Trung Quốc thúc đẩy “kinh tế bạc” thông qua phát triển các nền tảng mới

Từ kết nối dịch vụ đến xây dựng hệ sinh thái kinh tế bạc

Một là, phát triển nền tảng số kết nối dịch vụ chăm sóc người cao tuổi.

Một trong những hướng đi nổi bật của Trung Quốc là tận dụng nền tảng số để kết nối người cao tuổi với các dịch vụ chăm sóc tại nhà, cơ sở dưỡng lão, dịch vụ y tế, phục hồi chức năng, hỗ trợ sinh hoạt và các dịch vụ cộng đồng.

Thay vì để người dân tự tìm kiếm từng nhà cung cấp riêng lẻ, mô hình nền tảng cho phép tích hợp nhiều khâu như tiếp nhận yêu cầu, đặt lịch, phân công nhân viên, theo dõi quá trình cung ứng và tiếp nhận phản hồi.

Cách tổ chức này có ý nghĩa đặc biệt đối với mô hình chăm sóc tại nhà và chăm sóc dựa vào cộng đồng. Đối với người cao tuổi sống một mình hoặc có con cháu sinh sống xa, khả năng tiếp cận nhanh các dịch vụ hỗ trợ có thể giúp giảm bớt những khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày.

Đối với doanh nghiệp, nền tảng giúp tập hợp nhu cầu phân tán, cải thiện hiệu quả sử dụng nhân lực và phương tiện, đồng thời tạo điều kiện phát triển các mô hình kinh doanh theo chuỗi.

Chính sách của Trung Quốc không chỉ đặt trọng tâm vào việc xây dựng các ứng dụng riêng cho người cao tuổi, mà còn khuyến khích các nền tảng thương mại điện tử, bán lẻ, giao hàng và logistics hiện có tham gia cung ứng dịch vụ.

Cách làm này giúp tận dụng mạng lưới phân phối, hệ thống thanh toán và năng lực vận hành đã hình thành, qua đó hạn chế việc phải xây dựng toàn bộ hạ tầng từ đầu.

Hai là, hình thành các nền tảng dịch vụ tích hợp giữa chăm sóc, tiêu dùng và cộng đồng.

Nếu nền tảng số giúp kết nối người sử dụng với nhà cung cấp, thì các nền tảng dịch vụ tích hợp có vai trò tổ chức những điểm cung ứng cụ thể tại khu dân cư, trung tâm dịch vụ cộng đồng và các không gian thương mại.

Người cao tuổi có thể tiếp cận đồng thời dịch vụ ăn uống, hỗ trợ sinh hoạt, tư vấn sức khỏe, hoạt động văn hóa, mua sắm và các chương trình chăm sóc phù hợp với nhu cầu.

Một hướng triển khai đáng chú ý khác là gắn dịch vụ chăm sóc người cao tuổi với các mô hình tiện ích trong phạm vi 15 phút sinh hoạt. Tính đến tháng 7-2025, Trung Quốc đã xây dựng gần 6.300 khu vực thí điểm thuộc chương trình vòng tròn sinh hoạt tiện ích 15 phút, cung cấp các dịch vụ như chăm sóc người cao tuổi, hỗ trợ việc nhà, ăn uống và mua sắm, với phạm vi thụ hưởng khoảng 129 triệu người dân.

Mặc dù đây là mô hình phục vụ nhu cầu sinh hoạt nói chung, việc tích hợp dịch vụ chăm sóc người cao tuổi vào mạng lưới tiện ích tại địa bàn dân cư cho thấy một hướng tổ chức có tính thực tiễn: đưa dịch vụ đến gần nơi người cao tuổi sinh sống, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các cơ sở chăm sóc tập trung.

Cách tiếp cận này cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp, chính quyền địa phương và tổ chức cộng đồng phối hợp, đồng thời giúp các hộ gia đình tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn.

“

Chính quyền thành phố Bắc Kinh (Trung Quốc) mới ra mắt nền tảng “Phòng thí nghiệm chăm sóc người cao tuổi Bắc Kinh”, một mô hình hợp tác liên ngành mang tính đổi mới sáng tạo. Phó Giám đốc Sở Dân chính thành phố Bắc Kinh Dương Chí Vĩ cho biết, nền tảng đã quy tụ hơn 40 đơn vị, gồm các phòng thí nghiệm trọng điểm, trường đại học, viện nghiên cứu, hiệp hội ngành nghề, cơ sở y tế, tổ chức tài chính và doanh nghiệp công nghệ.

Ba là, phát triển nền tảng công nghệ thông minh và dịch vụ chăm sóc cá thể hóa.

Trung Quốc đang mở rộng ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị theo dõi sức khỏe và công nghệ định vị trong lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi.

Các giải pháp được phát triển theo hướng theo dõi một số chỉ số sức khỏe, cảnh báo nguy cơ té ngã, nhắc lịch uống thuốc, hỗ trợ liên hệ với người chăm sóc và kết nối với dịch vụ tư vấn y tế từ xa.

Tháng 4-2026, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc cho biết sẽ ưu tiên thúc đẩy việc ứng dụng robot hình người, thiết bị theo dõi sức khỏe, thiết bị hỗ trợ phục hồi chức năng và những sản phẩm thông minh tại gia đình, cộng đồng và cơ sở chăm sóc.

Việc sử dụng dữ liệu lớn, AI và công nghệ định vị Bắc Đẩu cũng được thúc đẩy nhằm nâng cao khả năng theo dõi sức khỏe và cung cấp dịch vụ phù hợp với từng người cao tuổi.

Đáng chú ý là công nghệ không chỉ được xem như công cụ hỗ trợ người chăm sóc, mà còn là cơ sở để thay đổi cách thức tổ chức dịch vụ. Khi dữ liệu được sử dụng phù hợp và có sự đồng ý của người sử dụng, nhà cung cấp có thể điều chỉnh tần suất hỗ trợ, phát hiện sớm những thay đổi bất thường và thiết kế dịch vụ theo mức độ tự chủ, tình trạng sức khỏe cũng như điều kiện sinh hoạt của từng cá nhân.

Bốn là, cải thiện nền tảng dịch vụ công và khả năng tiếp cận số của người cao tuổi.

Phát triển kinh tế bạc dựa trên nền tảng số sẽ khó đạt hiệu quả nếu một bộ phận người cao tuổi không thể sử dụng các dịch vụ trực tuyến. Bởi vậy, Trung Quốc đang từng bước kết hợp mở rộng dịch vụ số với điều chỉnh thiết kế giao diện, đơn giản hóa quy trình và duy trì phương thức phục vụ trực tiếp.

Tháng 7-2026, Trung Quốc công bố tiêu chuẩn quốc gia đầu tiên về xây dựng nền tảng dịch vụ công trực tuyến thân thiện với người cao tuổi. Tiêu chuẩn hướng đến 4 nguyên tắc: dễ sử dụng, bao trùm, dễ tiếp cận và an toàn.

Tiêu chuẩn hỗ trợ 3 phương thức tiếp cận gồm: 1- Người cao tuổi tự thực hiện trực tuyến, 2- Người được ủy quyền thực hiện trực tuyến và 3- Mô hình phối hợp giữa trực tuyến với trực tiếp.

Đây là bước phát triển có ý nghĩa bởi nền tảng thân thiện với người cao tuổi không chỉ giúp cải thiện trải nghiệm sử dụng, mà còn giảm nguy cơ để người cao tuổi bị loại khỏi các dịch vụ thiết yếu trong quá trình số hóa.

Thị trường mở ra động lực tăng trưởng và những vấn đề đặt ra

Theo Tổng cục Thuế Trung Quốc, trong 6 tháng đầu năm 2025, doanh thu bán hàng của ngành dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và người khuyết tật tăng 40,9%; dịch vụ gia đình thích ứng với nhu cầu người cao tuổi tăng 14,1%; dịch vụ chăm sóc và hỗ trợ xã hội phù hợp với người cao tuổi tăng 8,8% (so với cùng kỳ năm 2024).

Các nền tảng mới có thể tạo ra tác động trên 3 cấp độ:

1- Cấp độ tiêu dùng, việc kết nối dịch vụ và cải thiện khả năng tiếp cận giúp chuyển một phần nhu cầu chưa được đáp ứng thành nhu cầu có khả năng giao dịch trên thị trường;

2- Cấp độ sản xuất, dữ liệu nhu cầu và mạng lưới phân phối giúp doanh nghiệp phát triển sản phẩm phù hợp hơn, từ thiết bị hỗ trợ sinh hoạt đến dịch vụ phục hồi chức năng và giải trí;

3- Cấp độ công nghệ, nhu cầu chăm sóc người cao tuổi tạo thêm thị trường cho robot, thiết bị y tế, công nghệ cảm biến, AI và các giải pháp nhà thông minh. Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế bạc thông qua nền tảng mới cũng đặt ra một số vấn đề cần giải quyết.

Trước hết, khả năng chi trả của người cao tuổi không đồng đều giữa các nhóm thu nhập, địa bàn và điều kiện gia đình. Nếu các nền tảng chủ yếu cung cấp dịch vụ thương mại có giá cao, những nhóm cần hỗ trợ nhất có thể vẫn khó tiếp cận. Vì vậy, phát triển thị trường cần đi đôi với dịch vụ cơ bản có tính bao trùm, cơ chế hỗ trợ phù hợp và mạng lưới chăm sóc cộng đồng.

Thứ hai, khoảng cách số có thể làm suy giảm hiệu quả của các giải pháp công nghệ. Giao diện phức tạp, quy trình xác thực nhiều bước, nguy cơ lừa đảo và khó khăn trong thanh toán trực tuyến có thể khiến người cao tuổi ngần ngại sử dụng dịch vụ. Do đó, bên cạnh nâng cao kỹ năng số, cần duy trì kênh hỗ trợ trực tiếp và cơ chế bảo vệ người tiêu dùng dễ tiếp cận.

Thứ ba, việc kết nối dữ liệu sức khỏe, thông tin cá nhân và lịch trình sinh hoạt đặt ra yêu cầu cao về bảo mật, quyền riêng tư và trách nhiệm của nhà cung cấp. Nền tảng càng tích hợp nhiều dịch vụ, yêu cầu về phân quyền truy cập, sự đồng ý của người sử dụng, lưu trữ dữ liệu và xử lý sự cố càng trở nên quan trọng.

Cuối cùng, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn yếu tố con người trong chăm sóc người cao tuổi. Đội ngũ nhân viên chăm sóc được đào tạo, cơ chế giám sát chất lượng và sự phối hợp giữa gia đình, cộng đồng, cơ sở y tế và doanh nghiệp vẫn là những điều kiện thiết yếu để bảo đảm dịch vụ an toàn, liên tục và có chất lượng.

Có thể thấy, việc Trung Quốc thúc đẩy kinh tế bạc thông qua các nền tảng mới phản ánh xu hướng chuyển đổi trong cách ứng phó với già hóa dân số.

Giá trị của cách tiếp cận này không chỉ nằm ở khả năng tạo thêm động lực tăng trưởng, mà còn ở việc nâng cao chất lượng cuộc sống, tăng tính chủ động của người cao tuổi và cải thiện hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội./.