Xây dựng “lá chắn tư tưởng” từ sớm, từ xa trong học đường

Kỳ 1: “Khoảng trống” trên không gian số và mưu đồ “xâm lăng tư tưởng” học đường

Trong kỷ nguyên phát triển mới, không gian mạng là mặt trận tư tưởng phức tạp, tác động trực tiếp đến thế hệ trẻ. Việc xây dựng hệ “miễn dịch thông tin” ngay từ ghế nhà trường phổ thông là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Từ thực tiễn sinh động tại Trường Trung học phổ thông Lê Chân (thành phố Hải Phòng) có thể nhận diện những thủ đoạn tinh vi của các thế lực thù địch tấn công vào “khoảng trống nhận thức” của học sinh, đồng thời chỉ ra yêu cầu đổi mới giáo dục đặt lên vai người thầy trong bối cảnh hiện nay.

Không gian mạng - "mặt trận không tiếng súng" nhưng đầy hiểm họa

Nghị quyết số 35-NQ/TW, ngày 22-10-2018, của Bộ Chính trị về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới” khẳng định: bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ sống còn của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta trong tình hình mới.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, khi toàn cầu hóa và chuyển đổi số diễn ra với nhịp độ vũ bão, Internet và mạng xã hội trở thành môi trường tiếp nhận thông tin chủ yếu, định hình thế giới quan của giới trẻ.

Trong các phát biểu chỉ đạo về tầm nhìn chiến lược, Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh: kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc diễn ra song hành với kỷ nguyên số và đổi mới sáng tạo. Trong không gian chiến lược ấy, mạng xã hội chính là địa bàn diễn ra cuộc đấu tranh tư tưởng cam go, phức tạp nhất.

Để thực hiện thắng lợi các mục tiêu vĩ mô của cách mạng, chúng ta phải kiên quyết, kiên trì và chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái của các thế lực thù địch trên không gian mạng.

Hải Phòng - một thành phố cảng năng động, đi đầu trong cả nước về tốc độ đô thị hóa và hạ tầng công nghệ - sự bùng nổ của không gian mạng diễn ra với nhịp độ chóng mặt từng giờ, từng phút.

Không gian mạng vừa là cơ hội để lan tỏa những giá trị tốt đẹp, chủ trương đúng đắn của Đảng bộ và chính quyền thành phố, nhưng cũng tiềm ẩn vô số nguy cơ đối với dòng chảy tư tưởng học đường.

Ranh giới giữa đúng - sai, thật - giả nhiều khi bị lu mờ bởi những thông tin cắt ghép, giật gân, lan truyền với tốc độ chưa từng có, tác động trực tiếp đến niềm tin của thế hệ trẻ.

Thực tế đáng báo động là không gian mạng trở thành một “mặt trận tư tưởng” xuyên biên giới, nơi diễn ra cuộc đấu tranh ý thức hệ không tiếng súng nhưng vô cùng quyết liệt.

Các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng môi trường này để chĩa mũi nhọn tấn công chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối đổi mới của Đảng bằng hàng loạt âm mưu, thủ đoạn hết sức tinh vi, thâm độc.

Điều nguy hiểm là thông tin sai lệch trên không gian mạng hiện nay không chỉ xuất hiện theo cách cực đoan, thô lậu, dễ nhận diện như trước. Chúng đã được “mềm hóa”, núp bóng tinh vi dưới các nội dung giải trí trào lưu, các clip ngắn “thời thượng” trên các nền tảng TikTok, Facebook Reels, YouTube Shorts, các bài viết bình luận xã hội xu hướng hoặc những phát ngôn mang danh “phản biện khách quan”, “khơi gợi tư duy độc lập”...

“

Giáo dục phải góp phần hình thành cho học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường phổ thông 4 năng lực cốt lõi: khả năng nhận dạng đúng - sai; năng lực phản ứng nhanh nhạy; kỹ năng kiểm tra nguồn gốc thông tin và bản lĩnh giữ vững niềm tin trước những tác động đa chiều của môi trường số.

Hải Phòng hiện có hàng trăm nghìn học sinh bậc trung học phổ thông - lứa tuổi đang định hình thế giới quan, giàu lòng trắc ẩn, nhạy bén với công nghệ nhưng lại thiếu kinh nghiệm thực tế cuộc sống.

Khi đối diện với các “bẫy thông tin” được thiết kế bắt mắt, nếu thiếu kỹ năng kiểm chứng, các em rất dễ rơi vào trạng thái tiếp nhận cảm tính, “nửa tin nửa ngờ”, rồi dần dần bị dẫn dắt theo những định hướng sai lệch của kẻ xấu.

Trong cuộc đấu tranh này, ranh giới nguy hiểm không còn nằm ở việc biết hay không biết, mà nằm ở khả năng phân biệt đúng - sai và giữ vững niềm tin.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ, trong bối cảnh mới, việc thích ứng công tác tư tưởng với kỷ nguyên số, coi trọng xây dựng chiến lược, phương tiện và con người mới để thực hiện mục tiêu xây dựng và phát triển đất nước là yêu cầu bắt buộc.

Tinh thần của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã nhấn mạnh: xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có lý tưởng, có bản lĩnh, có trách nhiệm công dân và năng lực thích ứng với thời đại số.

Đối với ngành giáo dục và đào tạo đất cảng, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng lại ở việc thi đua dạy tốt, học tốt các môn văn hóa để giữ vững thành tích top đầu cả nước. Thách thức đặt ra lớn hơn đối với mỗi nhà trường hiện nay là phải chuyển hóa công tác chính trị tư tưởng sao cho phù hợp với hơi thở thời đại.

Giáo dục phải góp phần hình thành cho học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường phổ thông 4 năng lực cốt lõi: khả năng nhận dạng đúng - sai; năng lực phản ứng nhanh nhạy; kỹ năng kiểm tra nguồn gốc thông tin và bản lĩnh giữ vững niềm tin trước những tác động đa chiều của môi trường số.

Từ “khoảng trống nhận thức” đến áp lực “giải độc” trên bục giảng

Quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng, thời gian qua, các cấp ủy Đảng, chính quyền và đoàn thể thành phố Hải Phòng đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt nhằm tăng cường định hướng thông tin cho thế hệ trẻ.

Trong đó, ngành giáo dục đặc biệt chú trọng việc lồng ghép kỹ năng số, kỹ năng nhận diện thông tin vào chương trình dạy và học, nhằm xây dựng “lá chắn tư tưởng” vững chắc từ sớm, từ xa.

Tuy nhiên, để tạo được hệ miễn dịch thực chất, đòi hỏi mỗi nhà trường phải nhìn thẳng vào những “điểm nghẽn” cốt lõi trong thực tiễn, trước hết là nguy cơ từ “khoảng trống nhận thức” khi học sinh đứng trước ngưỡng cửa trưởng thành.

Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định rõ: “bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là bảo vệ Đảng, bảo vệ Hiến pháp, pháp luật...”. Tầm nhìn này tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ tại Đại hội XIV của Đảng khi nhấn mạnh yêu cầu: khơi dậy khát vọng phát triển đất nước và ý chí tự cường dân tộc là động lực trung tâm để Việt Nam bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Thế nhưng, xét về mặt tâm sinh lý, học sinh trung học phổ thông đang ở giai đoạn chuyển tiếp nhạy cảm. Đây là lứa tuổi có nhu cầu khẳng định cái tôi rất cao, khao khát tiếp cận cái mới nhưng bản lĩnh chính trị, thế giới quan và kinh nghiệm sống lại chưa đủ độ dày.

Nếu nhà trường và gia đình để xảy ra một “khoảng trống nhận thức”, các thế lực thù địch sẽ ngay lập tức lấp đầy bằng những luận điệu xuyên tạc, phản động. Sự nguy hiểm đáng báo động là những thông tin bóp méo lịch sử, hạ thấp thành tựu phát triển của đất nước và địa phương, nếu không được định hướng kịp thời sẽ âm thầm xói mòn niềm tin chính trị của các em ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Thực tế tại Trường Trung học phổ thông Lê Chân cũng như nhiều trường phổ thông của thành phố cho thấy, kẻ xấu đang dùng chiến thuật “mưa dầm thấm lâu”, kích thích khuynh hướng “tự diễn biến” thông qua các nội dung giải trí độc hại, trào lưu lệch chuẩn.

Đã có những tình huống học sinh vô tình chia sẻ, tương tác với các thông tin chưa kiểm chứng, thậm chí đưa ra những nhận định lệch lạc dựa trên các trang mạng xã hội “lá cải” hoặc các nguồn tin ẩn danh.

Việc tiếp nhận dồn dập, ào ạt thông tin mạng mà thiếu bộ lọc kiểm chứng chính là hành vi tự buông lỏng “lá chắn” nội sinh từ những “cú click chuột” vô tình, mở cửa cho các luồng tư tưởng ngoại lai công phá vào hệ giá trị cốt lõi của người Việt trẻ.

“

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong học đường theo tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW và Đại hội XIV của Đảng hoàn toàn không phải là sự ngăn chặn thụ động, cấm đoán cực đoan. Đó phải là một cuộc cách mạng về phương pháp giáo dục nhằm chủ động xây dựng “sức đề kháng thông tin”, rèn luyện cho mỗi học sinh năng lực tự dùng lý luận và niềm tin vững chắc để đẩy lùi thông tin sai lệch.

Tinh thần định hướng của Đại hội XIV của Đảng đặt ra yêu cầu: giáo dục không chỉ là truyền thụ tri thức mà còn là hình thành nhân cách, đạo đức và bản lĩnh chính trị cho người học. Thực tế tại nhiều trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hải Phòng, người thầy đang phải gánh vác trách nhiệm thực thi Nghị quyết số 35-NQ/TW ngay trên bục giảng với một “vai trò kép” đầy áp lực.

Song song với bài giảng chuyên môn, người giáo viên thời đại số phải nhanh chóng lý giải, định hướng những hiện tượng mạng xã hội phức tạp mà học sinh đang quan tâm, bàn luận.

Nhiệm vụ này đòi hỏi sự nhạy bén rất cao, bởi “độc tố tư tưởng” không làm phát bệnh ngay mà tích lũy, thẩm thấu dần dần. Nếu người thầy không có phương pháp “giải độc” khoa học, kịp thời, sự lệch lạc nhận thức của một vài cá nhân có thể kéo theo sự dao động của cả một tập thể lớp.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong học đường theo tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW và Đại hội XIV của Đảng hoàn toàn không phải là sự ngăn chặn thụ động, cấm đoán cực đoan. Đó phải là một cuộc cách mạng về phương pháp giáo dục nhằm chủ động xây dựng “sức đề kháng thông tin”, rèn luyện cho mỗi học sinh năng lực tự dùng lý luận và niềm tin vững chắc để đẩy lùi thông tin sai lệch.

Nhưng làm thế nào để chuyển hóa những yêu cầu lý luận mang tính chiến lược ấy thành một quy trình giáo dục bài bản, sinh động và hiệu quả tại một ngôi trường trung học phổ thông? Câu trả lời sẽ có trong thực tiễn trải nghiệm của một “tuyến đầu” bảo vệ nền tảng tư tưởng tại đất cảng./.

Kỳ 2: Trường học là “vùng xanh” thông tin và sức mạnh nội sinh học đường