Tự chủ chiến lược về đối ngoại phục vụ kiến tạo kỷ nguyên mới

Trong những năm đầu tiên của công cuộc này, môi trường chính trị đối ngoại, an ninh và kinh tế đối ngoại dễ có thể trở nên không thuận đối với đất nước, tức là thách thức có thể nhanh chóng trở nên phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, tự chủ chiến lược về đối ngoại đóng vai trò ngày càng quan trọng hơn đối với thành công của công cuộc này.

Là một thành tố của tự chủ chiến lược của quốc gia

Tự chủ chiến lược về đối ngoại có thể hiểu một cách đơn giản là quốc gia tự quyết định đường hướng, chính sách đối ngoại, tự xác định mục tiêu đối ngoại và cách thức đạt được mục tiêu ấy; tự vận hành và kiểm soát toàn bộ tiến trình thực thi đường hướng, chính sách đối ngoại, tự quyết định việc điều chỉnh hoặc kiến tạo mới chính sách đối ngoại của quốc gia.

Trong tất cả những việc này, quốc gia lưu ý đến thế giới bên ngoài và tương tác với các đối tác bên ngoài nhưng không lệ thuộc vào đối tác bên ngoài hoặc chịu sự chi phối hay dẫn dắt của đối tác bên ngoài.

Thế giới bao gồm nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ và đối tác khác không thuần nhất và đồng nhất, thực lực mạnh yếu khác nhau, theo đuổi chính sách đối ngoại, lợi ích khác nhau và có cách thực hiện khác nhau. Quốc gia lại không tồn tại biệt lập với thế giới bên ngoài.

Vì thế, tự chủ chiến lược về đối ngoại trước hết là độc lập, tự chủ và luôn có được thế chủ động trong đối ngoại từ định vị quốc gia trong thế giới hiện đại, hoạch định đường lối, chính sách đối ngoại nói chung đến triển khai từng hoạt động đối ngoại cụ thể. Ở đây có 3 nội hàm cụ thể.

Thứ nhất, tự chủ chiến lược về đối ngoại là độc lập, tự chủ và hoàn toàn chủ động trong xác định bản chất và định hướng, mục tiêu và nguyên tắc, ưu tiên đối ngoại và phương thức hoạt động đối ngoại, thời điểm và mức độ điều chỉnh đường lối, chính sách đối ngoại nói chung.

Một khía cạnh đặc biệt quan trọng ở nội hàm này là quốc gia hoàn toàn tự quyết về định vị quốc gia trên mọi phương diện trong khu vực cũng như trên thế giới, luôn có đủ khả năng thực tế để kiến tạo nên và duy trì bền vững vị trí có lợi nhất, yên ổn nhất cho quốc gia trong thế giới hiện đại.

Thứ hai, tự chủ chiến lược về đối ngoại là tạo dựng, duy trì và tăng cường năng lực đối ngoại để luôn có thể hoàn toàn chủ động triển khai thực thi thành công đường lối, chính sách đối ngoại của quốc gia, bất kể tình hình thế giới và khu vực diễn biến bất lợi, bất ngờ như thế nào trên mọi phương diện, bất kể chính sách đối ngoại và đối nội của các đối tác trên thế giới có thể biến động như thế nào.

Thứ ba, tự chủ chiến lược về đối ngoại là một thành tố của tự chủ chiến lược của quốc gia, cùng với tự chủ chiến lược về kinh tế, tự chủ chiến lược về quốc phòng, tự chủ chiến lược về an ninh và tự chủ chiến lược về chính trị - xã hội tạo thành tự chủ chiến lược của quốc gia.

Thành tố đối ngoại này của tự chủ chiến lược của quốc gia gắn liền với và phục vụ cho các thành tố khác của tự chủ chiến lược của quốc gia, được các thành tố ấy trợ lực để phát huy tác động tối đa và không ngừng được tăng cường. Cho nên việc xác định, thực hiện tự chủ chiến lược về đối ngoại vừa nhằm đáp ứng những nhu cầu, đòi hỏi của nhiệm vụ đối ngoại, vừa phục vụ đắc lực cho những nội hàm khác nêu trên của tự chủ chiến lược của quốc gia.

Bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc trong mọi chiều hướng

Trên bình diện cao xa hơn, tự chủ chiến lược về đối ngoại nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc trong mọi chiều hướng, mức độ biến động của tình hình thế giới và quan hệ quốc tế để luôn tận lợi được những hiệu ứng thuận lợi, kịp thời ứng phó những tác động bất lợi từ diễn biến tình hình thế giới và quan hệ quốc tế.

Ở đây thể hiện rất rõ vai trò quyết định của tự chủ chiến lược về đối ngoại trong việc gây dựng, duy trì môi trường thuận lợi, hoà bình và ổn định về chính trị an ninh, đối ngoại và kinh tế đối ngoại cho quốc gia phát triển, hội nhập quốc tế.

Tự chủ chiến lược về đối ngoại giúp tối ưu hóa được lợi ích quốc gia, gây dựng và bảo toàn được thế cân bằng chiến lược linh hoạt, có lợi nhất cho Việt Nam, từ đó góp phần rất quan trọng vào việc tăng cường thế và lực cho đất nước, sức mạnh tổng thể của quốc gia và vị thế quốc tế, sức mạnh cứng và sức mạnh mềm của đất nước.

Tự chủ chiến lược về đối ngoại dựa trên 2 trụ cột và nền tảng chính là thực lực, tiềm lực của đất nước và đường lối đối ngoại đúng đắn với khả năng thích ứng kịp thời để luôn phù hợp với mọi chiều hướng, mức độ biến động của tình hình thế giới, khu vực và của quan hệ quốc tế.

Thực lực và tiềm lực quốc gia càng lớn, việc gây dựng nên và bảo đảm được tự chủ chiến lược về đối ngoại càng thêm khả thi, thêm chắc chắn thành công. Điều này còn lý giải vì sao không phải quốc gia nào trong thế giới hiện đại cũng đều có thể gây dựng nên và bảo toàn được tự chủ chiến lược về đối ngoại cho quốc gia.

Đường lối đối ngoại đúng đắn, linh hoạt và thực tế đóng vai trò quyết định không kém. Đường lối đối ngoại ấy phải phục vụ trước hết cho lợi ích quốc gia - dân tộc, có nghĩa là xác định cho tự chủ chiến lược về đối ngoại sứ mệnh và nhiệm vụ phục vụ lợi ích quốc gia - dân tộc.

Trên phương diện đối ngoại, sứ mệnh và nhiệm vụ của tự chủ chiến lược về đối ngoại là bảo vệ vững chắc an ninh, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ cho đất nước; kiến tạo nên và duy trì môi trường chính trị an ninh, đối ngoại và kinh tế đối ngoại hoà bình, ổn định và thuận lợi nhất; đồng thời huy động được tối đa mọi nguồn ngoại lực cho đất nước phát triển.

Sứ mệnh và nhiệm vụ của tự chủ chiến lược về đối ngoại còn là tạo nên được sự bảo đảm để vị thế và vai trò, uy tín, ảnh hưởng của Việt Nam trên thế giới không những không bị tổn hại mà còn được tiếp tục nâng cao.

Chủ động kiến tạo cục diện đối ngoại mới cần thiết cho đất nước

Tự chủ chiến lược về đối ngoại gắn liền với bản lĩnh đối ngoại. Để có được tự chủ chiến lược về đối ngoại phải luôn vững vàng bản lĩnh đối ngoại, kiên định nguyên tắc lợi ích quốc gia - dân tộc là tối thượng; luôn có tâm thế là chủ động ứng phó, xoay chuyển tình thế và cục diện; nhận thức thức thời, hành động kịp thời, làm chủ tình huống và dự báo chiến lược.

Trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, vấn đề đặt ra trước hết cho tự chủ chiến lược về đối ngoại là xác định phải như thế nào để chủ động kiến tạo nên cục diện đối ngoại mới cần thiết cho đất nước phát triển thịnh vượng.

Trong thời đại phát triển mới, quốc gia cần có đường lối chính sách đối ngoại mới và cục diện đối ngoại mới. Chính sách đối ngoại mới và cục diện đối ngoại mới phải sao cho để vừa tiếp nối được đà thành công đối ngoại của các thời kỳ trước, vừa đưa lại những thành quả đối ngoại mới mà đất nước cần, thậm chí còn cả bắt buộc phải có được cho thành công của công cuộc kiến tạo kỷ nguyên phát triển thịnh vượng mới cho đất nước.

Tự chủ chiến lược về đối ngoại phải đi đầu trong công cuộc loại trừ mọi rủi ro, tác động tiêu cực từ bên ngoài đối với đất nước, đồng thời trong cả công cuộc kiến tạo nên vận hội mới cho đất nước phát triển phồn vinh.

Vấn đề đặt ra ở đây là đối ngoại vận dụng tự chủ chiến lược về đối ngoại không chỉ để nắm bắt vận hội và cơ hội cho đất nước, mà còn chủ động kiến tạo nên vận hội và cơ hội mới cho đất nước.

Thực tiễn diễn biến tình hình thế giới, khu vực cũng như quan hệ quốc tế và kinh tế, thương mại thế giới năm 2025 cho thấy, việc bảo vệ đất nước từ sớm, từ xa cần thiết và cấp thiết hơn bao giờ hết đối với thành công của công cuộc kiến tạo kỷ nguyên phát triển thịnh vượng mới của đất nước.

Bảo vệ đất nước từ sớm, từ xa bây giờ có nội hàm rất rộng và đa dạng. Tự chủ chiến lược về đối ngoại phải gây dựng cho đối ngoại vai trò đi đầu trong công cuộc bảo vệ đất nước từ sớm, từ xa ấy.

Trong bối cảnh tình hình mới ở trong nước cũng như trong khu vực và trên thế giới, tự chủ chiến lược về đối ngoại là khái niệm và quá trình động chứ không tĩnh ở nhận thức và cách tiếp cận, ở xác định nội hàm và hành động cụ thể.

Kiến tạo thành công tự chủ chiến lược về đối ngoại, đối ngoại Việt Nam sẽ thực hiện được thành công sứ mệnh lịch sử của đối ngoại trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước./.