Xây dựng chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới

Cơ sở lý luận về xây dựng đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam và rèn luyện các thế hệ cán bộ, đảng viên tiến hành đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội, đem lại hạnh phúc cho nhân dân. Vào những năm 1920, để tuyên truyền, giác ngộ và vận động quần chúng nhân dân trong phong trào giải phóng dân tộc ở nước ta đi theo con đường của Chủ nghĩa Mác - Lê nin, Người đã viết tác phẩm lý luận đầu tiên cho cách mạng Việt Nam có nhan đề là “Đường Kách mệnh”, trong đó xác định rõ về “tư cách của một người Kách mệnh” với những chuẩn mực đầu tiên về đạo đức cách mạng của người cộng sản khi tham gia đấu tranh giải phóng dân tộc:

“Tư cách một người kách mệnh.

Tự mình phải:

Cần kiệm.

Hoà mà không tư.

Cả quyết sửa lỗi mình.

Cẩn thận mà không nhút nhát.

Hay hỏi.

Nhẫn nại (chịu khó).

Hay nghiên cứu, xem xét.

Vị công vong tư.

Không hiếu danh, không kiêu ngạo.

Nói thì phải làm.

Giữ chủ nghĩa cho vững.

Hy sinh.

Ít lòng tham muốn về vật chất.

Bí mật…”¹

Năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tác phẩm “Đời sống mới” với nhiều thông tin, thông điệp về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong toàn hệ thống chính trị của đất nước thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Theo Bác, để đẩy mạnh cuộc kháng chiến, cần phải tiến hành xây dựng con người mới theo các chuẩn mực đạo đức là “cần, kiệm, liêm, chính”, có lối sống lành mạnh, văn minh. Mỗi người phải có tinh thần “sốt sắng yêu Tổ quốc”, “làm những việc có lợi cho nước, việc gì hại đến nước phải tránh”; “sẵn lòng làm công ích; không tham lam, kiêu căng, trung thực, có tinh thần phụ trách khi làm việc và không ngừng học tập để tiến bộ”².

Chủ tịch Hồ Chí Minh còn khẳng định: “Làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ. Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa. Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” ³.

Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (năm 1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục nêu rõ chuẩn mực đạo đức cách mạng: “Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn trở nên người cách mạng chân chính, không có gì là khó cả. Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra. Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽ tiến đến chỗ chí công vô tư. Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽ càng ngày càng ít, mà những tính tốt như sau, ngày càng thêm. Nói tóm tắt, tính tốt ấy gồm có năm điều: Nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm…” ¹

Tháng 12-1958, với bút danh Trần Lực, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm Ðạo đức cách mạng đăng trên Tạp chí Học tập số 12, Người tiếp tục khẳng định: “Nói tóm tắt, thì đạo đức cách mạng là: Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng. Đó là điều chủ chốt nhất. Ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững kỷ luật của Đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng. Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhân mình. Hết lòng hết sức phục vụ nhân dân. Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc. Ra sức học tập chủ nghĩa Mác-Lênin, luôn luôn dùng tự phê bình và phê bình để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác của mình và cùng đồng chí mình tiến bộ. Mỗi người cách mạng phải hiểu thật sâu sắc rằng: Đảng ta là một đội ngũ tiên tiến nhất và tổ chức chặt chẽ nhất của giai cấp công nhân, là người lãnh đạo của giai cấp công nhân và nhân dân lao động (…) Người cách mạng phải thấy thật rõ điều đó và đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân, để hết lòng hết sức đấu tranh cho chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, cho giai cấp công nhân và cho toàn thể nhân dân lao động. Đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân. Ngoài lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, Đảng ta không có lợi ích gì khác. Đạo đức cách mạng là hoà mình với quần chúng thành một khối, tin quần chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng. Do lời nói và việc làm, đảng viên, đoàn viên và cán bộ làm cho dân tin, dân phục, dân yêu, đoàn kết quần chúng chặt chẽ chung quanh Đảng, tổ chức, tuyên truyền và động viên quần chúng hǎng hái thực hiện chính sách và nghị quyết của Đảng…”².

Đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên được thể hiện ở tinh thần thái độ “quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng”; luôn “đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhân mình... Ra sức học tập Chủ nghĩa Mác - Lênin, luôn luôn dùng tự phê bình và phê bình để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác của mình và cùng đồng chí mình tiến bộ”¹. “Đạo đức cách mạng là vô luận trong hoàn cảnh nào, cũng phải quyết tâm đấu tranh, chống mọi kẻ địch, luôn luôn cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu, quyết không chịu khuất phục, không chịu cúi đầu…”²

Đạo đức cách mạng giúp mỗi người khi gặp thuận lợi và thành công cũng vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn, “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”, không lo kèn cựa về mặt hưởng thụ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hoá, v.v…

Trên đây là những nội dung quan trọng về chuẩn mực đạo đức cách mạng được Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu lên rất cụ thể, sinh động, dễ hiểu, dễ học tập, dễ nhớ, dễ vận dụng và có ý nghĩa thực tiễn rất cao gắn với thực tiễn hàng ngày mà ngày nay mỗi cán bộ, đảng viên vẫn có thể “tự soi”, “tự sửa” để rèn luyện phấn đấu, xây dựng Đảng ta ngày càng trong sạch, vững mạnh.

Những yêu cầu của kỷ nguyên mới đang đặt ra đối với vấn đề hoàn thiện chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên hiện nay

“Kỷ nguyên mới”, “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” được hiểu là kỷ nguyên phát huy sức mạnh nội sinh đặc biệt của dân tộc nhằm phát triển đất nước Việt Nam giàu mạnh dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đó còn là kỷ nguyên tăng tốc, bứt phá, phát triển nhanh và bền vững: quyết tâm xây dựng thành chủ nghĩa xã hội, làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, quyết “không để ai bị bỏ lại phía sau”, hướng tới một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa thống nhất, hòa bình, độc lập tự do, thịnh vượng và hùng cường, mọi người dân đều có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, được hỗ trợ phát triển, làm giàu; đóng góp ngày càng nhiều cho hòa bình, ổn định, phát triển của thế giới, hạnh phúc của nhân loại và văn minh toàn cầu.

Mục tiêu quan trọng của “Kỷ nguyên mới”, “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” là thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước xã hội chủ nghĩa phát triển, có thu nhập cao; khơi dậy mạnh mẽ hào khí dân tộc, tinh thần tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, khát vọng phát triển đất nước; kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.

Thời điểm bắt đầu “Kỷ nguyên mới”, “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” là Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đầu năm 2026. Từ đây, dưới sự lãnh đạo của Đảng mọi người dân Việt Nam chung sức, đồng lòng, ý Đảng và lòng dân gặp gỡ thống nhất, đồng tâm hiệp lực, tranh thủ tối đa thời cơ, thuận lợi, đẩy lùi nguy cơ, thách thức, đưa đất nước phát triển toàn diện, mạnh mẽ, bứt phá và cất cánh ngoạn mục.

“Kỷ nguyên mới”, “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” chính là kỷ nguyên khơi dậy tiềm năng sức mạnh nội sinh của văn hóa, con người Việt Nam để cả nước trỗi dậy thần kỳ bằng chính vai trò, sức lực của của hàng triệu cán bộ đảng viên trong hệ thống chính trị, cũng như sức mạnh đại đoàn kết của toản Đảng, toàn dân và toàn quân quyết tâm vượt qua thách thức khó khăn, cương quyết sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ của một nhà nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa thực sự là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Hơn bao giờ hết, “Kỷ nguyên mới”, “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” đặt ra những yêu cầu mới về đạo đức cách mạng cho cán bộ đảng viên về nâng cao nhận thức chính trị, bản lĩnh cách mạng, lòng yêu nước, yêu thương quý trọng nhân dân, ý chí và nghị lực, khát vọng đổi mới, sáng tạo, hội nhập và tinh thần vượt qua mọi khó khăn, thách thức, sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân để vì lợi ích to lớn của dân tộc, đất nước với tinh thần “dĩ công vi thượng” một cách triệt để sâu sắc nhất.

Đề xuất bộ tiêu chí chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên Thủ đô Hà Nội đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới hiện nay

Trước những yêu cầu cấp bách của tình hình thực tiễn và những đòi hỏi mới của công tác xây dựng Đảng, ngày 9-5-2024, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành “Quy định số 144-QĐ/TW Quy định chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên giai đoạn mới” với những nội dung cụ thể như sau:

(i) Yêu nước, tôn trọng Nhân dân, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc;

(ii) Bản lĩnh, đổi mới, sáng tạo, hội nhập;

(iii) Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư;

(iv) Đoàn kết, kỷ cương, tình thương, trách nhiệm;

(v) Gương mẫu, khiêm tốn, tu dưỡng rèn luyện, học tập suốt đời.

Đó là những chuẩn mực đạo đức cách mạng trong tình hình hiện nay mà đội ngũ cán bộ, đảng viên trên phạm vi cả nước cần phải học tập và rèn luyện noi theo. Cán bộ, đảng viên của Thủ đô vừa phấn đấu theo chuẩn mực đạo đức theo Quy định số 144-QĐ/TW, vừa phải nâng cao nhận thức về chức năng, nhiệm vụ và vị thế của Thủ đô để rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng mang đặc trưng riêng của cán bộ, đảng viên ở Hà Nội. Trên thực tế, Luật Thủ đô (2024) đã nêu rõ Hà Nội là “… trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là thành phố trực thuộc trung ương, là đô thị loại đặc biệt, là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học và công nghệ và hội nhập quốc tế của cả nước…”.

Chính vì vậy, bên cạnh việc phấn đấu rèn luyện theo chuẩn mực đạo đức cách mạng chung trên phạm vi cả nước, cán bộ đảng viên của Hà Nội cần phấn đấu rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng mang nội dung, phong cách của con người Thủ đô, tiếp tục kế thừa, phát huy truyền thống cách mạng vẻ vang của Hà Nội, quyết tâm xây dựng, phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Từ những nhận thức sâu sắc về vị trí, vai trò của Thủ đô hiện nay, cán bộ, đảng viên trên địa bàn Hà Nội cần phấn đấu đạt những chuẩn mực đạo đức cách mạng như sau:

Một là, có lòng yêu nước nồng nàn, tha thiết, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân, kiên định lập trường cách mạng, quyết tâm phấn đấu mạnh mẽ theo lý tưởng cách mạng cao cả của Đảng, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội; có phẩm chất cao đẹp của người Hà Nội vừa truyền thống, vừa hiện đại, xứng đáng là con người của Thủ đô ngàn năm văn hiến và anh hùng, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, gần gũi và gắn bó mật thiết và quý trọng Nhân dân, luôn luôn đặt lợi ích quốc gia - dân tộc, lợi ích chung của Đảng, Nhà nước và của Nhân dân lên trên hết, trước hết, quyết tâm xây dựng Thủ đô Hà Nội phát triển trên những tầm cao mới của một trung tâm đầu não về chính trị - hành chính, kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, đào tạo, khoa học và công nghệ và hội nhập quốc tế của cả nước, xứng đáng là Thủ đô văn hiến và anh hùng, thành phố vì hòa bình trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc…

- Hai là, có nhận thức chính trị đúng đắn và bản lĩnh “chất thép”sáng ngời của người đảng viên cộng sản, khát khao đổi mới, sáng tạo, hội nhập; thường xuyên học tập, cập nhật và nắm vững đường lối cách mạng của Đảng, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới, sáng tạo, dám “đứng mũi chịu sào”, gánh vác lo toan việc nước, việc dân, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, quyết liệt trong hành động vì lợi ích chung, vì nước, vì dân. Tích cực tham gia quá trình hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng theo đường lối đối ngoại của Đảng phù hợp với luật pháp quốc tế, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng cộng đồng xã hội vì hòa bình, ổn định, tiến bộ và phát triển.

Ba là, có ý thức cao trong thực hành lối sống trung thực, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư với tinh thần “dĩ công vi thượng”. Luôn tâm huyết, trách nhiệm, dấn thân, nỗ lực hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ được giao, có ý chí, quyết tâm thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo, góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Quản lý, sử dụng tài sản công đúng mục đích, đúng quy định; tiết kiệm và hiệu quả; không xa hoa, lãng phí thời gian, tiền bạc, công sức và các nguồn lực vật chất khác của tập thể và cá nhân, đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân.

Bốn là, thường xuyên nêu cao tinh thần đoàn kết, kỷ cương, tình thương, trách nhiệm, có nếp sống văn hóa, văn minh đô thị.

Luôn luôn bảo vệ, giữ gìn sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng, cơ quan, tổ chức và trong Nhân dân, trước hết là ở chi bộ, cơ quan, đơn vị công tác, khu dân cư; kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện chia rẽ, bè phái, cục bộ, lợi ích nhóm; thường xuyên xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị thật sự trong sạch, vững mạnh toàn diện. Có tình yêu thương đồng chí, đồng bào, có trách nhiệm cao đối với cộng đồng xã hội và Thủ đô, xây dựng và phát triển văn hóa, văn minh đô thị hiện đại trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Năm là gương mẫu, đi đầu trong công tác, khiêm tốn, ham học hỏi, tu dưỡng rèn luyện, học tập suốt đời, quyết tâm nâng cao trình độ năng lực phù hợp với yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và thời kỳ chuyển đổi số, xây dựng xã hội số, quốc gia số, kinh tế số, văn hóa số và công dân số.

Cán bộ, đảng viên Hà Nội phải gương mẫu, đi đầu trong công tác và sinh hoạt, tích cực học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Đặc biệt, cán bộ, đảng viên chức vụ càng cao lại càng phải gương mẫu về mọi mặt; cấp trên gương mẫu trước cấp dưới; cấp ủy gương mẫu trước đảng viên, đảng viên gương mẫu trước quần chúng. Thường xuyên học hỏi để nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật, có năng lực phù hợp với yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và thời kỳ chuyển đổi số, xây dựng xã hội số, quốc gia số, kinh tế số, văn hóa số và công dân số, tiến tới xây dựng phương thức sản xuất số, phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Thực tiễn vừa qua đã và đang có những cảnh báo về sự suy thoái đạo đức lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, đe dọa sự tồn vong của chế độ xã hội chủ nghĩa và sức sống của Đảng. Đó là nạn tham nhũng, lợi ích nhóm tiêu cực, lãng phí có nguy cơ lan tràn… làm giảm sút lòng tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước, khối đại đoàn kết toàn dân tộc bị xâm hại, uy tín, sức mạnh của cách mạng Việt Nam, vị thế, tầm vóc của đất nước của dân tộc ta trên trường quốc tế cũng đang bị ảnh hưởng… Tình hình này đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên Hà Nội cần phải đặc biệt chú trọng rèn luyện đạo đức cách mạng theo những tiêu chuẩn mới gắn với đặc trưng của con người Thủ đô, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, quyết tâm xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội văn hiến và anh hùng trên những tầm cao mới./.

¹ Nguyễn Ái Quốc, Đường Kách mệnh

² Tân Sinh, Đời sống mới, Nxb Trẻ , 2007, tr.17

³ Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 11, tr. 601

¹ X.Y.Z, Sửa đổi lối làm việc, Nxb Trẻ ( tái bản lần 7), 2011, tr.15

² Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 9

¹ Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 11, tr. 601

² Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 11, tr. 606