Xây dựng chính quyền địa phương hai cấp kiến tạo, liêm chính, hành động, đổi mới sáng tạo ở tỉnh Quảng Ninh

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những mục tiêu cần đạt được theo Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, việc đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả đã trở thành một tất yếu khách quan, một nhiệm vụ chính trị trọng tâm. 

Trên tinh thần đó, một cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức hệ thống chính trị, hoạt động hiệu lực, hiệu quả đã được triển khai đồng bộ trong toàn bộ hệ thống chính trị các cấp, các ngành và đang đưa lại những kết quả to lớn. 

Cùng với các cải cách đột phá trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước ở Trung ương, cuộc chuyển đổi từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp (tỉnh, huyện, xã) - một cấu trúc đã định hình và vận hành xuyên suốt lịch sử đất nước kể từ năm 1945 - sang mô hình hai cấp (tỉnh, xã) cũng đã và đang được triển khai thành công. 

Việc chuyển đổi từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang mô hình hai cấp không chỉ là một sự thay đổi về cơ cấu tổ chức đơn, mà về bản chất, đây là một cuộc cải cách thể chế và hành chính toàn diện, mang tính kiến tạo sâu sắc, một sự chuyển đổi mang tính đột phá từ một bộ máy hành chính cồng kềnh, nhiều tầng nấc trung gian sang một hệ thống tinh gọn, linh hoạt, với mục tiêu cơ bản là nâng cao năng lực quản trị quốc gia và phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.

Trong bức tranh cải cách tổng thể đó, tỉnh Quảng Ninh đã nổi lên như một điểm sáng, một hình mẫu tiên phong. Không chỉ dừng lại ở vai trò của một địa phương chấp hành nghiêm túc chủ trương của Trung ương, Quảng Ninh đã chủ động trở thành một “mô hình thí nghiệm” sống động về đổi mới quản trị công, nơi những tư duy đột phá và khát vọng vươn lên được hiện thực hóa bằng những hành động quyết liệt và những kết quả thuyết phục. 

Những thành tựu vượt trội được minh chứng qua việc liên tục dẫn đầu các bảng xếp hạng quốc gia về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), cải cách hành chính (PAR INDEX) và sự hài lòng của người dân (SIPAS) đã khẳng định vị thế và vai trò tiên phong của Quảng Ninh. 

Do đó, việc nghiên cứu, luận giải một cách sâu sắc và hệ thống kinh nghiệm của Quảng Ninh trong việc xây dựng và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp có ý nghĩa lý luận và thực tiễn lớn, không chỉ đối với sự phát triển của riêng tỉnh mà còn cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu cho các địa phương khác trên cả nước.

Lịch sử xây dựng và phát triển chính quyền địa phương ở nước ta cho thấy, kể từ khi thành lập nước, cấu trúc ba cấp (tỉnh, huyện, xã) đã phù hợp với từng giai đoạn cách mạng. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, mô hình này đã bộc lộ những hạn chế, như sự cồng kềnh, nhiều tầng nấc trung gian, chồng chéo chức năng, làm suy giảm hiệu lực quản lý. 

Nghị quyết số 18-NQ/TW khóa XII của Đảng đã xác lập nền tảng chính trị cho cuộc cải cách; Luật Tổ chức chính quyền địa phương sửa đổi (Luật số 72/2025/QH15) đã chính thức thể chế hóa mô hình địa phương hai cấp (tỉnh, xã) trên toàn quốc, có hiệu lực từ ngày 1-7-2025.

Mục tiêu của cải cách không chỉ là “tinh gọn” cơ học mà là một sự thay đổi triết lý trong quản trị công, hướng tới một hệ thống quản trị hiện đại, hiệu quả, gần dân và phục vụ nhân dân tốt hơn. Trọng tâm của mô hình mới là phân cấp, phân quyền khoa học, rành mạch, tái định vị vai trò của hai cấp. 

Theo đó, chính quyền cấp tỉnh tập trung vào hoạch định chiến lược, ban hành chính sách vĩ mô, trong khi chính quyền cấp xã, với vị trí gần dân nhất, sẽ là cấp tổ chức thực thi, trực tiếp giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội, an sinh cho người dân ngay tại cơ sở, phát huy tính tự chủ và sáng tạo tại cơ sở. Đây là bước chuyển từ mô hình “quản lý” hành chính sang “quản trị” địa phương hiện đại, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo cao nhất.

Để vận hành hiệu quả mô hình này, cần kiến tạo một phương thức quản trị mới dựa trên bốn trụ cột giá trị: kiến tạo, liêm chính, hành động và đổi mới sáng tạo.

Chính quyền kiến tạo phát triển là mô hình chính quyền không can thiệp trực tiếp mà tập trung tạo dựng tầm nhìn, chiến lược và một khuôn khổ pháp lý thuận lợi để các chủ thể khác trong xã hội phát huy vai trò đổi mới sáng tạo và năng lực tự quản, huy động mọi tiềm năng phát triển. 

Bản chất của nó là “tạo ra những cơ hội, bớt đi những cản trở cho sự phát triển”, huy động tối đa các nguồn lực xã hội. Theo đó, chính quyền kiến tạo phát triển mang những đặc điểm nổi bật sau: 

1- Chủ động thiết kế hệ thống luật pháp, chính sách tốt để hỗ trợ phát triển kinh tế; 

2- Không làm thay thị trường những gì khu vực tư nhân làm được, thay vào đó tập trung kiến tạo môi trường thuận lợi và chỉ đầu tư vào lĩnh vực mà tư nhân không làm; 

3- Kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, phấn đấu đạt tiêu chí các nước phát triển; 

4- Nói đi đôi với làm, siết chặt kỷ cương, thay thế kịp thời những cán bộ không đáp ứng yêu cầu, đồng thời đẩy mạnh xây dựng chính quyền điện tử. 

Chính quyền kiến tạo là chính quyền luôn tự hoàn thiện, hướng tới hiện đại, chú trọng phục vụ nhân dân và doanh nghiệp, tạo lập hành lang pháp lý minh bạch để mọi thành phần kinh tế phát triển thuận lợi hơn. 

Để làm được điều đó, chính quyền kiến tạo phải đổi mới tư duy điều hành, chuyển từ vai trò kiểm soát sang phục vụ, tập trung tháo gỡ rào cản, cắt giảm thủ tục phiền hà và chủ động xây dựng thể chế, thay vì chỉ vận hành theo khuôn khổ sẵn có. 

Quan điểm “chính quyền kiến tạo phát triển” này kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về một chính quyền “mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân”, một chính quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân và phù hợp với yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Chính quyền liêm chính là nền tảng của nền công vụ bắt nguồn từ tư tưởng Hồ Chí Minh về “cần, kiệm, liêm, chính”. Liêm chính không chỉ là phẩm chất đạo đức cá nhân mà là giá trị cốt lõi của nền công vụ phục vụ nhân dân, bởi một nền công vụ thiếu liêm chính sẽ dẫn đến tham nhũng, lãng phí, làm xói mòn niềm tin của nhân dân.

Bên cạnh yếu tố kiến tạo phát triển, một chính quyền địa phương hiện đại còn phải “liêm chính”, tức là liêm khiết, trong sạch và thượng tôn pháp luật. Điều này gắn liền với xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nơi mọi hoạt động quản lý đều tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; công khai, minh bạch và có sự giám sát của nhân dân. 

Chính quyền liêm chính đòi hỏi bộ máy đề cao trách nhiệm giải trình, phòng chống tham nhũng, lãng phí và cán bộ, công chức có đạo đức công vụ tốt. Đây cũng là yếu tố then chốt tạo niềm tin cho người dân vào chính quyền. 

Trong những năm qua, các địa phương như Quảng Ninh thường xuyên nằm trong nhóm dẫn đầu chỉ số PAPI (hiệu quả quản trị và hành chính công) - một chỉ số đo lường mức độ minh bạch, kiểm soát tham nhũng và trách nhiệm giải trình ở khu vực công. Kết quả đó phản ánh những nỗ lực không ngừng để xây dựng chính quyền liêm chính, phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

Chính quyền hành động, phục vụ được định nghĩa bởi sự quyết liệt, chủ động, luôn lấy hiệu quả thực tiễn làm căn cứ và lấy sự hài lòng của người dân làm mục tiêu cao nhất. Yêu cầu “hành động” nhấn mạnh sự năng động, quyết liệt của chính quyền trong thực thi nhiệm vụ. 

Một chính quyền hành động là chính quyền nói đi đôi với làm, giải quyết công việc hiệu quả, nhanh chóng, không trì trệ, quan liêu. Điều này đòi hỏi kỷ luật hành chính nghiêm minh, đề cao vai trò người đứng đầu và có cơ chế thay thế kịp thời những cán bộ yếu kém. 

Đối với chính quyền địa phương trong mô hình hai cấp, sự chủ động hành động là một yếu tố có ý nghĩa đặc biệt, chính quyền không chỉ gần dân, sát dân mà còn phải nắm bắt kịp thời nhu cầu chính đáng của người dân, chủ động đến với người dân mà không đợi người dân phải đến với chính quyền để nắm bắt, giải quyết từ sớm, từ xa các yêu cầu thiết thực của người dân, loại bỏ các nguy cơ khiếu nại, khiếu kiện, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển.

Chính quyền khuyến khích đổi mới sáng tạo là yếu tố then chốt để vận hành mô hình hai cấp một cách thực chất, nơi cấp ủy và chính quyền dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm để hệ thống hoạt động liên thông, hiệu quả.

Chính quyền địa phương không chỉ thực thi tốt chính sách mà còn cần chủ động tìm tòi sáng kiến trong quản lý, khuyến khích các ý tưởng đổi mới vì lợi ích chung. 

Chính quyền “đổi mới sáng tạo” thể hiện ở việc mạnh dạn áp dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào hoạt động công vụ, cũng như có các chính sáchthúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại địa phương. 

Đảng ta xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu của phát triển trong giai đoạn tới. Do vậy, một chính quyền kiến tạo ở địa phương phải biết tận dụng các thành tựu mới, cải tiến phương thức quản lý, khuyến khích doanh nghiệp khởi nghiệp, sáng tạo, tạo môi trường thuận lợi cho kinh tế số, kinh tế xanh… 

Song song với đó, chính quyền cần lắng nghe và thúc đẩy những sáng kiến từ người dân, doanh nghiệp trong giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội. Tất cả nhằm hướng tới một nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và một môi trường phát triển năng động ở địa phương.

Về mặt lý luận, chính quyền địa phương hai cấp “kiến tạo, liêm chính, hành động, đổi mới sáng tạo” là mô hình chính quyền tinh gọn (chỉ tổ chức cấp tỉnh và cấp xã), hoạt động theo nguyên tắc pháp quyền, minh bạch, có phân định rõ thẩm quyền giữa Trung ương với địa phương và giữa cấp tỉnh với cấp xã. 

Mô hình này đề cao tính chủ động, trách nhiệm của chính quyền cấp cơ sở, đồng thời bảo đảm sự lãnh đạo tập trung, thống nhất từ cấp tỉnh trong quản trị địa phương. 

Chính quyền hai cấp hướng tới mục tiêu cuối cùng là phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn, lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo hiệu quả. Bốn trụ cột này có mối quan hệ biện chứng, không thể tách rời, tạo thành một khung quản trị tích hợp. Một chính quyền không thể kiến tạo nếu thiếu liêm chính, không thể hành động hiệu quả nếu thiếu đổi mới sáng tạo.

Để xây dựng và vận hành thành công chính quyền địa phương hai cấp kiến tạo, liêm chính, hành động, khuyến khích đổi mới sáng tạo, cần quán triệt và bảo đảm các điều kiện sau:

- Khung pháp lý đầy đủ, đồng bộ: Điều kiện tiên quyết là phải có cơ sở pháp lý vững chắc cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Quốc hội đã thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) năm 2025, chính thức bỏ cấp chính quyền huyện và xác lập mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và xã, phường, đặc khu trực thuộc tỉnh). 

Luật mới quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền cấp tỉnh và cấp xã trên nguyên tắc phân quyền, phân cấp hợp lý, bảo đảm tinh gọn bộ máy, hiệu năng, hiệu quả. Cùng với đó, các quy định chuyển tiếp cũng được ban hành để quá trình chuyển đổi diễn ra thông suốt (như Nghị quyết 190/2025/QH15 của Quốc hội). 

Nhờ khung pháp lý đồng bộ, chính quyền địa phương hai cấp có nền tảng để vận hành ổn định, tránh khoảng trống pháp luật. Đây là điều kiện quan trọng để mô hình mới hoạt động đúng hướng và đúng luật.

- Sự chỉ đạo quyết liệt từ Trung ương và quyết tâm chính trị cao của địa phương: Để triển khai mô hình mới, cần có sự chỉ đạo thống nhất, sát sao từ Trung ương. Ở Quảng Ninh, Bộ Nội vụ, Ban Tổ chức Trung ương và các cơ quan đã phối hợp hướng dẫn địa phương chuẩn bị về tổ chức bộ máy, nhân sự, cơ sở vật chất… từ rất sớm. 

Tỉnh ủy Quảng Ninh thành lập Ban Chỉ đạo, xây dựng đề án sắp xếp đơn vị hành chính, báo cáo Bộ Nội vụ phê duyệt. Quyết tâm chính trị của lãnh đạo tỉnh cũng là yếu tố then chốt. Tỉnh ủy, UBND tỉnh xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, huy động cả hệ thống vào cuộc “với quyết tâm chính trị cao nhất”. 

Nhờ sự chỉ đạo quyết liệt và linh hoạt, tỉnh đã hoàn thành sắp xếp 171 đơn vị cấp xã xuống còn 54 đơn vị mới đúng tiến độ đề ra Do đó, yếu tố lãnh đạo, chỉ đạo từ trên xuống dưới và quyết tâm của địa phương là điều kiện bảo đảm thành công bước đầu.

- Bộ máy tổ chức được kiện toàn, nhân sự được bố trí hợp lý: Sau khi hợp nhất các đơn vị hành chính, việc kiện toàn tổ chức Đảng, chính quyền ở cấp cơ sở mới là điều kiện bắt buộc để bộ máy vận hành thuận lợi. 

Tỉnh Quảng Ninh đã kịp thời thành lập 54 đảng bộ xã, phường, đặc khu mới, chỉ định nhân sự cấp ủy và bố trí Chủ tịch HĐND, UBND lâm thời ở các đơn vị này trước ngày 1-7-2025. Tỉnh cũng ban hành các quyết định về tổ chức bộ máy và biên chế: thành lập mới 164 phòng chuyên môn tại 54 đơn vị cấp xã, bố trí khoảng 21.000 cán bộ, công chức, viên chức vào các vị trí công tác. 

Toàn tỉnh sắp xếp lại 1.732 trụ sở làm việc, trong đó giữ lại sử dụng 1.412 trụ sở, còn khoảng 320 trụ sở dôi dư được xử lý. Các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cũng được tổ chức lại cho phù hợp mô hình 2 cấp. 

Nhờ sự chuẩn bị nhân sự và cơ sở vật chất đầy đủ, ngay từ ngày đầu vận hành mô hình mới, mọi phòng, ban ở xã, phường, đặc khu nhanh chóng ổn định hoạt động chuyên môn. Không có khoảng trống quản lý nào xảy ra, tạo niềm tin cho người dân và cán bộ ở cơ sở.

- Nâng cao năng lực và đạo đức đội ngũ cán bộ, công chức: Con người là yếu tố quyết định trong vận hành chính quyền kiến tạo, liêm chính. Do đó, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, đặc biệt là ở cấp xã mới được sáp nhập. 

Quảng Ninh đã tổ chức tập huấn nghiệp vụ, vận hành thử hệ thống cho 100% cán bộ công chức được điều chuyển sang bộ máy mới, kể cả làm việc cả ngày nghỉ để kịp làm quen công việc. 

Tinh thần trách nhiệm, nêu gương của đội ngũ cán bộ, công chức cũng được đề cao: trong ngày đầu mô hình mới, hầu hết cán bộ đều có mặt đầy đủ, bắt tay ngay vào nhiệm vụ với tâm thế sẵn sàng phục vụ nhân dân. 

Bên cạnh nghiệp vụ, tỉnh cũng đặc biệt quán triệt kỷ luật, kỷ cương hành chính và đạo đức công vụ cho cán bộ. Việc chấn chỉnh thái độ phục vụ, xử lý nghiêm các hành vi tiêu cực, gây phiền hà được xem là điều kiện để xây dựng chính quyền liêm chính, lấy sự hài lòng của dân làm trung tâm. 

Ngoài ra, tỉnh thực hiện chính sách thu hút nhân tài, bố trí cán bộ trẻ có năng lực về cơ sở, tạo luồng sinh khí mới cho bộ máy chính quyền cấp xã.

- Ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng chính quyền số: Một điều kiện không thể thiếu để chính quyền địa phương hai cấp hoạt động hiệu quả là phải có hạ tầng công nghệ và quy trình làm việc hiện đại. 

Quảng Ninh đã sớm phát triển Trung tâm Phục vụ hành chính công từ cấp tỉnh đến cấp xã, tạo thành hệ thống liên thông một cửa hiện đại. Trong 2 tháng đầu vận hành mô hình mới, hệ thống trung tâm hành chính công toàn tỉnh đã tiếp nhận 83.767 hồ sơ thủ tục hành chính, tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt mức cao; đặc biệt, hơn 75% hồ sơ nộp trực tuyến, gần như toàn bộ hồ sơ đều được số hóa, thanh toán phí, lệ phí 100% không dùng tiền mặt. 

Điều này cho thấy hạ tầng chính quyền số của Quảng Ninh khá đồng bộ, giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí cho người dân, doanh nghiệp. Tỉnh cũng chú trọng phát triển các nền tảng số và cơ sở dữ liệu dùng chung, kết nối với Cổng dịch vụ công quốc gia, bảo đảm mọi thủ tục công khai, minh bạch trên môi trường mạng. 

Có thể nói, chính quyền điện tử - chính quyền số là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa chính quyền kiến tạo (hỗ trợ phát triển kinh tế số), liêm chính (minh bạch, giảm tiếp xúc trực tiếp, phòng ngừa tham nhũng vặt) và hành động (giải quyết thủ tục nhanh chóng).

- Sự đồng thuận và tham gia tích cực của người dân, doanh nghiệp: Một điều kiện mang tính xã hội là sự ủng hộ của người dân đối với mô hình mới. 

Tại tỉnh Quảng Ninh, chủ trương sáp nhập đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy đã được tuyên truyền rộng rãi, lấy ý kiến cử tri đồng thuận rất cao trước khi thực hiện Người dân hiểu rằng bộ máy gọn nhẹ hơn sẽ phục vụ họ tốt hơn, nên tích cực hợp tác. 

Bên cạnh đó, doanh nghiệp trên địa bàn cũng đồng tình khi tỉnh kiên trì cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh thông qua cơ chế một cửa, một cửa liên thông hiện đại. Sự hài lòng và đồng hành của người dân, cộng đồng doanh nghiệp chính là động lực để chính quyền địa phương tiếp tục hoàn thiện tổ chức và hoạt động của mình. 

Việc tỉnh Quảng Ninh nhiều năm dẫn đầu chỉ số SIPAS (mức độ hài lòng của người dân) và chỉ số PCI (năng lực cạnh tranh cấp tỉnh) cho thấy mức độ đồng thuận, đánh giá cao của xã hội đối với chất lượng điều hành của chính quyền tỉnh. Đây vừa là điều kiện thuận lợi, vừa là thước đo cho thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp kiến tạo, liêm chính, hành động.

Nhìn chung, các điều kiện trên có mối liên hệ chặt chẽ và không thể tách rời. Thể chế tốt giúp định hướng đúng; tổ chức bộ máy và con người tốt giúp thực thi hiệu quả; công nghệ và quy trình tốt giúp nâng cao hiệu suất và sự đồng thuận cao, giúp củng cố tính chính danh và tạo động lực cho chính quyền. Tỉnh Quảng Ninh bước đầu hội tụ khá đầy đủ các yếu tố đó, tạo tiền đề vững chắc cho việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo đúng mục tiêu kiến tạo, liêm chính, hành động, khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Chỉ sau gần 2 tháng, có thể nhận thấy rằng, mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Quảng Ninh cơ bản vận hành thông suốt, hiệu quả như mục tiêu đề ra. Bộ máy mới đã bắt nhịp nhanh với nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế - xã hội, không để gián đoạn bất cứ nhiệm vụ nào trong quá trình chuyển đổi. 

Nhờ vậy, các chỉ tiêu kinh tế - xã hội của tỉnh cơ bản giữ được đà tăng trưởng. Trong 8 tháng năm 2025, tổng lượng khách du lịch đến Quảng Ninh đạt 16,2 triệu lượt (tăng 10% so với cùng kỳ 2024), khách quốc tế gần 3 triệu lượt (tăng 23%); doanh thu du lịch ước đạt 41.380 tỷ đồng; kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp trong tỉnh đạt 2,64 tỷ USD; tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn thu được 47.093 tỷ đồng. 

Những con số này cho thấy Quảng Ninh giữ vững được mục tiêu kinh tế - xã hội đã đề ra, không những không bị ảnh hưởng bởi việc sắp xếp bộ máy, mà còn tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực trong quản lý và phát triển. Đời sống nhân dân ổn định, các chính sách an sinh xã hội tiếp tục được bảo đảm.

Thực tiễn tại Quảng Ninh cho thấy mô hình chính quyền hai cấp đã và đang góp phần xây dựng một nền hành chính kiến tạo, minh bạch, hiệu quả ở địa phương. Có thể điểm qua một số kết quả nổi bật bước đầu:

Bộ máy tinh gọn, vận hành hiệu quả hơn: Việc giảm từ ba cấp xuống hai cấp chính quyền giúp tỉnh cắt giảm được nhiều đầu mối trung gian, giảm chồng chéo trong chỉ đạo điều hành. Toàn tỉnh giảm được 117 đơn vị hành chính cấp xã so với trước (từ 171 xuống 54), tương ứng giảm mạnh số lượng cán bộ lãnh đạo HĐND, UBND cấp xã. 

Một phần biên chế dôi dư được điều chuyển bổ sung cho cấp xã mới có địa bàn rộng, phần khác được tinh giản. Nhờ đó, bộ máy trở nên gọn nhẹ, giảm chi phí hành chính. Công tác chỉ đạo, truyền đạt từ cấp tỉnh xuống cấp xã nay trực tiếp, nhanh chóng hơn (bỏ qua cấp huyện). 

Các quyết định từ tỉnh có thể triển khai ngay tới cơ sở, thời gian ra quyết định và thực thi được rút ngắn đáng kể. Theo đánh giá của lãnh đạo tỉnh, sau sắp xếp, các đơn vị mới thực sự được “nâng cấp”, tạo đột phá về hiệu lực, hiệu quả hoạt động. 

Điều này thể hiện rõ ở chỗ không có độ trễ điều hành, không có khoảng trống quản lý nào xuất hiện trong quá trình chuyển đổi.

Cải cách hành chính, phục vụ nhân dân tốt hơn: Tỉnh Quảng Ninh đã tổ chức lại hệ thống một cửa liên thông tới cấp xã, giúp người dân thụ hưởng dịch vụ công thuận tiện hơn nhiều so với trước. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn, trước hạn tại Quảng Ninh luôn thuộc nhóm cao nhất cả nước. 

Đặc biệt, việc đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không tiền mặt đã giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp, qua đó giảm nguy cơ nhũng nhiễu, tiêu cực vặt và tiết kiệm thời gian cho người dân. Theo kết quả chỉ số SIPAS 2024, mức độ hài lòng của người dân, tổ chức đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính tỉnh Quảng Ninh đạt 90,12%, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. 

Chỉ số PAPI 2024 của Quảng Ninh cũng đứng đầu cả nước, đặc biệt ở các nội dung về công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đây là minh chứng sống động cho thấy chính quyền Quảng Ninh đã và đang vận hành theo hướng liêm chính, minh bạch, phục vụ, làm hài lòng nhân dân. 

Nhiều năm liền, Quảng Ninh duy trì vị trí quán quân chỉ số PCI - cho thấy cộng đồng doanh nghiệp đánh giá rất cao nỗ lực cải cách, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng của chính quyền tỉnh. Những kết quả này góp phần củng cố niềm tin của người dân, nhà đầu tư vào bộ máy chính quyền kiến tạo, liêm chính của Quảng Ninh.

- Đề cao kỷ luật, trách nhiệm, phòng chống tham nhũng hiệu quả: Một yêu cầu quan trọng của mô hình hai cấp là đề cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cấp cơ sở. 

Sau khi bỏ cấp huyện, Chủ tịch UBND cấp xã ở tỉnh Quảng Ninh nay trực tiếp chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh về nhiều lĩnh vực mà trước đây thuộc huyện quản lý. Điều này buộc đội ngũ lãnh đạo cơ sở phải nâng cao năng lực quản lý và chủ động hơn trong xử lý công việc. 

Tỉnh ủy Quảng Ninh cũng ban hành quy định tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của các tổ chức đảng và chính quyền cấp xã sau sắp xếp. Nhờ vậy, kỷ luật hành chính được giữ vững, hiếm có sai phạm hay khiếu nại lớn xảy ra trong quá trình chuyển tiếp. 

Theo báo cáo của Thanh tra tỉnh, 8 tháng năm 2025, tỉnh Quảng Ninh không phát hiện trường hợp cán bộ nào nhũng nhiễu, tiêu cực trong giải quyết thủ tục cho dân (qua các kênh phản ánh). Những tồn tại nhỏ được chấn chỉnh kịp thời. Công tác phòng, chống tham nhũng ở tỉnh Quảng Ninh tiếp tục được đẩy mạnh với vai trò tích cực của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực cấp tỉnh. 

Tỉnh Quảng Ninh nhiều năm liền thuộc nhóm dẫn đầu cả nước về chỉ số “Kiểm soát tham nhũng trong khu vực công” của PAPI, thể hiện nỗ lực xây dựng chính quyền liêm chính không chỉ trên văn bản mà bằng kết quả thực tế.

- Khuyến khích đổi mới sáng tạo trong quản trị địa phương: Sau khi sáp nhập, nhiều đơn vị hành chính mới ở tỉnh Quảng Ninh có quy mô lớn hơn (cả về diện tích và dân số), đòi hỏi cách quản lý mới phù hợp. 

Lãnh đạo tỉnh đã chỉ đạo các địa phương tận dụng việc sắp xếp này để “tái định vị tầm nhìn phát triển, định hướng phát triển địa phương trong mô hình tổ chức mới năng động hơn”. Các xã, phường, đặc khu mới được khuyến khích khai thác các tiềm năng, lợi thế sau sáp nhập để đề ra giải pháp phát triển kinh tế - xã hội đột phá.

Có thể khẳng định, bước đầu tỉnh Quảng Ninh đã vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp thành công, tạo ra những chuyển biến tích cực trên hầu hết các mặt. 

Tỉnh tiếp tục giữ vững vị thế tiên phong về tăng trưởng kinh tế xanh, chuyển đổi số, cải cách hành chính và cải thiện môi trường đầu tư. Những kết quả này đến từ sự chung sức, đồng lòng của cả hệ thống chính trị và nhân dân tỉnh.

Bên cạnh kết quả tích cực, tỉnh Quảng Ninh cũng đối mặt với một số khó khăn thách thức trong giai đoạn đầu triển khai mô hình hai cấp, cần được nhìn nhận để có giải pháp khắc phục:

- Khối lượng công việc lớn, nhân lực chưa đáp ứng đủ: Sau sáp nhập, nhiều đơn vị cấp xã mới có địa bàn rất rộng, dân số đông (gấp 2-3 lần trước), dẫn đến khối lượng công việc tăng đáng kể. Tuy nhiên, biên chế công chức được giao ban đầu tại một số nơi chưa tương xứng với nhu cầu. Báo cáo giữa tháng 8-2025 cho thấy có những địa phương còn thiếu cán bộ chuyên môn ở lĩnh vực giáo dục, y tế… do phải quản lý nhiều cơ sở hơn. 

Một số xã miền núi rộng lớn cũng thiếu cán bộ địa chính, nông nghiệp am hiểu địa bàn. Áp lực công việc gia tăng trong khi nhân lực chưa bổ sung kịp thời là thách thức khiến một bộ phận công chức làm việc căng thẳng. Đây là vấn đề tỉnh cần sớm điều chỉnh phân bổ biên chế hợp lý hơn.

- Trình độ chuyên môn chưa đồng đều, đặc biệt về công nghệ: Việc hợp nhất cũng bộc lộ hạn chế về chất lượng nhân lực. Ở cấp xã mới, không phải cán bộ nào cũng thành thạo công nghệ thông tin hoặc có chuyên môn sâu đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Nhất là trong bối cảnh triển khai chính quyền số, một cửa điện tử, nhiều cán bộ lớn tuổi hoặc quen tác phong cũ gặp khó khăn ban đầu với hệ thống phần mềm mới. 

Tương tự, cán bộ tư pháp, hộ tịch ở xã sau sáp nhập phải làm quen với dân cư trên địa bàn rộng hơn, dẫn đến không tránh khỏi lúng túng ban đầu trong quản lý hồ sơ. Sự chênh lệch về trình độ giữa các cán bộ (ví dụ xã sáp nhập từ một thị trấn và hai xã thuần nông, cán bộ thị trấn thường thạo việc hơn) cũng đòi hỏi thời gian để phối hợp nhuần nhuyễn.

- Hạ tầng trụ sở, trang thiết bị vừa thừa lại vừa thiếu: Sau sáp nhập các xã, phường, số lượng các trụ sở chính quyền dôi dư. Mặc dù phần lớn trụ sở xã được giữ lại sử dụng, song một số trụ sở mới sau sáp nhập còn chật hẹp so với nhu cầu phục vụ dân. Có nơi phải bố trí các phòng ban tạm thời tại trụ sở cũ của xã thành phần vì trụ sở chính không đủ diện tích. 

Trang thiết bị làm việc (máy tính, máy in, đường truyền mạng) tại các xã miền núi, hải đảo cũng cần được nâng cấp để đáp ứng khối lượng hồ sơ tăng lên. Việc kết nối hệ thống phần mềm hành chính giữa tỉnh và xã đôi lúc gặp sự cố do hạ tầng mạng ở vùng sâu chưa ổn định. Đây là thách thức về điều kiện vật chất cần sớm khắc phục để không ảnh hưởng hiệu suất làm việc.

- Vẫncòn một số vướng mắc về cơ chế tài chính, quản lý chuyên ngành: Chuyển sang hai cấp đồng nghĩa nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện quản lý nay chuyển lên tỉnh hoặc xuống xã. 

Thực tế phát sinh một số vướng mắc như: kinh phí cho hoạt động sự nghiệp giáo dục, y tế ở cơ sở do tỉnh cấp nhưng cơ chế phối hợp với xã để chi trả cần thời gian hoàn thiện; hay công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng, môi trường ở địa bàn rộng đôi lúc chưa sát do lực lượng thanh tra chuyên ngành mỏng (trước đây huyện đảm nhiệm). 

Tỉnh Quảng Ninh đang từng bước tháo gỡ bằng cách ủy quyền, phân công hợp lý một số nhiệm vụ cho cấp xã thực hiện, đồng thời tăng cường năng lực cho các sở, ngành đảm trách phần việc cấp huyện bàn giao. Song những vướng mắc này cho thấy thách thức trong việc phân định thẩm quyền và phối hợp liên thông giữa cấp tỉnh - cấp xã thời gian đầu.

Nhìn chung, các khó khăn trên là không tránh khỏi khi triển khai một mô hình mới quy mô lớn. Quan trọng là tỉnh Quảng Ninh đã sớm nhận diện và chủ động đề ra giải pháp khắc phục, không để ảnh hưởng lớn tới mục tiêu chung. 

Thực tế, Ban Tổ chức Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã tổ chức nhiều đoàn công tác khảo sát cơ sở, lắng nghe kiến nghị của địa phương để điều chỉnh kịp thời. Đây sẽ là cơ sở để tỉnh tiếp tục hoàn thiện mô hình, hướng tới giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cao hơn.

Phát huy những kết quả tích cực trong xây dựng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, nhận diện rõ những khó khăn, thách thức đang đặt ra tên con đường phát triển, tỉnh Quảng Ninh cần tiếp tục quan tâm thực hiện đồng bộ các định hướng, giải pháp sau:

Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế phân quyền, phân cấp hợp lý.

Tỉnh Quảng Ninh cần phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương trong việc ban hành văn bản hướng dẫn thi hành Luật Tổ chức chính quyền địa phương mới. Những vướng mắc về cơ chế tài chính, quản lý chuyên ngành… cần được đề xuất tháo gỡ thông qua các nghị định, thông tư bổ sung. 

Đồng thời, tỉnh rà soát, điều chỉnh quy chế làm việc, quy định phân cấp giữa cấp tỉnh và cấp xã cho phù hợp thực tiễn. Nguyên tắc là phân quyền tối đa những việc cấp xã làm tốt và gần dân, tỉnh tập trung vào xây dựng thể chế, quy hoạch lớn và hỗ trợ kỹ thuật. 

Bảo đảm phân định rõ thẩm quyền nhưng vẫn thông suốt, không tạo khe hở quản lý. Việc sớm hoàn thiện thể chế vận hành sẽ tạo nền tảng pháp lý cho mô hình hai cấp hoạt động ổn định, bền vững.

Hai là, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở.

Xác định “cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, tỉnh Quảng Ninh cần tiếp tục bồi dưỡng, nâng cao năng lực quản trị cho đội ngũ chính quyền cấp xã. 

Trọng tâm là đào tạo kiến thức quản lý kinh tế - xã hội, công nghệ thông tin và kỹ năng hành chính hiện đại cho cán bộ chủ chốt xã, phường, đặc khu. 

Tỉnh có thể phối hợp Học viện Hành chính và Quản trị công, các bộ, ngành để mở lớp bồi dưỡng chuyên sâu theo lĩnh vực (quy hoạch đô thị, quản lý đất đai, chuyển đổi số…). 

Bên cạnh đó, cần luân chuyển, điều động cán bộ giỏi từ cấp tỉnh, cấp sở về đảm nhiệm vị trí quan trọng ở cơ sở, nhất là những nơi yếu và thiếu nhân lực. 

Bên cạnh đó, triển khai mạnh mẽ chế độ thi tuyển, cạnh tranh vào các chức danh lãnh đạo cấp xã nhằm chọn được người thực tài, tâm huyết. 

Đặc biệt, quán triệt và thực hiện nghiêm việc nêu gương của người đứng đầu, gắn trách nhiệm cá nhân của Chủ tịch UBND xã, phường với kết quả nhiệm vụ được giao. 

Khen thưởng, kỷ luật kịp thời, thay thế cán bộ yếu kém không chần chừ. Có như vậy mới xây dựng được đội ngũ công bộc vừa hồng vừa chuyên, đáp ứng yêu cầu chính quyền kiến tạo, liêm chính.

Ba là, tiếp tục cải cách hành chính.

Là địa phương dẫn đầu nhiều chỉ số về quản trị, tỉnh Quảng Ninh cần duy trì và nâng cao hơn nữa các thành tích này trong bối cảnh bộ máy mới. 

Tỉnh đã ban hành kế hoạch triển khai giải pháp giữ vững vị trí nhóm đầu về Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index), Chỉ số hài lòng (SIPAS) và Chỉ số PAPI năm 2025. 

Theo đó, tập trung tăng cường vai trò trách nhiệm người đứng đầu trong chỉ đạo cải cách; đổi mới cơ chế đánh giá, xếp hạng các đơn vị; đẩy mạnh sáng kiến đột phá trong giải quyết thủ tục. 

Tỉnh phấn đấu 100% thủ tục hành chính được công khai đầy đủ, dễ tiếp cận trên các nền tảng trực tuyến. 

Đồng thời, nâng cao chất lượng thực thi cơ chế một cửa, một cửa liên thông; kiểm soát chặt chẽ việc ban hành mới thủ tục để không phát sinh thêm gánh nặng hành chính. 

Tăng cường giám sát độc lập (qua Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, báo chí) đối với cung ứng dịch vụ công nhằm kịp thời phát hiện, xử lý những khâu yếu kém. 

Mục tiêu là tạo bước chuyển biến mới về nền hành chính phục vụ, giữ vững niềm tin và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Bốn là, đẩy mạnh xây dựng chính quyền số.

Trong kỷ nguyên mới, tỉnh Quảng Ninh cần tiếp tục đi đầu về chuyển đổi số trong quản trị địa phương. Tỉnh định hướng phát triển hạ tầng số đồng bộ, phủ rộng tới cấp xã; xây dựng các nền tảng dữ liệu dùng chung kết nối toàn tỉnh và liên thông với Trung ương. 

Tiếp tục nâng cấp Cổng dịch vụ công trực tuyến của tỉnh, tích hợp thêm dịch vụ, nâng tỷ lệ hồ sơ giải quyết trực tuyến lên mức cao hơn (phấn đấu >80%). 

Tất cả kết quả giải quyết thủ tục phải được số hóa 100%, kết nối liên thông để người dân có thể tra cứu dễ dàng. 

Tỉnh cũng cần đầu tư các ứng dụng di động, trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục và tương tác với chính quyền thuận lợi 24/7. 

Phát triển các hệ thống giám sát thông minh trong quản lý đô thị, giao thông, môi trường… và chia sẻ dữ liệu đó cho cấp xã khai thác phục vụ điều hành. 

Mục tiêu đến 2030, tỉnh Quảng Ninh sẽ cơ bản trở thành chính quyền số, vận hành trên dữ liệu thời gian thực, ra quyết định nhanh và chính xác. 

Điều này không chỉ nâng hiệu quả quản lý (yếu tố “hành động”) mà còn tăng tính minh bạch, phòng ngừa tiêu cực (yếu tố “liêm chính”), đồng thời tạo nền tảng cho kinh tế số phát triển (yếu tố “kiến tạo, đổi mới”).

Năm là, tăng cường phân cấp nguồn lực và quyền tự chủ cho chính quyền cơ sở.

Để khuyến khích sự chủ động sáng tạo, tỉnh nên giao quyền tự chủ nhiều hơn cho cấp xã về quản lý nhân sự và ngân sách trong khuôn khổ cho phép. 

Cụ thể, xem xét trao quyền chủ động cho chính quyền cấp xã trong việc tuyển dụng, bố trí, luân chuyển cán bộ, công chức trong tổng biên chế được giao. 

Điều này giúp địa phương linh hoạt sắp xếp nhân lực phù hợp tình hình, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào điều động từ tỉnh. 

Về ngân sách, cần phân cấp mạnh thu - chi cho cấp xã, khuyến khích các đơn vị khai thác nguồn thu hợp pháp (dịch vụ công, khai thác quỹ đất…) để tăng cường tiềm lực tài chính. 

Đồng thời, tỉnh có cơ chế điều tiết, hỗ trợ vùng khó khăn, bảo đảm công bằng và hiệu quả. Khi có quyền tự chủ cao hơn, chính quyền cơ sở sẽ năng động, sáng tạo hơn trong quản trị, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Sáu là, nâng cao mức độ công khai, minh bạch và sự tham gia của người dân.

Chính quyền kiến tạo, liêm chính đòi hỏi minh bạch trong mọi quyết định và lắng nghe ý kiến nhân dân. Thời gian tới, Quảng Ninh cần tiếp tục phát huy các mô hình “Chính quyền thân thiện, công sở thân thiện”, tăng cường đối thoại trực tiếp giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp. 

Mọi chủ trương lớn từ tỉnh đến xã đều phải được công khai để dân biết, dân bàn. Tỉnh đặt mục tiêu cải thiện thêm các nội dung PAPI mà người dân mong đợi, như tỷ lệ người dân tham gia ý kiến ở cơ sở, mức độ minh bạch thông tin và kiểm soát tham nhũng ở khu vực công. 

Triển khai hiệu quả Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, tạo điều kiện để các đoàn thể và cộng đồng dân cư giám sát hoạt động chính quyền. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ (các cổng thông tin, truyền thông xã hội) để thu thập phản ánh, sáng kiến của người dân một cách kịp thời, từ đó chính quyền có thể đổi mới cách phục vụ cho phù hợp thực tiễn. 

Sự tham gia tích cực của người dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực để chính quyền địa phương hai cấp Quảng Ninh hoàn thiện theo hướng vì dân, d.o dân.

Bảy là, xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo trong toàn hệ thống chính trị.

Để khuyến khích đổi mới sáng tạo, không chỉ cần chính sách mà còn cần một văn hóa chấp nhận cái mới trong bộ máy. Lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh nên tiếp tục đề cao tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm cho cán bộ các cấp. 

Môi trường làm việc cởi mở, khuyến khích thử nghiệm sáng kiến sẽ tạo ra nhiều giải pháp hay trong quản lý. Tỉnh có thể tổ chức các cuộc thi, hội thảo về ý tưởng cải cách hành chính, sáng kiến chuyển đổi số… để cán bộ tham gia đề xuất. 

Kinh nghiệm từ các mô hình hay (như Trung tâm hành chính công, thành phố thông minh Hạ Long) cần được tổng kết, nhân rộng. 

Bên cạnh đó, tỉnh phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, các trường đại học để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại địa phương, ví dụ hỗ trợ startup, xây dựng trung tâm khởi nghiệp sáng tạo. 

Khi cả hệ thống chính trị và xã hội cùng thấm nhuần văn hóa đổi mới, Quảng Ninh sẽ có thêm nguồn lực trí tuệ để giải quyết các vấn đề phát triển phức tạp trong tương lai.

Với những định hướng và giải pháp đồng bộ nêu trên, Quảng Ninh đang vững bước trên con đường xây dựng chính quyền địa phương hai cấp kiến tạo, liêm chính, hành động, khuyến khích đổi mới sáng tạo. 

Tỉnh đã xác định rõ phương châm phát triển lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực, cải cách hành chính làm đột phá, phát triển con người làm nền tảng. 

Trong kỷ nguyên phát triển mới, Quảng Ninh có cơ hội và cũng có trách nhiệm trở thành hình mẫu cho các địa phương khác trong tổ chức bộ máy chính quyền tinh gọn, hiệu quả. 

Thực tiễn thành công ở Quảng Ninh sẽ góp phần khẳng định tính đúng đắn của chủ trương cải cách tổ chức chính quyền của Đảng và Nhà nước, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước. 

Với nền tảng đã xây dựng và quyết tâm hiện có, Quảng Ninh hoàn toàn có triển vọng thực hiện thắng lợi các mục tiêu đến năm 2030 và năm 2045 tiếp tục giữ vai trò đầu tàu đổi mới sáng tạo trong hệ thống chính quyền địa phương Việt Nam.

Quá trình xây dựng chính quyền địa phương hai cấp của tỉnh Quảng Ninh là một minh chứng sống động cho thấy sự thành công không chỉ đến từ việc thay đổi cơ cấu tổ chức mà phải bắt nguồn từ một cuộc cách mạng trong tư duy quản trị. 

Tỉnh đã tạo ra một mô hình đáng học hỏi, dựa trên sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tầm nhìn kiến tạo, quyết tâm hành động và tinh thần đổi mới sáng tạo không ngừng. 

Tuy nhiên, khi đã ở vị thế dẫn đầu, tỉnh Quảng Ninh đang đối mặt với những thách thức mới, tinh vi hơn. Những tồn tại, dù nhỏ, trong vấn đề liêm chính “vặt” hay khoảng cách giữa hạ tầng số và trải nghiệm người dùng, chính là những “bài toán” mà tỉnh cần giải quyết để nâng tầm vị thế.

Mô hình quản trị tích hợp bốn trụ cột: kiến tạo, liêm chính, hành động, đổi mớisáng tạo đã được chứng minh là khuôn khổ hiệu quả, cho thấy sự phát triển bền vững đòi hỏi một cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ. 

Những kinh nghiệm của Quảng Ninh, cả về thành công và thách thức, đều là những bài học quý báu cho các địa phương khác. 

Tinh thần cốt lõi - một chính quyền luôn đặt lợi ích của người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, không ngừng đổi mới để phục vụ tốt hơn - sẽ luôn là kim chỉ nam cho mọi nỗ lực cải cách, hướng tới một nền quản trị quốc gia hiện đại và hiệu quả./.