Xây dựng hệ bài viết lý luận chính trị góp phần triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng

Hội thảo là diễn đàn khoa học quan trọng nhằm trao đổi, góp ý, xác định những vấn đề lý luận, thực tiễn cốt lõi cần tập trung tuyên truyền, luận giải, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò, trách nhiệm của Tạp chí Cộng sản - cơ quan lý luận chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng - trong nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, định hướng tư tưởng và góp phần đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống.

Các đồng chí: PGS, TS Dương Trung Ý, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản; TS Lê Hải, Ủy viên Ban Biên tập, Trưởng Ban Tạp chí Cộng sản điện tử; PGS, TS Nguyễn Vũ Hoàng,- Trưởng Ban Thư ký Tạp chí Cộng sản chủ trì Hội thảo.

Đến dự Hội thảo có sự tham dự của các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Tạp chí Cộng sản; các chuyên gia, nhà khoa học, cộng tác viên thân thiết của Tạp chí; đại diện một số cơ quan báo chí, xuất bản, nghiên cứu lý luận, đào tạo chính trị.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn hội thảo, PGS, TS Dương Trung Ý nhấn mạnh, mỗi bước phát triển của sự nghiệp cách mạng Việt Nam đều gắn liền với sự phát triển của công tác tư tưởng, lý luận của Đảng.

Nghị quyết của Đảng chỉ thực sự trở thành sức mạnh vật chất khi được chuyển hóa thành nhận thức, niềm tin, ý chí và hành động thống nhất của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân. Quá trình đó đòi hỏi sự tham gia đặc biệt quan trọng, thường xuyên, có chiều sâu của công tác nghiên cứu, tuyên truyền lý luận chính trị.

Theo đồng chí Dương Trung Ý, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng không chỉ là văn kiện chính trị định hướng cho một nhiệm kỳ, mà còn là văn kiện mang tầm chiến lược, mở ra giai đoạn phát triển mới của đất nước trong kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng.

Văn kiện Đại hội XIV chứa đựng nhiều nội dung mới, tư duy mới, định hướng lớn liên quan đến đổi mới mô hình phát triển, hoàn thiện thể chế phát triển, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển văn hóa và con người Việt Nam, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao vị thế quốc tế của đất nước.

Những vấn đề đó cần được nghiên cứu, luận giải một cách hệ thống, khoa học, sâu sắc, thuyết phục và được tuyên truyền, lan tỏa sâu rộng trong toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, cũng như trong nước và quốc tế.

Trên cơ sở đó, đồng chí khẳng định, với chức năng là cơ quan lý luận chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tạp chí Cộng sản có trách nhiệm đặc biệt quan trọng trong tổ chức nghiên cứu, xây dựng kế hoạch đề tài, hệ thống bài viết nhằm tuyên truyền sâu rộng, đầy đủ, toàn diện những nội dung cơ bản, cốt lõi, nhất là những điểm mới trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng.

Việc xây dựng một hệ bài viết lý luận chính trị có chất lượng cao, có tầm nhìn truyền thông chiến lược, có chiều sâu lý luận và giá trị thực tiễn, góp phần triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn thường xuyên, mà còn là trách nhiệm chính trị quan trọng của Tạp chí trong nhiệm kỳ mới.

Đồng chí Dương Trung Ý cho rằng, trong bối cảnh đất nước đang đồng thời tiến hành nhiều nhiệm vụ chiến lược, như tổng kết 40 năm đổi mới, tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh năm 1991, tổng kết 20 năm thi hành Điều lệ Đảng, hướng tới tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, việc xây dựng hệ bài viết lý luận chính trị còn là quá trình tích lũy tri thức, hình thành kho dữ liệu lý luận - thực tiễn có giá trị lâu dài, phục vụ công tác nghiên cứu, tổng kết, tham mưu chiến lược cho Đảng trong những năm tới.

Chất lượng của hệ bài viết lý luận chính trị, vì vậy, không chỉ phản ánh chất lượng hoạt động chuyên môn của Tạp chí Cộng sản, mà còn phản ánh năng lực nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận và thực hiện sứ mệnh chính trị của cơ quan lý luận chính trị Trung ương Đảng.

Từ định hướng đó, đồng chí Dương Trung Ý nêu rõ một số yêu cầu mới đối với hệ bài viết lý luận chính trị triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Trước hết, đây phải là một chương trình nghiên cứu, tuyên truyền lý luận có tính hệ thống, có chiều sâu, có tính chiến lược và tính dẫn dắt cao; vừa phục vụ yêu cầu trước mắt, vừa góp phần hình thành nền tảng lý luận cho sự phát triển lâu dài của đất nước.

Hệ bài viết trên Tạp chí Cộng sản hiện nay và trong suốt nhiệm kỳ Đại hội phải phản ánh được những vấn đề cốt lõi nhất của Đại hội XIV; làm sáng tỏ những nội dung mới trong tư duy lý luận của Đảng; góp phần cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương lớn thành những luận cứ khoa học và những định hướng hành động thiết thực.

Cùng với đó, hệ bài viết cần tập trung vào những vấn đề lý luận mang tầm chiến lược, có ý nghĩa nền tảng và lâu dài, như tiếp tục hoàn thiện lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của nhân dân; xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện đại; đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; xây dựng văn hóa và con người Việt Nam; bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của đất nước.

Đây là những lĩnh vực trọng yếu mà Nghị quyết Đại hội XIV xác định là động lực, nguồn lực và nền tảng của sự phát triển đất nước trong những thập niên tới.

Một yêu cầu khác được đồng chí Dương Trung Ý đặc biệt nhấn mạnh là hệ bài viết phải gắn chặt giữa nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn. Lý luận phải được soi rọi, kiểm nghiệm, bổ sung từ thực tiễn sinh động của đất nước, từ thực tiễn đổi mới, phát triển, hội nhập, từ những mô hình hay, cách làm mới, từ những vấn đề đang đặt ra ở cơ sở, ngành, địa phương, vùng, lĩnh vực.

Đồng thời, công tác tổng kết thực tiễn phải được nâng lên thành luận cứ khoa học, góp phần làm sáng tỏ, bổ sung và phát triển tư duy lý luận của Đảng.

Đây chính là điểm then chốt để các bài viết lý luận chính trị không khô cứng, giáo điều, mà có sức thuyết phục, sức lan tỏa và khả năng định hướng hành động trong thực tiễn.

Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi, góp ý vào cấu trúc tổng thể của hệ bài viết lý luận chính trị trên các lĩnh vực chính trị, xây dựng Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị; kinh tế; văn hóa - xã hội; quốc phòng - an ninh; đối ngoại; xác định các nhóm chuyên đề trọng tâm, trọng điểm và lộ trình triển khai.

Các ý kiến cũng làm rõ những vấn đề mới đang đặt ra từ thực tiễn phát triển đất nước và từ bối cảnh quốc tế, cần được nghiên cứu, dự báo, luận giải; đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng bài viết lý luận chính trị, xây dựng đội ngũ tác giả, cộng tác viên chiến lược, phát huy vai trò của các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành; đổi mới truyền thông lý luận, nâng cao hiệu quả lan tỏa và tác động xã hội của các sản phẩm lý luận chính trị.

Phát biểu tại hội thảo PGS, TS Vũ Văn Phúc - nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản - cho rằng, hệ thống tuyên truyền trên các ấn phẩm của Tạp chí trong nhiệm kỳ Đại hội XIV cần tập trung làm rõ những vấn đề mới, cốt lõi về lý luận chính trị.

Một trong những trọng tâm là tuyên truyền về các quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết Đại hội XIV, trong đó có những điểm mới như bổ sung “lý luận về đường lối đổi mới” là một cấu phần trong nền tảng tư tưởng; nhấn mạnh tự chủ chiến lược, đổi mới mô hình phát triển; đẩy mạnh đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đồng chí Vũ Văn Phúc cũng lưu ý cần làm rõ nội hàm các nhiệm vụ trọng tâm: phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa, con người là nền tảng; tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên.

Ý kiến của PGS, TS Vũ Văn Phúc gợi mở hướng tiếp cận rất quan trọng đối với hệ bài viết lý luận chính trị của Tạp chí Cộng sản: không chỉ phản ánh các nội dung của nghị quyết theo cách diễn giải thông thường, mà phải đi sâu làm rõ cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, tính mới và giá trị định hướng của từng quan điểm, từng mục tiêu, từng định hướng phát triển.

Đặc biệt, đồng chí nhấn mạnh yêu cầu tuyên truyền về mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045; về xác lập mô hình tăng trưởng mới; về phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; về phát triển văn hóa, con người trở thành sức mạnh nội sinh và động lực mạnh mẽ của phát triển.

Đây là những tuyến nội dung có ý nghĩa chiến lược, cần được triển khai thành các cụm bài có hệ thống, vừa có chiều sâu lý luận, vừa có tính thực tiễn và tính định hướng chính sách cao.

Từ góc độ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, PGS, TS Lê Minh Thông - nguyên Trợ lý Chủ tịch Quốc hội, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội - đề xuất coi đây là một trong những tuyến nội dung trọng tâm của lĩnh vực chính trị - triết học trên các ấn phẩm của Tạp chí Cộng sản trong nhiệm kỳ Đại hội XIV.

Theo đồng chí, tuyên truyền, tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam không nên dừng ở việc tuyên truyền khái niệm, mà phải đi sâu vào các vấn đề thực chất: tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013; hoàn thiện bộ máy nhà nước ở Trung ương; vận hành chính quyền địa phương 2 cấp; phân quyền, phân cấp; cải cách tư pháp; cải cách lập pháp; tái cấu trúc hệ thống pháp luật; nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật; kiểm soát quyền lực; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong xây dựng và vận hành Nhà nước pháp quyền.

PGS, TS Lê Minh Thông nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt của tuyến bài này phải gắn với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước; lấy lợi ích quốc gia - dân tộc, sự hài lòng, tín nhiệm của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả công việc làm tiêu chí đánh giá; chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang quản trị quốc gia hiện đại, phục vụ và kiến tạo phát triển.

Từ góc nhìn đổi mới lý luận phát triển Việt Nam trong kỷ nguyên mới, TS Phạm Đình Đảng - nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản - nhấn mạnh, sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đang đứng trước một thời điểm quyết định mang tính bước ngoặt.

Theo đồng chí, mỗi giai đoạn phát triển của cách mạng Việt Nam đều được mở đường bằng một bước đột phá về lý luận; vì vậy, khi Đại hội XIV của Đảng xác quyết thông điệp Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới, đây không phải là một khẩu hiệu cổ động chính trị nhất thời, mà là một mệnh lệnh lịch sử, một phạm trù lý luận chính trị - thực tiễn có tính quy luật, nhằm kiến tạo tầm vóc, vị thế và sức mạnh mới của quốc gia.

Đồng chí Phạm Đình Đảng cho rằng, để dẫn dắt một kỷ nguyên phát triển mới, điều đầu tiên và có ý nghĩa quyết định là phải xây dựng được một hệ thống lý luận dẫn đường, đủ khả năng nhận diện đúng những vấn đề mang tầm vận mệnh, nhìn thẳng vào những thách thức ngặt nghèo và hoạch định con đường phát triển mang tính đột phá, giải phóng mọi năng lực sáng tạo của dân tộc Việt Nam.

Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp, khó lường, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, kinh tế số, kinh tế xanh đang tái cấu trúc phương thức sản xuất và đời sống xã hội, Việt Nam không thể tiếp cận phát triển bằng tư duy cũ, mô hình cũ, động lực cũ.

Một luận điểm đáng chú ý trong tham luận của đồng chí Phạm Đình Đảng là yêu cầu phải nhìn nhận phát triển như một chỉnh thể thống nhất giữa độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, con người, văn hóa, thể chế, khoa học - công nghệ và vị thế quốc gia.

Theo đồng chí, trong kỷ nguyên mới, độc lập không chỉ là chủ quyền lãnh thổ, biên giới, vùng trời, vùng biển, mà còn là chủ quyền số, chủ quyền dữ liệu quốc gia, độc lập về công nghệ và khả năng tự chủ chiến lược trước sự xoay chuyển của cục diện thế giới.

Tự lực, tự cường không còn là tự cung tự cấp, khép kín, mà là năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu bằng tư thế của một đối tác ngang hàng, không phụ thuộc, không bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài.

Từ đó, đồng chí đề xuất cần kiến tạo và phát triển lý luận chính trị đồng thời với lý luận khoa học - công nghệ, hướng tới hoàn thiện lý luận phát triển quốc gia xã hội chủ nghĩa hiện đại, nhân văn. Nếu lý luận chính trị trả lời câu hỏi phát triển vì ai, vì mục tiêu gì, thì lý luận khoa học - công nghệ và lý luận văn minh phải trả lời câu hỏi phát triển bằng cách nào trong điều kiện mới của thời đại.

Thiếu lý luận chính trị, phát triển có nguy cơ chệch hướng; nhưng thiếu lý luận về khoa học - công nghệ, văn minh và quản trị hiện đại, mục tiêu đúng cũng khó có thể chuyển hóa thành năng lực phát triển thực tế.

Ở một bình diện khác, PGS, TS Vũ Văn Hà - nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản - tập trung phân tích quan điểm “lấy phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước” như một bước đột phá trong tư duy phát triển của Đảng tại Đại hội XIV.

Theo đồng chí, trong tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn coi ổn định chính trị - xã hội là điều kiện tiên quyết để phát triển đất nước; đồng thời, phát triển kinh tế - xã hội là cơ sở vật chất, nền tảng thực tiễn để củng cố ổn định, tăng cường đồng thuận xã hội, nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia.

Qua 40 năm đổi mới, nhận thức của Đảng về mối quan hệ giữa ổn định và phát triển ngày càng đầy đủ, sâu sắc, biện chứng hơn: từ giữ vững ổn định để tiến hành đổi mới, đến kết hợp đổi mới với ổn định, phát triển với ổn định và hiện nay là tư duy chủ động hơn: lấy phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Theo PGS, TS Vũ Văn Hà, đây không chỉ là sự điều chỉnh về cách diễn đạt, mà phản ánh bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng về phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Nếu trước đây, ổn định thường được nhìn nhận như điều kiện, tiền đề để phát triển, thì nay, phát triển được đặt ở vị trí chủ động, năng động, trở thành phương thức căn bản để tạo lập ổn định vững chắc hơn.

Đồng thời, ổn định không phải là trạng thái tĩnh, khép kín, mà là ổn định tích cực, ổn định trong đổi mới, ổn định để giải phóng nguồn lực, tạo lập động lực, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa gợi mở quan trọng đối với hệ bài viết lý luận chính trị của Tạp chí Cộng sản, bởi nó đòi hỏi các bài viết phải luận giải được mối quan hệ biện chứng giữa phát triển và ổn định trong từng lĩnh vực cụ thể, từng chính sách cụ thể, từng khâu đột phá của đất nước.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng, trong bối cảnh mới, công tác tuyên truyền lý luận chính trị phải chuyển mạnh từ “phản ánh” sang “dẫn dắt”; từ thông tin một chiều sang tổ chức các tuyến bài có tính hệ thống, có khả năng kiến tạo diễn đàn lý luận, tổng kết thực tiễn, cung cấp luận cứ khoa học cho việc triển khai nghị quyết của Đảng.

Hệ bài viết lý luận chính trị của Tạp chí Cộng sản cần được xây dựng theo hướng vừa bám sát Văn kiện Đại hội XIV, vừa chủ động phát hiện những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn; vừa khẳng định những giá trị nền tảng, cốt lõi, vừa đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; vừa có chiều sâu hàn lâm, vừa có khả năng lan tỏa trong đời sống xã hội.

Hội thảo cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức bài viết lý luận chính trị. Theo đó, cần hình thành các cụm chuyên đề lớn, có tính liên ngành, liên lĩnh vực; kết nối đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, cộng tác viên chiến lược; phát huy vai trò của các nhà lý luận, nhà quản lý, cán bộ thực tiễn ở Trung ương và địa phương.

Bên cạnh các bài viết chuyên sâu, cần chú trọng các sản phẩm truyền thông lý luận trên nền tảng số, đa dạng hóa hình thức thể hiện, nâng cao tính dễ tiếp cận nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác, tính Đảng, tính khoa học, tính chiến đấu và tính thuyết phục.

Đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh báo chí lý luận chính trị phải cạnh tranh trong không gian truyền thông số, nơi thông tin đa chiều, nhanh chóng, phức tạp, đòi hỏi cơ quan báo chí lý luận của Đảng phải có năng lực định hướng kịp thời, chính xác và thuyết phục.

Phát biểu kết luận hội thảo, đồng chí Dương Trung Ý đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trí tuệ, trách nhiệm, sâu sắc của các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học. Các tham luận, ý kiến thảo luận tại hội thảo là nguồn luận cứ quan trọng để Tạp chí Cộng sản tiếp tục hoàn thiện Kế hoạch tuyên truyền hệ bài viết lý luận chính trị góp phần triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng một ban chuyên môn, một tuyến nội dung, mà là nhiệm vụ chính trị chung của toàn Tạp chí, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ, sáng tạo, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, biên tập viên, cộng tác viên và các nhà khoa học.

Với tinh thần trách nhiệm cao, hội thảo góp phần tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong của Tạp chí Cộng sản trong nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, định hướng tư tưởng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đồng hành cùng sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới./.