Tự chủ chiến lược trong hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược

Cách tiếp cận khoa học, thực tiễn

Biến động đầy bất ngờ của chính trị an ninh thế giới trong những năm gần đây làm cho việc gây dựng và phát huy sự tự chủ chiến lược trở nên thêm thời sự và quan trọng đối với các quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới.

Dưới tác động của những biến động, việc phát triển công nghệ chiến lược được nhìn nhận chung là một định hướng có thể đưa lại những phát triển mang tính đột phá cho phát triển kinh tế - xã hội.

Để phát triển công nghệ chiến lược, các quốc gia và vùng lãnh thổ phải tự thân vận động, đồng thời không thể không hợp tác quốc tế để nhanh chóng chinh phục, nắm giữ được công nghệ chiến lược. Ở đây, vấn đề đặt ra là tự chủ chiến lược như thế nào trong hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược.

Về tự chủ chiến lược, cách tiếp cận khoa học, thực tiễn nhất là tự chủ không có nghĩa là tự mình làm hết và tự cô lập mình với thế giới bên ngoài.

Tự chủ chiến lược ở đây là tự quyết định tham gia cuộc chơi nào để đạt được mục đích, là chủ động vận hành sự tiến và thoái, tự quyết về mức độ và thời điểm tham gia cuộc chơi ấy sao cho luôn có lợi nhiều nhất, an toàn và ổn định bền vững nhất cho mình.

Trong hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược, việc gây dựng và phát huy tự chủ chiến lược không đơn giản bởi quốc gia hay vùng lãnh thổ có thể tự xác định, quyết định mục tiêu cụ thể.

Điều đó có nghĩa là nhằm tới những công nghệ chiến lược nào nhưng lại không thể một mình và tự mình quyết định toàn bộ quá trình hợp tác quốc tế ấy, mà còn tùy thuộc vào đối tác.

Vì thế, tự chủ chiến lược trong hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược trước hết giúp bảo đảm tự quyết về hình thức, mức độ và lộ trình, vừa có thế lại vừa có thể tham gia xác định luật chơi trong chuyện hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược này.

Để phát triển công nghệ chiến lược, hợp tác quốc tế là cần thiết, thậm chí cần thiết đến mức bắt buộc, bởi chỉ như thế mới có thể tranh thủ, tận dụng được mọi “nguồn ngoại lực” hữu ích, thiết thực.

Nguồn ngoại lực này vừa hậu thuẫn vừa kết hợp với “nguồn nội lực” tạo được hiệu ứng cộng lưởng cho quốc gia và vùng lãnh thổ phát triển công nghệ chiến lược.

Hợp tác quốc tế như thế giúp quốc gia vừa sử dụng hiệu quả hơn các nguồn nội lực phục vụ phát triển công nghệ chiến lược, vừa có thể nhanh chóng thu hẹp khoảng cách hiện tại về công nghệ chiến lược với các đối tác bên ngoài.

Đa dạng hóa đối tác trong hợp tác quốc tế

Vì thế, tự chủ chiến lược trong chuyện này trước hết là sự kết hợp giữa xây dựng và sử dụng các nguồn nội lực với chủ động tìm kiếm các nguồn ngoại lực về công nghệ chiến lược.

Vấn đề đặt ra ở đây là tập trung vào các công nghệ lõi và gốc, không nhằm vào công trình đã hoàn tất theo cung cách “chìa khoá trao tay” mà kiên định định hướng vào những khía cạnh nội dung cơ bản như thiết kế cơ bản, chuyển giao quy trình, sử dụng mã nguồn để có thể tự chủ vận hành, sửa chữa, cải tiến, nâng cấp khi cần thiết và khi có nhu cầu.

Tự chủ chiến lược ở đây thể hiện ở việc đa dạng hóa đối tác, tức là tránh để phụ thuộc vào một hoặc một nhóm quốc gia đối tác, hay nhóm tập đoàn công nghệ cao duy nhất; gây dựng khả năng chọn đối tác giữa nhiều đối tác, tránh bị buộc phải hợp tác chỉ với một vài đối tác nhất định.

Đa dạng hóa đối tác trong hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược rất đắc dụng, đặc biệt công hiệu trong những tình huống chuỗi cung ứng bị bất ngờ đứt hay có biến động bất ngờ trên thế giới và ở các đối tác.

Tự chủ chiến lược trong hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược đòi hỏi phải lưu ý thỏa đáng đến sự tương thích giữa quốc gia và quốc tế về tiêu chuẩn, quy chuẩn áp dụng cho công nghệ chiến lược.

Sự tương thích này giúp quốc gia có thể chủ động hơn trong vận hành tiến trình hợp tác quốc tế, tận dụng hợp tác quốc tế phục vụ cho phát triển công nghệ chiến lược; đồng thời bảo đảm hoàn toàn có thể thay đổi và thay thế đối tác khi thấy có lợi hơn, hoặc khi thấy cần thiết. Tự chủ chiến lược ở đây còn có nghĩa là phải bảo đảm chủ quyền tuyệt đối về hạ tầng dữ liệu.

Tự chủ chiến lược giúp luôn đưa ra được quyết định đúng đắn, kịp thời về hợp tác với đối tác nào và hợp tác như thế nào để có lợi nhất cho phát triển công nghệ chiến lược.

Bên cạnh đó, giúp xử lý thỏa đáng mối liên hệ tương tác vốn có thể ẩn chứa mâu thuẫn giữa hợp tác với đối tác nào thì hiệu quả nhất và hợp tác với đối tác nào thì có thể yên tâm, đáng tin cậy nhất.

Tiêu chí dẫn dắt tự chủ chiến lược ở đây là nhằm tới hiệu quả thiết thực cao nhất nhưng phải luôn bảo đảm hợp tác ổn định bền vững và ít rủi ro nhất.

Chủ động tham gia tạo dựng “luật chơi”

Để tạo dựng, phát huy tự chủ chiến lược trong hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược, việc quan trọng cần phải làm là chủ động tham gia tạo dựng “luật chơi”.

Cụ thể ở đây là chủ động tham gia vào những tổ chức, diễn đàn đa phương quốc tế có liên quan đến công nghệ cao và đến việc xác định các nguyên tắc, tiêu chí, chuẩn mực, quy trình chung áp dụng cho công nghệ cao và hợp tác quốc tế về công nghệ cao.

Những đóng góp chủ động, tích cực như thế không chỉ củng cố sự tự chủ chiến lược, mà còn giúp nâng cao uy tín và mức độ đáng được tin cậy của quốc gia trong hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược.

Liên quan đến việc này, cần đặt việc gây dựng và phát huy tự chủ chiến lược trong sự kết hợp giữa khuôn khổ quan hệ hợp tác song phương với khuôn khổ quan hệ hợp tác đa phương. Chỉ khi có được tự chủ chiến lược, loại hình đối ngoại với biệt hiệu “ngoại giao công nghệ” mới có thể thật sự hiệu quả thiết thực.

Trong xây dựng và phát huy tự chủ chiến lược để tăng cường hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược, vấn đề đặt ra cần phải giải quyết kịp thời, ổn thỏa là xây dựng khung pháp lý về chuyển giao công nghệ, bảo hộ sở hữu trí tuệ, bảo đảm an ninh dữ liệu.

Tất cả mọi khía cạnh liên quan đều cần phải được làm rõ ngay từ đầu như chuyển giao công nghệ, chứ không phải bán thiết bị đầu cuối, tránh bẫy trả lệ phí bản quyền vĩnh viễn, hay như dữ liệu phải được lưu giữ và xử lý ở trong nước...

Vấn đề tiếp theo là tự chủ về nguồn nhân lực cần thiết cho toàn bộ quá trình phát triển và sử dụng công nghệ chiến lược, cũng như hợp tác quốc tế về công nghệ chiến lược. Ở đây, tự chủ chiến lược về nguồn nhân lực có tầm quan trọng đặc biệt và ý nghĩa chiến lược then chốt./.