Việt Nam - Philippines: Nửa thế kỷ đồng hành, hướng tới tương lai hợp tác bền vững
Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1976, quan hệ Việt Nam - Philippines đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mức độ tin cậy chính trị ngày càng sâu sắc, lợi ích chiến lược ngày càng đan xen và dư địa hợp tác ngày càng rộng mở.
Trong bối cảnh khu vực và thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, cùng với các thách thức an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống đan xen, việc 2 nước thúc đẩy quan hệ theo hướng thực chất, hiệu quả và bền vững không chỉ đáp ứng yêu cầu phát triển của mỗi nước, mà còn góp phần tăng cường đoàn kết, hợp tác trong ASEAN, vì hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực.
Nền tảng vững chắc
Việt Nam và Philippines chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 12-7-1976. Trải qua 50 năm đồng hành cùng phát triển, đặc biệt kể từ khi Việt Nam gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1995 và 2 nước nâng cấp quan hệ Đối tác chiến lược vào năm 2015, hợp tác song phương Việt Nam - Philippines không ngừng được mở rộng, trở thành một trong những mối quan hệ năng động trong ASEAN.
Năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt khi 2 nước hướng tới kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1976 - 2026), đồng thời chuyến thăm cấp Nhà nước tới Philippines của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân (từ ngày 31-5 đến 1-6-2026) diễn ra vào thời điểm Philippines đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN 2026.
Đây cũng là lần đầu tiên một Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam thăm chính thức Philippines kể từ khi 2 nước thiết lập quan hệ ngoại giao, thể hiện sự phát triển ngày càng sâu sắc của quan hệ giữa 2 nước.
Chuyến thăm khẳng định sự coi trọng của Việt Nam đối với quan hệ hữu nghị và hợp tác với Philippines, đồng thời tạo điều kiện để lãnh đạo cấp cao 2 nước trao đổi về các định hướng lớn nhằm tiếp tục thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược phát triển thực chất và hiệu quả hơn.
Đây cũng là dịp góp phần cụ thể hóa các chủ trương, định hướng lớn về đối ngoại được xác định tại Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 34-NQ/TW, ngày 9-1-2023, của Bộ Chính trị về một số định hướng, chủ trương lớn triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIII và Nghị quyết số 59-NQ/TW, ngày 24-1-2025, của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.
Qua đó, tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác với các nước trong khu vực, trong đó có Philippines, theo hướng ngày càng thực chất, hiệu quả và bền vững.
Trên nền tảng quan hệ hữu nghị truyền thống và khuôn khổ Đối tác chiến lược, hợp tác giữa 2 nước thời gian qua tiếp tục có nhiều chuyển biến tích cực. Các chuyến thăm, tiếp xúc cấp cao được duy trì thường xuyên; nhiều cơ chế hợp tác song phương vận hành hiệu quả, từ Ủy ban hỗn hợp về hợp tác song phương, tham khảo chính trị, đối thoại chính sách quốc phòng đến cơ chế hợp tác biển và đại dương.
Việc duy trì trao đổi chiến lược và chia sẻ quan điểm về các vấn đề khu vực cho thấy mức độ gắn kết giữa Việt Nam và Philippines ngày càng rõ nét. Hai nước đều coi trọng luật pháp quốc tế, ủng hộ chủ nghĩa đa phương và đề cao vai trò của ASEAN trong duy trì ổn định khu vực.
Hai nước phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn như ASEAN, Liên hợp quốc, Diễn đàn Hợp tác châu Á - Thái Bình Dương (APEC) và Diễn đàn Hợp tác Á - Âu (ASEM). Trong bối cảnh Philippines đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN 2026, dư địa phối hợp giữa 2 nước tiếp tục được mở rộng, nhất là trong vấn đề liên quan đến đoàn kết nội khối, khả năng thích ứng và nâng cao vị thế của ASEAN.
Hợp tác quốc phòng - an ninh và hợp tác biển tiếp tục là lĩnh vực quan trọng trong quan hệ song phương. Hai bên duy trì hiệu quả các cơ chế đối thoại quốc phòng - an ninh, tăng cường trao đổi đoàn quân sự, thúc đẩy phối hợp giữa hải quân, cảnh sát biển và các lực lượng thực thi pháp luật trên biển.
Hai nước mở rộng hợp tác trong lĩnh vực tìm kiếm cứu nạn; phòng, chống thiên tai; phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia và ứng phó với thách thức an ninh phi truyền thống. Hợp tác biển được thúc đẩy trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, qua đó góp phần xây dựng lòng tin và duy trì môi trường ổn định ở khu vực.
Cùng với hợp tác chính trị, quốc phòng - an ninh, giao lưu nhân dân giữa 2 nước phát triển tích cực trong những năm gần đây. Việc mở thêm đường bay thẳng giữa nhiều thành phố của Philippines với Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Đà Nẵng đã tạo thuận lợi cho giao lưu kinh tế, văn hóa và du lịch.
Nếu như trước đây người dân 2 nước phải quá cảnh qua nước thứ ba, thì hiện nay kết nối trực tiếp đã trở thành động lực mới thúc đẩy quan hệ song phương.
Hợp tác giáo dục - đào tạo cũng nổi lên như một lĩnh vực giàu tiềm năng. Ngày càng có nhiều sinh viên Philippines sang Việt Nam học tập, đồng thời nhiều sinh viên Việt Nam tham gia các chương trình đào tạo và thực tập tại Philippines. Những hoạt động này góp phần hình thành nền tảng xã hội bền vững cho quan hệ 2 nước trong dài hạn.
Bên cạnh đó, giao lưu văn hóa, hợp tác du lịch và kết nối địa phương cũng mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới, giúp củng cố nền tảng hữu nghị và sự gắn kết giữa nhân dân 2 nước.
Lĩnh vực du lịch ghi nhận bước phát triển tích cực khi lượng khách du lịch Philippines đến Việt Nam tăng hơn 4 lần trong vòng gần 1 thập niên, từ 110.967 lượt năm 2016 lên 482.173 lượt năm 2025, đưa Philippines trở thành một trong những thị trường nguồn khách du lịch hàng đầu của Việt Nam trong ASEAN.
Có thể thấy, sau nửa thế kỷ phát triển, quan hệ Việt Nam - Philippines đã có những bước tiến quan trọng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Nền tảng tin cậy chính trị được củng cố, các lĩnh vực hợp tác ngày càng mở rộng và hiệu quả hơn, tạo cơ sở thuận lợi để 2 nước tiếp tục đưa quan hệ Đối tác chiến lược phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.
Từ hợp tác thương mại truyền thống đến những động lực tăng trưởng mới
Quan hệ kinh tế là một trong những điểm sáng trong hợp tác Việt Nam - Philippines suốt nhiều năm qua. Từ nền tảng thương mại hàng hóa truyền thống, nhất là trong lĩnh vực lương thực, hợp tác kinh tế song phương đang từng bước mở rộng sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn, gắn với xu hướng chuyển đổi và phát triển của khu vực.
Trong nhiều năm liền, Philippines luôn là một trong những thị trường nhập khẩu gạo lớn của Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam tiếp tục là đối tác cung ứng gạo quan trọng, góp phần hỗ trợ Philippines bảo đảm an ninh lương thực, đồng thời tạo đầu ra ổn định cho nông sản Việt Nam.
Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 7,8 tỷ USD; tính riêng 2 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 1,3 tỷ USD, cho thấy đà tăng trưởng tích cực trong quan hệ kinh tế giữa 2 nước.
Những kết quả này phản ánh tính bổ trợ ngày càng rõ nét giữa 2 nền kinh tế trong bối cảnh chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu đang có nhiều điều chỉnh.
Tuy nhiên, so với tiềm năng hợp tác cũng như nền tảng quan hệ chính trị tốt đẹp giữa 2 nước, dư địa phát triển kinh tế - thương mại vẫn còn rất lớn.
Điểm đáng chú ý hiện nay là quan hệ kinh tế Việt Nam - Philippines đang từng bước chuyển từ hợp tác thương mại đơn thuần sang gắn kết lợi ích lâu dài. Nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư Philippines tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam trong lĩnh vực thực phẩm, hạ tầng, năng lượng tái tạo và xử lý nước.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng từng bước gia tăng hiện diện tại thị trường Philippines trong một số lĩnh vực có tiềm năng hợp tác như công nghiệp chế tạo, công nghệ và giao thông xanh.
Sự tham gia ngày càng tích cực của cộng đồng doanh nghiệp cho thấy hợp tác kinh tế song phương đang bước sang giai đoạn phát triển sâu rộng hơn. Các dự án về hạ tầng, logistics, cảng biển và năng lượng không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn góp phần tăng cường kết nối và tạo dựng sự gắn kết lợi ích giữa 2 nền kinh tế.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn và bất định, vấn đề an ninh lương thực, an ninh năng lượng và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng ngày càng được nhiều quốc gia quan tâm. Đây cũng là những lĩnh vực mà Việt Nam và Philippines có tiềm năng hợp tác và bổ trợ lẫn nhau.
Trên cơ sở những lợi thế sẵn có, 2 nước có thể tiếp tục mở rộng hợp tác trong lĩnh vực như logistics, nông nghiệp công nghệ cao, thủy sản, năng lượng tái tạo, chuyển đổi số và kinh tế biển.
Trong lĩnh vực nông nghiệp và an ninh lương thực, Việt Nam mong muốn tiếp tục là đối tác tin cậy của Philippines, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong chế biến nông sản, ứng dụng khoa học - công nghệ và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Kinh tế biển xanh cũng đang nổi lên như một hướng hợp tác nhiều triển vọng giữa 2 nước. Với lợi thế là các quốc gia biển trong ASEAN, Việt Nam và Philippines có điều kiện thuận lợi để tăng cường hợp tác về logistics biển, du lịch biển, nuôi trồng thủy sản và bảo vệ môi trường biển, qua đó khai thác hiệu quả hơn các tiềm năng phát triển bền vững từ biển.
Ngoài ra, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, thương mại điện tử và năng lượng tái tạo tiếp tục mở ra những không gian hợp tác mới. Cả Việt Nam và Philippines đều có lực lượng lao động trẻ, thị trường giàu tiềm năng và nhu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững. Đây là những điều kiện thuận lợi để 2 nước tăng cường hợp tác trong phát triển kinh tế số, hạ tầng số và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong bối cảnh ASEAN đang đẩy mạnh liên kết kinh tế và nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động bên ngoài, việc mở rộng hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Philippines không chỉ mang lại lợi ích cho mỗi nước, mà còn góp phần tăng cường tính kết nối, sức chống chịu và năng lực tự cường của khu vực.
Những xu hướng hợp tác mới trong lĩnh vực kinh tế số, chuyển đổi xanh, kinh tế biển và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng đang mở ra không gian phát triển rộng lớn hơn cho quan hệ kinh tế Việt Nam - Philippines.
Đây không chỉ là động lực thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao khả năng thích ứng của mỗi nền kinh tế, mà còn tạo thêm cơ sở để 2 nước tăng cường phối hợp trong các khuôn khổ hợp tác khu vực, hướng tới một ASEAN gắn kết và phát triển bền vững hơn.
Chung tay vì một ASEAN đoàn kết và tự cường
Một trong những điểm tương đồng nổi bật giữa Việt Nam và Philippines là cùng coi trọng chủ nghĩa đa phương, đề cao luật pháp quốc tế và ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình. Trên nền tảng đó, 2 nước không ngừng tăng cường phối hợp tại các cơ chế đa phương, góp phần thúc đẩy hòa bình, ổn định và hợp tác ở khu vực.
Trong bối cảnh môi trường khu vực và quốc tế tiếp tục có những chuyển biến nhanh chóng, ASEAN đứng trước yêu cầu tăng cường đoàn kết nội khối, nâng cao năng lực thích ứng và phát huy vai trò điều phối trong các tiến trình hợp tác khu vực.
Điều đó đòi hỏi các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam và Philippines, tăng cường phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy các lợi ích chung.
Những năm gần đây, 2 nước duy trì phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn khu vực và quốc tế như ASEAN, Liên hợp quốc, APEC và ASEM. Hai bên thường xuyên tham vấn, trao đổi quan điểm và ủng hộ lẫn nhau trong nhiều vấn đề cùng quan tâm, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác đa phương, cũng như tăng cường tiếng nói chung của ASEAN trong các vấn đề khu vực và quốc tế.
Trong bối cảnh các thách thức an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống ngày càng đan xen, ASEAN cần tiếp tục nâng cao năng lực dự báo, khả năng thích ứng và sức chống chịu trước những biến động từ bên ngoài.
Việc Việt Nam thúc đẩy Diễn đàn Tương lai ASEAN và Philippines lựa chọn chủ đề “Cùng nhau định hướng tương lai” cho năm Chủ tịch ASEAN 2026 cho thấy nhận thức chung về yêu cầu chủ động thích ứng trước những thay đổi của khu vực và thế giới.
Thực tiễn cho thấy, các thách thức như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, dịch bệnh hay gián đoạn chuỗi cung ứng đều mang tính xuyên quốc gia và vượt quá khả năng ứng phó của từng nước riêng lẻ.
Trong bối cảnh đó, việc tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam và Philippines, có ý nghĩa quan trọng đối với nỗ lực xây dựng một ASEAN đoàn kết, tự cường và phát triển bền vững.
Quan hệ Việt Nam - Philippines là minh chứng cho xu hướng tăng cường liên kết, hợp tác và xây dựng lòng tin giữa các quốc gia Đông Nam Á. Với nền tảng hữu nghị được vun đắp qua nửa thế kỷ cùng khuôn khổ Đối tác chiến lược ngày càng đi vào chiều sâu, 2 nước có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp tục mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực cùng quan tâm, đóng góp tích cực vào các mục tiêu chung của ASEAN.
Bước vào dấu mốc 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam và Philippines đang đứng trước cơ hội đưa quan hệ Đối tác chiến lược phát triển lên tầm cao mới, đáp ứng yêu cầu phát triển của mỗi nước trong bối cảnh khu vực và thế giới có nhiều biến động sâu sắc.
Sự gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa 2 nước không chỉ mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân 2 nước, mà còn góp phần củng cố đoàn kết ASEAN, tăng cường khả năng thích ứng trước các thách thức chung và đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương cũng như trên thế giới./.
