. Việc lập kế hoạch mua sắm cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá kỹ lưỡng nhu cầu thực tế và khả năng tài chính. Cần có quy định cụ thể về việc sử dụng, bảo quản, thanh lý tài sản để tránh lãng phí và đảm bảo hiệu quả sử dụng.

Hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền trong việc quản lý, sử dụng ngân sách, tài sản công. Tăng cường quyền tự chủ của các cơ quan, đơn vị trong việc sử dụng ngân sách nhưng đồng thời phải đi kèm với trách nhiệm giải trình và chế tài xử lý nghiêm minh đối với những hành vi lãng phí, vi phạm các quy định về sử dụng tài sản, ngân sách công. Việc này sẽ tạo động lực cho các cơ quan, đơn vị chủ động tìm kiếm các biện pháp tiết kiệm, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Xây dựng hệ thống chỉ tiêu, tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí một cách cụ thể, có thể đo lường được. Việc đánh giá này cần được thực hiện thường xuyên và kết quả phải được công khai, tạo sự giám sát của xã hội. Đồng thời, kết quả đánh giá cần được sử dụng làm căn cứ cho việc bổ nhiệm, đề bạt cán bộ cũng như xét khen thưởng, kỷ luật.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, các phương tiện hiện đại trong quản lý, điều hành là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả và tiết kiệm chi phí. Đầu tư cho công nghệ tuy có thể tốn kém ban đầu nhưng sẽ mang lại hiệu quả lâu dài và tiết kiệm đáng kể về chi phí vận hành.

Ba là, cần cải tiến cơ chế quản lý và giám sát việc sử dụng nguồn nhân lực, tài sản công

Cần có cơ chế quản lý và giám sát việc bố trí, sử dụng đội ngũ cán bộ có trình độ, được đào tạo bài bản, cán bộ trẻ vào các vị trí phù hợp, tạo điều kiện phát huy tối đa năng lực công tác, trọng dụng người tài, nhất là trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn bộ máy hiện nay.

Việc kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc sử dụng tài sản công, các dự án đầu tư công, các khoản chi tiêu... là phương thức để ngăn chặn lãng phí và tham nhũng, tiêu cực. Xây dựng hệ thống kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về tiết kiệm, chống lãng phí một cách chặt chẽ, thường xuyên; kiểm tra cần được thực hiện theo kế hoạch định kỳ và đột xuất. Thay vì các cuộc thanh tra, kiểm tra theo cách thức truyền thống, cần triển khai các công cụ thanh tra, kiểm tra điện tử, tự động phân tích dữ liệu chi tiêu và báo cáo trực tiếp lên hệ thống quản lý tập trung. Điều này giúp giảm thiểu sự can thiệp của con người và tăng tính khách quan, hiệu quả.

Triển khai ứng dụng đồng bộ công nghệ thông tin trong việc quản lý, giám sát sử dụng ngân sách, tài sản công. Xây dựng hệ thống phần mềm quản lý tài chính tích hợp, cho phép theo dõi, giám sát việc sử dụng ngân sách theo thời gian thực. Việc này sẽ giúp phát hiện kịp thời các bất thường trong sử dụng ngân sách và có biện pháp xử lý phù hợp. Những ý tưởng này không chỉ giúp kiểm soát lãng phí một cách hiệu quả hơn, mà còn góp phần xây dựng văn hóa công sở hiện đại, sáng tạo và có trách nhiệm.

Tăng cường vai trò giám sát của các tổ chức đảng, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân trong việc thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí của cán bộ, đảng viên. Thực hiện nghiêm túc việc công khai thông tin về ngân sách, tài sản công, tạo điều kiện cho xã hội giám sát về các hành vi lãng phí trong sử dụng tài sản, ngân sách. Công khai, minh bạch trong sử dụng ngân sách, tài sản công là điều kiện cần thiết để nâng cao trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, thúc đẩy việc sử dụng hiệu quả, tiết kiệm nguồn lực.

Hoàn thiện hệ thống chế tài xử lý vi phạm, đảm bảo tính nghiêm minh, kịp thời và có tính răn đe cao. Việc xử lý vi phạm cần được thực hiện công khai, minh bạch để tạo tác dụng giáo dục rộng rãi. Đồng thời, cần có chế tài bồi thường thiệt hại đối với những trường hợp gây lãng phí tài sản, ngân sách công.

Bốn là, khuyến khích và động viên, khen thưởng kịp thời

Việc xây dựng và phổ biến các mô hình, tấm gương điển hình trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí cần được đẩy mạnh. Thông qua việc tôn vinh, biểu dương những cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc, tạo động lực và lan tỏa tinh thần thi đua trong toàn thể cán bộ, đảng viên. Các câu chuyện, kinh nghiệm cụ thể cần được chia sẻ rộng rãi để mọi người có thể học hỏi, áp dụng.

Xây dựng hệ thống khen thưởng toàn diện, đa dạng đối với những cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc trong việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Việc khen thưởng cần được thực hiện thường xuyên, kịp thời và có tính công khai cao. Bên cạnh khen thưởng vật chất, cần chú trọng khen thưởng tinh thần, tạo danh tiếng, uy tín cho những cá nhân, tập thể có thành tích.

Xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích từ việc tiết kiệm cho các cơ quan, đơn vị và cá nhân. Một phần nguồn tiết kiệm được có thể sử dụng để cải thiện điều kiện làm việc, đời sống của cán bộ, công chức, viên chức hoặc đầu tư cho các hoạt động phát triển của cơ quan, đơn vị. Điều này sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Tổ chức các cuộc thi, hội thi về sáng kiến tiết kiệm, các mô hình hay trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; khởi xướng phong trào “cơ quan tiết kiệm", “thành phố tiết kiệm”. Việc này sẽ tạo không khí thi đua sôi nổi, khuyến khích mọi người tích cực tham gia, sáng tạo trong việc tìm kiếm các biện pháp tiết kiệm hiệu quả. Các sáng kiến hay cần được ứng dụng rộng rãi và tác giả cần được ghi nhận, khen thưởng xứng đáng. Đưa tiêu chí thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí vào các phong trào thi đua yêu nước, thi đua của cơ quan, đơn vị.

Năm là, nâng cao năng lực và kỹ năng quản lý

Tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng về kỹ năng quản lý tài chính, quản lý dự án, sử dụng hiệu quả tài nguyên cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Đặc biệt, cần chú trọng đào tạo cho những cán bộ làm công tác kế hoạch - tài chính, mua sắm, quản lý tài sản công. Nội dung đào tạo cần cập nhật những kiến thức, kỹ năng mới nhất, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Xây dựng và triển khai các chương trình tập huấn về ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản trị, điều hành nhằm nâng cao hiệu quả công việc và tiết kiệm chi phí. Việc sử dụng các phần mềm, ứng dụng quản lý hiện đại không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, công sức, mà còn giảm thiểu những sai sót, nâng cao chất lượng công việc. Xây dựng hệ thống quản lý tài sản công thông minh dựa trên nền tảng kỹ thuật số toàn diện để theo dõi vòng đời của tài sản công từ lúc mua sắm đến khi thanh lý. Ví dụ: sử dụng IoT để giám sát việc sử dụng tài sản (giờ hoạt động của xe công, máy móc), tự động cảnh báo khi có dấu hiệu lãng phí hoặc sử dụng sai mục đích. Thực hiện có hiệu quả Kế hoạch số 402/KH-UBND, ngày 31/12/2024 của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, về Chuyển đổi số, xây dựng thành phố Hà Nội thông minh năm 2025, với mục tiêu chủ yếu: Thực hiện chuyển đổi số, xây dựng thành phố thông minh; hoạt động nghiệp vụ và chỉ đạo, điều hành của các cơ quan nhà nước thành phố được thực hiện chủ yếu trên môi trường số, với sự hỗ trợ của các công nghệ mới có tính đột phá như AI, Bigdata, IoT,... góp phần xây dựng chính quyền số minh bạch, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Tổ chức các chuyến nghiên cứu thực tế, học hỏi chia sẻ kinh nghiệm tại những cơ quan, đơn vị, các tỉnh, thành phố có thành tích xuất sắc trong việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Việc học hỏi, trao đổi trực tiếp sẽ giúp cán bộ, đảng viên có cái nhìn cụ thể, sinh động về các biện pháp, cách làm hay và có thể áp dụng vào thực tiễn công việc của mình.

Khuyến khích và tạo điều kiện cho cán bộ, đảng viên tham gia các khóa học, hội thảo về quản lý hiệu quả, phát triển bền vững do các tổ chức trong và ngoài nước tổ chức. Việc tiếp cận những kiến thức, kinh nghiệm quốc tế sẽ giúp mở rộng tầm nhìn và nâng cao năng lực quản trị, thực thi công vụ.

Kết luận

Trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, xây dựng văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm trong đội ngũ cán bộ, đảng viên thành phố Hà Nội là một nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược to lớn, không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính, mà còn tạo ra những tác động tích cực sâu rộng đến toàn xã hội.

Xây dựng văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm cần được coi là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, liên tục với quyết tâm và hành động nhất quán của toàn thể hệ thống chính trị thành phố. Chỉ khi văn hóa tiết kiệm thực sự trở thành nếp sống, thấm sâu vào ý thức của mỗi cán bộ, đảng viên thì mới có thể tạo ra những tác động tích cực to lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô và cả nước.

Thành phố Hà Nội với vị thế đặc biệt quan trọng hoàn toàn có thể trở thành điển hình tiên tiến trong việc xây dựng văn hóa chống lãng phí và lối sống thực hành tiết kiệm, tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ cho cả nước. Đây không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cơ hội để Thủ đô khẳng định vai trò tiên phong trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước theo hướng văn minh, hiện đại và bền vững./.

¹ Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 9, tr. 221

² Luật số 44/2013/QH13 về Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 26 tháng 11 năm 2013.

³ Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố đã ban hành Quyết định số 3569/QĐ-UBND ngày 16/7/2021 về việc ban hành Chương trình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí giai đoạn 2021-2025 của thành phố; Quyết định số 3986/QĐ-UBND ngày 23/8/2021 về việc ban hành Chuyên đề số 10: “Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước; mua sắm, quản lý tài sản công trên địa bàn thành phố Hà Nội, giai đoạn 2021-2025”; Chương trình số 10-CTr/TU ngày 17/3/2021 của Thành ủy về “Nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí giai đoạn 2021-2025”; Kế hoạch số 168/KH-UBND ngày 07/6/2023 về việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 53/NQ-CP ngày 14/4/2023 của Chính phủ về thực hiện Nghị quyết số 74/2022/QH15 ngày 15/11/2022 của Quốc hội về đẩy mạnh việc thực hiện chính sách, pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; Quyết định số 6037/QĐ-UBND ngày 20/11/2024, số 1349/QĐUBND ngày 11/3/2025 về việc thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống lãng phí của UBND Thành phố. Ngày 29/3/2025, UBND Thành phố đã ban hành Kế hoạch số 85/KH-UBND trọng tâm về thực hiện các biện pháp phòng, chống lãng phí năm 2025 và các năm tiếp theo của Thành phố, trong đó tập trung vào 4 nhóm nhiệm vụ về tài chính công, đầu tư công; về quản lý đất đai và quản lý tài sản công.

⁴ Báo cáo kết quả công tác phòng, chống tham nhũng và thực hành tiết kiệm chống lãng phí 6 tháng đầu năm 2025 của UBND thành phố Hà Nội

⁵ Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, t.1, tr. 284

⁶ Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 6, tr. 16