Vốn tín dụng chính sách - động lực giúp người nghèo vươn lên thoát nghèo, làm giàu
Hà Tĩnh là một trong những địa phương chịu tác động nặng nề của thiên tai, biến đổi khí hậu, lại đang ở tâm điểm các chuyển dịch kinh tế - xã hội của Trung Bộ. Ở đó, câu chuyện phát triển không chỉ đo bằng tốc độ tăng trưởng hay quy mô đầu tư, mà còn bằng khả năng để từng người dân, nhất là người yếu thế có cơ hội bứt lên. Trong bức tranh đó, Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) tỉnh Hà Tĩnh giữ một vai trò then chốt: đưa dòng vốn ưu đãi đến hộ nghèo, người lao động, thanh niên khởi nghiệp, các đối tượng chính sách; đầu tư cho an sinh cơ bản; qua đó góp phần giữ nền tảng ổn định để tỉnh phát triển bền vững.
Vốn ưu đãi lan tỏa đến mọi “vùng trũng” phát triển
Với địa hình trải dài từ đồng bằng ven biển tới trung du và miền núi cao, Hà Tĩnh luôn đối mặt với bão lũ, xâm nhập mặn, sạt lở, sụt lún… Đây cũng là địa bàn còn nhiều hộ nghèo, thiếu việc làm, nhu cầu vốn để khởi nghiệp hoặc chuyển đổi sinh kế lớn.
Trong bối cảnh đó, tín dụng chính sách luôn đồng hành rót vốn đúng chỗ, đến đúng người, hỗ trợ hộ nghèo, người thiếu việc làm, người có nhu cầu vốn để khởi nghiệp hoặc chuyển đổi sinh kế lớn.
Tính đến ngày 30-9-2025, tổng nguồn vốn tín dụng chính sách trên địa bàn tỉnh Hà tĩnh đạt 7.731,8 tỷ đồng, tăng 7,4% so với cùng kỳ năm trước; dư nợ đạt 7.721,9 tỷ đồng, tăng 7,3% so với đầu năm. Hơn 94.000 khách hàng còn dư nợ, tỷ lệ hoàn thành kế hoạch đạt 98,8%, xếp thứ 3 toàn quốc. Nợ quá hạn chỉ là 5,2 tỷ đồng (0,068% tổng dư nợ) và nợ khoanh 4,2 tỷ đồng (0,05%).
Đây là những con số không chỉ phản ánh quy mô mà còn cho thấy chất lượng của mạng lưới tín dụng chính sách: vốn trải rộng, tiếp cận nhiều nhóm đối tượng, nhưng tỷ lệ nợ xấu duy trì ở mức rất thấp. Khẳng định rằng dòng vốn ưu đãi ở Hà Tĩnh được đến đúng kênh, đúng người vay, có trách nhiệm sử dụng. Tín dụng chính sách tại Hà Tĩnh đã trở thành một trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh và phát triển địa phương.
Hà Tĩnh chủ động ưu tiên vốn chính sách đến các huyện vùng lũ, vùng sạt lở ven biển những nơi rủi ro cao nhất và khả năng tự tích lũy thấp nhất, ở đó, tín dụng chính sách không chỉ là nguồn vốn sản xuất, kinh doanh, mà còn là công cụ giúp người dân hồi phục sau thiên tai, tránh rơi vào vòng xoáy vay nóng, tín dụng đen.
Khi vốn ưu đãi trở thành “đòn bẩy” cho sinh kế mới
Hiệu quả của tín dụng chính sách được quyết định không chỉ bởi số tiền cho vay, mà bởi sinh kế nào được tạo ra từ khoản vay đó. Đến ngày 30-9-2025, vốn tín dụng chính sách ở Hà Tỉnh đã hỗ trợ tạo việc làm cho 17.085 lao động, trong đó có 10 lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài; hỗ trợ 383 học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn được tiếp tục học tập; đầu tư hơn 24.000 công trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; xây dựng, sửa chữa 330 căn nhà ở xã hội cho đối tượng chính sách.
Những con số này phản ánh sự mở rộng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu của chính sách, khi vốn đi kèm cơ hội nghề nghiệp, cơ hội giáo dục và điều kiện sống tối thiểu.
Tại các huyện miền núi như Hương Khê, Vũ Quang (cũ) - nơi từng chịu thiệt hại nặng nề trong đợt lũ lớn năm 2020 và thường xuyên đối mặt với nguy cơ sạt lở - nhiều hộ dân được vay các khoản vốn nhỏ, khoảng 30 - 50 triệu đồng, để sửa nhà, chuyển đổi nghề, trồng cây mới, nuôi cá, trồng rừng.
Ở khu vực đô thị, ven khu kinh tế, nhiều thanh niên được tiếp cận vốn để khởi nghiệp trong các lĩnh vực mới: dịch vụ logistic nhỏ, nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông sản tại thị xã Kỳ Anh, huyện Thạch Hà (cũ)…
Từ góc nhìn phát triển nguồn nhân lực, đây là bước đi quan trọng: tín dụng chính sách không chỉ “giữ chân” người nghèo mà còn tiếp sức cho một lớp chủ thể kinh tế mới, thanh niên có khát vọng lập nghiệp. Tín dụng chính sách ở Hà Tĩnh là người bạn “đồng hành phát triển”, giúp người dân không chỉ vượt qua khó khăn trước mắt mà còn tạo dựng sinh kế ổn định lâu dài.
Không có nền tảng an sinh tối thiểu, mọi nỗ lực phát triển kinh tế đều mong manh. Nhà ở, nước sạch, vệ sinh môi trường và khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính chính thức là những yếu tố quyết định chất lượng sống của người dân, nhất là nhóm yếu thế.
Năm 2025, có 330 căn nhà ở xã hội cho người nghèo và đối tượng chính sách đã được xây dựng hoặc sửa chữa từ nguồn vốn ưu đãi. Cùng với đó, khoảng 24.000 công trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn được đầu tư chỉ trong 9 tháng đầu năm.
Mỗi căn nhà, mỗi công trình nước sạch là một bước giảm bớt rủi ro, giảm chi phí y tế, giúp người dân có điều kiện tập trung cho lao động, học tập và sản xuất.
Bên cạnh dòng vốn, công tác truyền thông và số hóa dịch vụ tín dụng cũng được đẩy mạnh. Tổ tiết kiệm và vay vốn, NHCSXH chi nhánh tỉnh phối hợp chặt chẽ với các hội đoàn thể để hướng dẫn người dân tiếp cận vốn, hiểu rõ trách nhiệm trả nợ, sử dụng vốn đúng mục đích; hạn chế tối đa rủi ro, nợ xấu. Hà Tĩnh là một trong những địa phương có chất lượng dư nợ tín dụng chính sách tốt nhất cả nước.
Thách thức và hướng đi mới cho một giai đoạn phát triển cao hơn
Dù kết quả đạt được là rất đáng ghi nhận, hệ thống tín dụng chính sách ở Hà Tĩnh vẫn đối mặt với nhiều thách thức nếu muốn tiếp tục đóng vai trò “đòn bẩy” trong giai đoạn tới.
Thứ nhất, nguồn vốn ngân sách địa phương ủy thác qua NHCSXH vẫn chưa tương xứng với nhu cầu thực tế, nhất là ở các huyện vùng sâu, vùng xa, nơi chi phí tiếp cận vốn cao nhưng khả năng tự tích lũy thấp. Nếu không tăng thêm tỷ trọng nguồn vốn này, dư địa để mở rộng đối tượng, nâng mức cho vay sẽ bị hạn chế.
Thứ hai, cơ cấu đối tượng vay đang thay đổi nhanh. Bên cạnh hộ nghèo, cận nghèo, người yếu thế, nhu cầu từ công nhân nhập cư, lao động thất nghiệp, người khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, dịch vụ mới,… ngày càng lớn.
Điều này đòi hỏi các chương trình cho vay phải linh hoạt hơn, có thiết kế sản phẩm phù hợp với rủi ro và đặc thù nghề nghiệp, chứ không chỉ dựa trên các mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống.
Thứ ba, rủi ro thiên tai và biến đổi khí hậu tại Hà Tĩnh vẫn luôn hiện hữu. Bất kỳ cơn bão lớn hay đợt lũ lịch sử nào cũng có thể xóa sạch thành quả của một chu kỳ sản xuất. Do đó, vốn cho vay sản xuất bắt buộc phải được gắn với các giải pháp thích ứng: bảo hiểm nông nghiệp, đào tạo kỹ thuật, chuyển đổi mô hình sinh kế, tái cơ cấu cây trồng, vật nuôi.
Thứ tư, quá trình số hóa dịch vụ tín dụng dù đã có bước tiến vẫn cần được đẩy mạnh hơn tới tuyến xã, thôn, xóm, đặc biệt là các khu vực có hạ tầng số yếu. Nếu không, chính những nhóm yếu thế nhất lại tiếp tục bị bỏ xa trong quá trình chuyển đổi số tài chính.
Thứ năm, việc gắn cho vay vốn với chuỗi giá trị, thị trường đầu ra và các mô hình liên kết sản xuất còn hạn chế. Nhiều hộ vay vốn vẫn chủ yếu bán sản phẩm theo đường truyền thống, phụ thuộc thương lái, thiếu hợp đồng dài hạn. Điều này làm giảm biên lợi nhuận và tăng rủi ro cho cả người vay lẫn hệ thống tín dụng.
Hà Tĩnh đã xác định mục tiêu đến năm 2030: nâng tỷ trọng nguồn vốn ngân sách địa phương ủy thác lên trên 15% tổng nguồn vốn tín dụng chính sách; duy trì tỷ lệ nợ quá hạn dưới 0,1%; mở rộng các chương trình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, xuất khẩu lao động, phát triển nhà ở xã hội. Cùng với đó là kế hoạch phối hợp với Tỉnh Đoàn cho vay thanh niên khởi nghiệp, lập nghiệp giai đoạn 2024 - 2026.
Nếu thực hiện được các định hướng này, NHCSXH Hà Tĩnh sẽ phải chuyển mình mạnh mẽ hơn: nhạy bén hơn trước biến đổi của thị trường lao động, linh hoạt hơn trong thiết kế sản phẩm tín dụng và gắn kết sâu hơn với các chuỗi sản xuất - dịch vụ - thị trường. Khi đó, vốn ưu đãi sẽ phát huy đúng vai trò của mình là “đòn bẩy phát triển” xã hội, thay vì chỉ được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ./.
