Tương phản trong quan hệ Mỹ - Trung

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vừa có chuyến thăm Mỹ 3 ngày. Điều gây ấn tượng rõ nét nhất không phải là kết quả mà 4 sự tương phản sau.

Thứ nhất, nghi thức lễ tân đón tiếp trọng thị và đặc biệt, nhưng kết quả lại ít ỏi. Việc áp dụng thuế ưu đãi cho lượng hàng phi nhạy cảm trị giá 30 tỷ USD theo 2 chiều và gia hạn đình chiến thương mại là những kết quả có thật, nhưng quy mô nhỏ, chủ yếu mang tính kỹ thuật.

Thứ hai, bất hòa giữa hai bên rất cơ bản và sâu rộng nhưng kết quả lại không đột phá. Những vấn đề làm nên cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung, từ công nghệ, chip, trí tuệ nhân tạo (AI), vị thế ở châu Á đến các điểm nóng như Ukraina, Trung Đông, bán đảo Triều Tiên hay Iran, đều được đưa ra bàn, nhưng không có tiến triển đáng kể nào được công bố.

Chữ “phi nhạy cảm” trong thỏa thuận thuế gần như vạch rõ ranh giới của cuộc gặp: những gì dễ thì có thể tiến triển được, còn những gì liên quan trực tiếp đến lợi ích chiến lược thì vẫn để nguyên.

Thứ ba, hai bên biểu thị hài hòa ra bên ngoài nhưng xung khắc lợi ích cốt lõi không thay đổi. Đề cập đến ổn định quan hệ nhưng những bất đồng cơ bản vẫn chưa được khắc phục.

Không bên nào thay đổi lập trường về những vấn đề mà mình coi là lợi ích cốt lõi. Sự hòa dịu trong cách thể hiện, vì thế, không đồng nghĩa với sự thu hẹp tương ứng của khoảng cách chiến lược.

Thứ tư, ý nghĩa chính trị nổi bật nhưng giá trị thiết thực lại hạn chế. Vì thế, bản chất của quan hệ Mỹ - Trung Quốc chưa thay đổi, vẫn là hợp tác khi có thể, cạnh tranh ở những lĩnh vực cốt lõi và cố gắng ngăn cạnh tranh chuyển thành đối đầu mất kiểm soát.

Cả hai bên đều cần sự kiện ngoại giao song phương này vì đều có nhu cầu kiểm soát bất hòa trong khi tiếp tục cạnh tranh chiến lược, để cạnh tranh không đưa đến đổ vỡ quan hệ, để giảm nhiệt trong quan hệ để cạnh tranh chiến lược không chuyển thành đối đầu mất kiểm soát.

Hai bên có nhu cầu thiết thực để hợp tác ở những vấn đề có thể thỏa hiệp, nhưng cũng có lý do để không nhượng bộ ở những vấn đề mà họ coi là cốt lõi. Chuyến thăm tạo bầu không khí chính trị thuận lợi cho những cuộc gặp tiếp theo, nhưng cho thấy quan hệ Mỹ - Trung Quốc chưa thể sớm có được chuyển biến tích cực cơ bản.

Giá trị đáng kể nhất của cuộc cấp cao Mỹ - Trung Quốc lần này đối với 2 nước không nằm ở những gì hai bên đã giải quyết mà ở những gì họ cùng tránh để xảy ra.

Mỹ và Trung Quốc chưa thu hẹp được cạnh tranh chiến lược, nhưng vẫn chứng tỏ có khả năng quản lý nó. Đó chính là nghịch lý của quan hệ Mỹ - Trung hiện nay: càng cạnh tranh sâu sắc, hai bên càng cần duy trì một mức độ ổn định đủ lớn để cạnh tranh không biến thành đối đầu./.