Từ truyền thống tự hào, tự tôn dân tộc đến ý thức tự lực, tự cường trong kỷ nguyên mới

Mạch nguồn bền bỉ

Lòng tự hào, tự tôn dân tộc là biểu hiện trước hết của giá trị yêu nước - một trong những giá trị văn hóa truyền thống cốt lõi của dân tộc, là niềm tự hào về nguồn gốc thiêng liêng, cao quý của dân tộc - dòng dõi “con Lạc cháu Hồng”, “con Rồng cháu Tiên”, là điểm tựa tinh thần vững chắc trên mỗi hành trình dựng nước và giữ nước đầy gian nan, thử thách.

Lòng tự hào về truyền thống văn hiến nghìn năm của dân tộc được thể hiện qua những áng văn thơ bất hủ, như “bài thơ thần” - Sông núi nước Nam (Nam quốc sơn hà) của Lý Thường Kiệt (thế kỷ XI) với lời tuyên ngôn đanh thép đầy tự hào, kiêu hãnh về một quốc gia Đại Việt có cương vực lãnh thổ riêng biệt, có thể hiên ngang sánh ngang với dân tộc khác; hay trong “áng thiên cổ hùng văn”- Đại cáo bình Ngô (Bình Ngô đại cáo) năm 1428 của đại thi hào dân tộc - Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi - thấm đẫm niềm tự hào về nền độc lập, chủ quyền của dân tộc được xác định bởi các yếu tố lịch sử văn hiến, cương vực lãnh thổ, phong tục, tập quán...

Với vị trí địa - chính trị chiến lược vô cùng quan trọng, ngay từ buổi bình minh của lịch sử, lớp lớp thế hệ nhân dân Việt Nam vừa phải chống chọi với thiên tai - “sáng chắn bão giông, chiều ngăn nắng lửa”, vừa nối tiếp chung câu quân hành, “dàn hàng gánh đất nước trên vai” để chống “địch họa”, bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.

Cũng bởi thế, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, chủ quyền quốc gia bị đe dọa, tinh thần tự hào, tự tôn dân tộc lại được đánh thức, lòng yêu nước được hội tụ, tạo thành sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, giúp nhân dân ta vượt qua bao tình cảnh ngặt nghèo của lịch sử, kiên định ý chí quyết tâm đánh giặc để bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc.

Vì vậy, từ trong sâu thẳm tâm hồn, mỗi người dân Việt Nam vô cùng tự hào về truyền thống chống giặc ngoại xâm cứu nước gắn liền với nhiều vị anh hùng đã làm rạng rỡ dân tộc qua những chiến thắng lẫy lừng được ghi vào sử sách cũng như biết bao người dân bình dị đã “hóa thân vào dáng hình xứ sở”.

Trong thời đại Hồ Chí Minh, hình ảnh những đoàn quân anh dũng, “chân trần” mà “chí thép”, vượt lên trong bão táp, thác ghềnh, “mang cả bốn nghìn năm vào trận thắng” và tràn đầy hy vọng về một Việt Nam “tươi sáng mãi những mùa xuân” đã đi vào thơ ca, nhạc họa, sống mãi trong tâm thức của bao thế hệ, trở thành biểu tượng sáng ngời cho lòng yêu nước, tự hào dân tộc và chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.

Những chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” hay Đại thắng Mùa Xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước là minh chứng sống động cho sự kế thừa và phát huy mạch nguồn truyền thống với những giá trị văn hóa tốt đẹp, trong đó có lòng tự hào, tự tôn dân tộc.

Đại hội XIII của Đảng khẳng định niềm tự hào vô cùng lớn lao của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta: “Chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử... Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”.

Từ một nước nghèo nàn, lạc hậu, bị bao vây, cấm vận, Việt Nam đã trở thành nước đang phát triển, có thu nhập trung bình, đạt được nhiều thành tựu trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại và hội nhập ngày càng sâu, rộng với thế giới. Đời sống người dân được cải thiện rõ rệt, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh; hoàn thành về đích sớm các mục tiêu thiên niên kỷ.

Những thành tựu trên là niềm tự hào của đất nước ta, là động lực, cơ sở để chúng ta tiếp tục phát huy trong kỷ nguyên mới để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đất nước.

Xây dựng, bồi đắp ý thức tự lực, tự cường trong kỷ nguyên mới

Trên cơ sở tinh thần tự hào, tự tôn dân tộc, mỗi người dân Việt Nam cần xác lập ý chí tự lực, tự cường trong kỷ nguyên mới. Tự lực, tự cường là dựa vào mình, bằng sức mình, là ý thức làm cho mình mạnh lên để gánh vác và thực thi trách nhiệm, là điều kiện, tiền đề của tự chủ, tự quyết, góp phần bảo đảm độc lập, tự do của dân tộc.

Tự lực, tự cường là biểu hiện lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, góp phần tạo động lực thúc đẩy khát vọng phát triển đất nước trên cơ sở phát huy giá trị văn hóa - sức mạnh nội sinh của dân tộc Việt Nam.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ với sự phát triển vượt bậc của khoa học, công nghệ, đem đến nhiều cơ hội trong phát triển kinh tế - xã hội, song cũng đặt ra không ít nguy cơ, thách thức đối với nước ta, trong đó có nguy cơ tụt hậu, bỏ lỡ cơ hội bứt tốc nếu không tạo dựng được năng lực tự chủ về khoa học, công nghệ, không làm chủ được công nghệ nguồn, công nghệ lõi.

Trước yêu cầu của bối cảnh mới, Đảng ta khẳng định: “Động lực và nguồn lực phát triển quan trọng của đất nước là khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước,ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc...

Tổng Bí thư Tô Lâm cũng nhấn mạnh đất nước đang hướng tới kỷ nguyên mới - “kỷ nguyên phát triển, kỷ nguyên giàu mạnh dưới sự lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu.

Mọi người dân đều có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, được hỗ trợ phát triển, làm giàu... Đích đến của kỷ nguyên vươn mình là dân giàu, nước mạnh, xã hội xã hội chủ nghĩa, sánh vai với các cường quốc năm châu”.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng, cần “khơi dậy mạnh mẽ hào khí dân tộc, tinh thần tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, khát vọng phát triển đất nước; kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại”.

Có thể thấy, khơi dậy, phát huy, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào, tự tôn dân tộc, ý thức tự lực, tự cường là yêu cầu cấp thiết, khách quan của sự nghiệp cách mạng nước ta hiện nay. Điều này đòi hỏi cần có sự quyết tâm và chung sức của toàn Đảng, toàn dân và toàn xã hội, cần được thực hiện đồng bộ trên các lĩnh vực, trong đó tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức giữ vai trò quan trọng hàng đầu.

Vì thế, cần đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22-8-2025, của Bộ Chính trị “Về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo” nhằm xây dựng thế hệ con người Việt Nam có lòng yêu nước và tự hào dân tộc, đủ bản lĩnh, trí tuệ, năng lực, trình độ, sức khỏe để đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn phát triển mới - khi nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành động lực và lợi thế cạnh tranh cốt lõi của đất nước, từ đó góp phần củng cố năng lực tự lực, tự cường của quốc gia.

Kết hợp hiệu quả giữa giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội, trong đó chú trọng giáo dục lịch sử, văn hóa, bồi đắp lòng yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc; củng cố, nâng cao ý thức quốc gia - dân tộc, ý thức công dân, ý thức tự lực, tự cường, sự bản lĩnh, tự tin, tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, khát vọng vươn lên, lập thân, lập nghiệp và cống hiến cho Tổ quốc ở thế hệ trẻ.

Với văn hóa, việc hoàn thiện thể chế văn hóa theo hướng ngày càng thông thoáng, kiến tạo phát triển với tư duy đổi mới, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh được coi là “khâu đột phá của đột phá”, qua đó thúc đẩy văn hóa ngày càng phát triển, lan tỏa các giá trị tốt đẹp trong đời sống xã hội, trong đó có lòng yêu nước, tinh thần tự hào, tự tôn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước.

Với khoa học, công nghệ, vấn đề tự chủ công nghệ và ứng dụng thành tựu khoa học tiên tiến là yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực tự cường quốc gia. Do vậy, cần nâng cao năng lực làm chủ toàn diện các công nghệ lõi, then chốt, từ nghiên cứu, phát triển đến đẩy mạnh ứng dụng các thành tựu khoa học tiên tiến, thúc đẩy đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị “Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”, nhằm nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm, góp phần thực hiện các mục tiêu chiến lược, bảo đảm sự tự lực, tự cường quốc gia - con đường giúp nước ta bắt kịp, tiến cùng, bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Với kinh tế, cần tạo lập tinh thần tự tôn, tự lực, tự cường về kinh tế, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, từ đó tập trung các nguồn lực xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, có nội lực đủ mạnh, có sức cạnh tranh cao để chủ động trước những thách thức đặt ra trong quá trình hội nhập. Tăng cường định vị, bảo vệ bản quyền và quảng bá thương hiệu, vị thế của hàng hóa, doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.

Với quốc phòng, ngoại giao, củng cố ý thức tự lực, tự cường về quân sự, xây dựng Quân đội nhân dân chính quy, tinh nhuệ, tiến lên hiện đại với nền công nghiệp quốc phòng tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, ngày càng hiện đại, nhằm bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia trong bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều diễn biến khó lường.

Củng cố đường lối “ngoại giao cây tre”, vừa kiên định về nguyên tắc, bảo đảm sự tự tôn, tự lực, tự cường, vừa uyển chuyển, linh hoạt, sáng tạo về sách lược; kiên quyết, kiên trì bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.

Tất cả nhằm tạo nên hiệu quả đồng bộ trong phát huy, bồi đắp lòng yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc, ý chí tự lực, tự cường trong kỷ nguyên mới ở mỗi cán bộ, đảng viên và người dân, tạo nền tảng và động lực đưa đất nước phát triển bứt phá và cất cánh trong kỷ nguyên mới./.