Vai trò đối ngoại của Thủ đô Hà Nội trong thời kỳ hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới

Từ trước đến nay, nhiệm vụ đối ngoại của Thủ đô Hà Nội luôn bao gồm hai thành tố: Một là, đối ngoại của Thủ đô Hà Nội phục vụ đối ngoại chung của cả nước; Hai là, đối ngoại của Thủ đô Hà Nội phục vụ công cuộc phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế của chính Thủ đô Hà Nội. Kỷ nguyên phát triển mới của đất nước được xác định là kỷ nguyên đất nước ta phát triển trên mọi phương diện nhằm tới những mục tiêu rất cao xa và to lớn hiện thân cho sự hùng mạnh, thịnh vượng mới của đất nước, đất nước giàu có và vững mạnh hơn, có vị thế, ảnh hưởng và uy tín quốc tế cao hơn trong thế giới hiện đại.

Đảng và Nhà nước ta hiện đang chuẩn bị những tiền đề thuận lợi cần thiết để đất nước có được điểm xuất phát thuận lợi nhất cho cho cuộc hành trình đi vào kỷ nguyên phát triển mới, tạo nền tảng cơ bản và bền vững nhất để kiến tạo thành công kỷ nguyên phát triển thịnh vượng này.

Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hoá của đất nước, đóng vai trò đặc biệt quan trọng và có trách nhiệm đặc biệt đối với công cuộc kiến tạo kỷ nguyên phát triển thịnh vượng mới của đất nước. Kỷ nguyên phát triển thịnh vượng mới của đất nước cũng là kỷ nguyên phát triển thịnh vượng mới của thủ đô Hà Nội.

Kiến tạo nên kỷ nguyên phát triển thịnh vượng mới cho thủ đô Hà Nội vừa là nhiệm vụ vừa là đóng góp của Thủ đô Hà Nội cho công cuộc kiến tạo nên kỷ nguyên phát triển thịnh vượng mới cho đất nước. Đối ngoại luôn có thể và phải đóng góp thiết thực vào công cuộc phát triển nên đối ngoại của Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, Thủ đô sẽ phải đảm trách sứ mệnh vinh quang hơn và chắc chắn cũng sẽ khó khăn hơn trước rất nhiều.

Hai thành tố của đối ngoại của thủ đô Hà Nội xưa nay luôn gắn bó mật thiết và tương tác hữu cơ với nhau chứ không tách rời nhau. Phát triển Thủ đô góp phần phát triển đất nước và phát triển đất nước thúc đẩy phát triển Thủ đô.

Cách tiếp cận

Trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, đối ngoại của Thủ đô Hà Nội được triển khai thực hiện trong sự hài hoà giữa định hướng, nguyên tắc và bản sắc của đối ngoại Việt Nam nói chung với bản sắc đối ngoại đặc thù riêng của Thủ đô Hà Nội. Trên nền tảng là mục tiêu và nhiệm vụ chung của đối ngoại Việt Nam, đối ngoại của Thủ đô Hà Nội xác định và cụ thể hoá nhiệm vụ, mục tiêu cũng như phương thức triển khai thực thi riêng cho Thủ đô Hà Nội.

Tiêu chí đặt ra ở đây là đối ngoại của Thủ đô Hà Nội vừa chủ động và tích cực tham gia triển khai thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước cho và trong kỷ nguyên mới, vừa tận lợi tối đa những thành tựu đối ngoại chung của cả đất nước, vừa triển khai thực hiện hoạt động đối ngoại riêng theo khả năng và thế mạnh đặc thù của Thủ đô để kiến tạo nên hiệu ứng cộng hưởng tích cực cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế của Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Bản sắc đối ngoại đặc thù của Thủ đô Hà Nội có cội nguồn của nó. Bản sắc này là cốt lõi của sức mạnh mềm của Thủ đô Hà Nội và đặc biệt hữu dụng trong triển khai hoạt động đối ngoại. Cội nguồn trước hết là những giá trị truyền thống và tinh hoa văn hoá, lịch sử, tín ngưỡng, tôn giáo và sắc tộc của các dân tộc anh em trên địa bàn Thủ đô Hà Nội được kết tụ và tích tụ, được gìn giữ và phát triển theo thời gian và sự biến thiên của lịch sử đất nước. Những giá trị này tạo nên thần thái, phong cách đặc thù cho Thủ đô và đại diện cho Thủ đô, hiện thân cho Thủ đô. Truyền thống tạo nên sức mạnh của khối đại đoàn kết cho Thủ đô và thế mạnh cho Thủ đô trong việc triển khai thực hiện những nhiệm vụ đối ngoại của Thủ đô.

Cội nguồn của bản sắc đối ngoại của Thủ đô Hà Nội là vị trí, vị thế đặc biệt của Hà Nội và vùng phụ cận trong lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc Việt Nam, trong tình cảm và lý trí, trong trái tim và khối óc của con người Việt Nam. Huỳnh Văn Nghệ khái quát điều này trong câu thơ “Ngàn năm thương nhớ đất Thăng Long”. Người Việt Nam cảm nhận điều ấy trong câu nói “Hà Nội là trái tim của cả nước”. Hà Nội phát triển có thể tin và dựa cậy vào sự hậu thuẫn của cả nước nhưng cũng chính vì thế mà Thủ đô Hà Nội phải có trách nhiệm đối với cả nước.

Trong hoạt động đối ngoại của Thủ đô Hà Nội cũng như vậy. Cội nguồn bản sắc đối ngoại của Thủ đô Hà Nội là những thành quả phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế mà Thủ đô Hà Nội đã đạt được cho đến nay. Nhờ đó, Thủ đô Hà Nội hiện có được không những chỉ diện mạo đô thị mới mà còn cả chất lượng phát triển đô thị và cuộc sống cao trong thế giới hiện đại, có được vị thế và uy tín cao trên thế giới.

Trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, Thủ đô Hà Nội phải làm giàu thêm, sâu đậm thêm bản sắc đối ngoại này; phải tận dụng, phát huy giá trị của nó trong hoạt động đối ngoại để thực hiện thành công mọi nhiệm vụ đối ngoại, để hoạt động đối ngoại đóng góp được nhiều nhất, với hiệu quả thiết thực nhất cho công cuộc phát triển đất nước và Thủ đô thịnh vượng trong kỷ nguyên mới.

Đối ngoại của Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới cần được hoạch định lại toàn diện trong khuôn khổ một chiến lược đối ngoại tổng thể cần thiết, thích hợp cho phát triển Thủ đô hùng mạnh trong kỷ nguyên mới của đất nước. Tư tưởng chỉ đạo của chiến lược đối ngoại này là đặt hiệu quả thiết thực của hoạt động đối ngoại vào trung tâm và làm tiêu chí đánh giá của kết quả đối ngoại.

Trong chiến lược đối ngoại này, trọng tâm và ưu tiên được dành cho việc gây dựng nên hiệu ứng tích cực cộng hưởng của việc vừa mở rộng mạnh mẽ các mối quan hệ đối ngoại của Thủ đô, vừa tăng cường mạnh mẽ việc đưa các mối quan hệ đối ngoại ấy đi vào chiều sâu. Cũng trong chiến lược đối ngoại ấy, hội nhập quốc tế được xác định vừa là một định hướng đối ngoại chính, vừa là công cụ, phương cách triển khai thực thi chiến lược đối ngoại của Thủ đô trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Theo cách tiếp cận như đã trình bày ở trên, đối ngoại của Thủ đô Hà Nội cần được cụ thể hoá chi tiết thành những mục tiêu rõ ràng cả về định tính và định lượng, khả thi trong từng giai đoạn thời gian cụ thể. Chỉ như thế, việc tổ chức triển khai thực hiện mới bài bản và sâu sát, bảo đảm tính thiết thực của hiệu quả hoạt động đối ngoại.

Những yêu cầu đặt ra

Trong kỷ nguyên phát triển thịnh vượng mới của đất nước, Việt Nam hội nhập và gắn kết ngày càng thêm chặt chẽ, sâu rộng với thế giới hiện đại. Ba vấn đề lớn đặt ra cho đối ngoại của Việt Nam là:

(i) đối ngoại phải như thế nào để đất nước có thể tận lợi được tối đa từ thế giới bên ngoài;

(ii) đối ngoại phải làm gì để bảo vệ được lợi ích quốc gia - dân tộc trước mọi tác động tiêu cực và bất lợi từ thế giới bên ngoài, tức là để thực thi và hoàn thành sứ mệnh bảo vệ đất nước từ sớm, từ xa;

(iii) đối ngoại vận hành như thế nào sự đóng góp của Việt Nam cho thế giới bên ngoài. Ba vấn đề này liên quan hữu cơ với nhau, đòi hỏi có cả cách tiếp cận giải pháp riêng nhưng không tách rời nhau mà chi phối lẫn nhau trong thực tiễn hoạt động đối ngoại. Hoạt động đối ngoại của Thủ đô Hà Nội được triển khai thực hiện trong bối cảnh tình hình ấy.

Yêu cầu đặt ra trước hết cho hoạt động đối ngoại của Thủ đô Hà Nội là không chỉ đơn thuần giải quyết ổn thoả mọi vấn đề đối ngoại đặt ra cho Thủ đô mà còn kiến tạo hoạt động đối ngoại và xử lý các vấn đề đối ngoại đặt ra luôn theo hướng biến hoạt động đối ngoại trở thành động lực, nguồn lực quan trọng cho sự phát triển mọi mặt của Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới của đất nước. Để đáp ứng được yêu cầu này, đối ngoại của Thủ đô phải giải quyết đồng thời hai vấn đề là gắn kết Thủ đô Hà Nội với thế giới và đưa thế giới đến với Thủ đô Hà Nội.

Diễn đạt theo ngôn từ khác, đó là yêu cầu đòi hỏi về tìm kiếm những nguồn lực, những cái lợi ở thế giới bên ngoài về cho Thủ đô Hà Nội để phục vụ cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội, chẳng hạn như thị trường xuất nhập khẩu, chuỗi cung ứng nguyên vật liệu, công nghệ nguồn... cho Thủ đô Hà Nội và yêu cầu đòi hỏi về thu hút nguồn vốn đầu tư của thế giới bên ngoài vào hợp tác kinh tế, sản xuất kinh doanh, dịch vụ... ở địa bàn Thủ đô Hà Nội.

Đối ngoại phải đi đầu, chủ động, sáng tạo trong cả hai khía cạnh này. Vấn đề đặt ra cho đối ngoại của Thủ đô Hà Nội là mở lối, khai thông, tạo đột phá trong việc tìm kiếm và tranh thủ, huy động và sử dụng mọi nguồn lực từ thế giới bên ngoài cho Thủ đô Hà Nội phát triển kinh tế - xã hội.

Yêu cầu đặt ra cho đối ngoại của Thủ đô Hà Nội là phải luôn định hướng vào những mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể mà Thủ đô Hà Nội đề ra cho công cuộc phát triển thịnh vượng trong từng giai đoạn của kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Những mục tiêu, chỉ tiêu này càng cụ thể, việc triển khai hoạt động đối ngoại phục vụ cho việc đạt được chúng càng dễ tổ chức và tăng được tính khả thi, hiệu quả thiết thực của hoạt động đối ngoại càng dễ được xác định và đánh giá cả về định lượng lẫn định tính.

Trên cơ sở đó, hoạt động đối ngoại của Thủ đô Hà Nội càng dễ dàng có thể được kịp thời quyết định được thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa hay cần phải được điều chỉnh để đạt được thành quả to lớn, thiết thực hơn nữa.

Trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, đối ngoại có sứ mệnh làm cầu nối giữa Thủ đô Hà Nội và thế giới. Hội nhập quốc tế mạnh mẽ và sâu rộng rất cần thiết và quan trọng đối với Thủ đô Hà Nội. Vấn đề đặt ra cho Thủ đô Hà Nội là hài hoà giữa tham gia chủ động và tích cực vào công cuộc hội nhập quốc tế của đất nước; chủ động, tích cực vận hành công cuộc hội nhập quốc tế theo sắc thái và đặc thù riêng của Thủ đô Hà Nội để đạt được hiệu ứng cộng hưởng thiết thực nhất cho thủ đô Hà Nội.

Ở đây cũng thể hiện rất rõ cách tiếp cận coi hội nhập quốc tế vừa là một định hướng đối ngoại trung tâm vừa là một công cụ, phương cách triển khai hoạt động đối ngoại của Thủ đô Hà Nội. Trên nền tảng là đường lối đối ngoại chung, đặc biệt liên quan đến hội nhập quốc tế, của Đảng và Nhà nước, Thủ đô Hà Nội cần hoạch định định hướng và lộ trình hội nhập quốc tế riêng cho thời kỳ phát triển mới.

Đối với cả đất nước nói chung và đối với Thủ đô Hà Nội nói riêng, đối ngoại trong kỷ nguyên phát triển mới là nhiệm vụ của tất cả mọi người dân, mọi cơ quan công quyền và tổ chức quần chúng, xã hội trong hệ thống chính trị, chứ không phải là trách nhiệm chỉ của riêng ai. Hoạt động đối ngoại rất đa dạng về hình thức, rất phong phú về nội dung, tất cả bổ sung cho nhau và hậu thuẫn lẫn nhau.

Tất cả mọi thành phần trong hệ thống chính trị, xã hội đều có thể và có trách nhiệm tham gia vào hoạt động đối ngoại của Thủ đô. Hoạt động đối ngoại vừa trừu tượng vừa cụ thể, vừa nhằm tới nơi xa vừa hiện hữu ở nơi rất gần, vừa to tát vừa đơn giản. Nhưng kết quả đạt được qua đó lại rất giá trị và thiết thực. Hoạt động đối ngoại của Thủ đô Hà Nội chỉ có thể thành công khi kiến tạo nên được sự tham gia, đóng góp của tất cả mọi thành phần này.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, nhiệm vụ của đối ngoại của Thủ đô Hà Nội rất nặng nề chứ không đơn giản. Vì thế, bên cạnh quyết tâm chính trị cao và sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của lãnh đạo Thủ đô Hà Nội, đối ngoại của Thủ đô Hà Nội phải được hoạch định và triển khai thực hiện một cách nhất quán, bài bản, chuyên nghiệp, chủ động, linh hoạt, định hướng vào hiệu quả thiết thực.

Thế giới luôn biến động không ngừng và Thủ đô Hà Nội cùng đất nước cũng liên tục đổi thay trong quá trình phát triển nên đối ngoại của Thủ đô Hà Nội không thể cố định mà cần được thường xuyên đánh giá để tiếp đà hoặc điều chỉnh kịp thời. Đi cùng với nhận thức mới và đúng đắn về nhiệm vụ đối ngoại của Thủ đô và trách nhiệm đối ngoại của mọi thành phần ở Thủ đô cần coi trọng, tăng cường tính nhạy cảm, mẫn cảm về đối ngoại, đặc biệt về hội nhập quốc tế, trong kỷ nguyên phát triển mới.

Cho nên đối ngoại trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước và của Thủ đô Hà Nội đóng vai trò rất quan trọng nhưng đồng thời cũng là thách thức rất lớn không dễ khắc phục đối với chính quyền và người dân, giới kinh tế và các tổ chức chính trị - xã hội của Thủ đô Hà Nội.

Thủ đô Hà Nội có truyền thống rất vẻ vang, đầy tự hào về phát triển trong suốt những giai đoạn lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc Việt Nam. Thủ đô Hà Nội đã thể hiện bản lĩnh và đã xác định tâm thế cần phải có để kiến tạo thành công kỷ nguyên phát triển thịnh vượng mới trong thế giới hiện đại./.