Trung Quốc - Ấn Độ nỗ lực thu hẹp bất đồng, thúc đẩy quan hệ song phương

Từ đối đầu đến từng bước ổn định quan hệ

Quan hệ Trung Quốc - Ấn Độ có ý nghĩa đặc biệt đối với cấu trúc chính trị, kinh tế và an ninh của khu vực châu Á. Là 2 nền kinh tế lớn của châu Á và là thành viên có tầm ảnh hưởng lớn trong các cơ chế đa phương, như Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS), Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO).

Vì vậy, diễn biến quan hệ Trung Quốc - Ấn Độ không chỉ tác động trực tiếp đến 2 nước, mà còn có ảnh hưởng sâu rộng tới khu vực và thế giới. Tuy nhiên, từ năm 2020, quan hệ 2 nước trải qua giai đoạn căng thẳng, kéo theo việc gia tăng hiện diện quân sự tại khu vực biên giới, hạn chế đầu tư, gián đoạn một số kênh giao lưu nhân dân và tác động lớn tới thương mại 2 nước.

Quan hệ 2 nước có dấu hiệu chuyển từ trạng thái đối đầu căng thẳng sang quản lý bất đồng khi tại cuộc gặp bên lề Hội nghị cấp cao BRICS ở thành phố Kazan (Nga, tháng 10-2024), Thủ tướng N. Modi và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình nhất trí duy trì đối thoại, qua đó từng bước khôi phục trao đổi. Các cơ chế ngoại giao, an ninh và kinh tế được nối lại; vấn đề biên giới tiếp tục được xử lý thông qua các kênh đàm phán.

Đối thoại biên giới tiếp tục được đẩy mạnh

Mặc dù vấn đề biên giới - yếu tố có tính quyết định đối với mức độ cải thiện quan hệ 2 nước - chưa đạt được giải pháp cuối cùng, song trong năm 2026 đã gia tăng đáng kể các cuộc tiếp xúc nhằm duy trì hòa bình, ổn định và giảm thiểu nguy cơ tranh chấp giữa 2 nước.

Ngày 25-8-2026, tại Thủ đô Bắc Kinh (Trung Quốc), Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị và Cố vấn An ninh quốc gia Ấn Độ Ajit Doval đã tiến hành vòng đàm phán lần thứ 25 giữa các Đại diện đặc biệt của 2 nước về vấn đề biên giới.

Trong đó, trên cơ sở Thỏa thuận năm 2005 về các nguyên tắc và định hướng giải quyết vấn đề biên giới, hai bên tái khẳng định tiếp tục đàm phán; đồng thời, giao các nhóm chuyên gia thúc đẩy thảo luận về việc đạt được kết quả sớm và thực chất trong phân định cũng như quản lý biên giới.

Hai bên cũng nhất trí tổ chức cuộc họp tiếp theo của Cơ chế chuyên gia về các dòng sông xuyên biên giới trong tháng 9-2026, tiếp tục trao đổi về chia sẻ dữ liệu thủy văn và gia hạn các bản ghi nhớ liên quan. Vòng đàm phán lần thứ 26 giữa các Đại diện đặc biệt dự kiến được tổ chức tại Ấn Độ trong năm 2027.

Cuộc gặp mở ra động lực mới

Một trong những dấu mốc ngoại giao quan trọng của quan hệ Trung Quốc - Ấn Độ trong năm 2026 là cuộc gặp giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Thủ tướng Ấn Độ N. Modi ngày 12-9-2026 bên lề Hội nghị cấp cao BRICS lần thứ 18 tại Thủ đô New Delhi (Ấn Độ).

Đây là chuyến thăm Ấn Độ đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình kể từ năm 2019. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh quan hệ 2 nước đã có những bước cải thiện nhất định và được xem là một bước tiếp nối trong quá trình khôi phục đối thoại cấp cao.

Theo Bộ Ngoại giao Trung Quốc, 2 nhà lãnh đạo đã trao đổi thẳng thắn, sâu rộng và nhấn mạnh tầm quan trọng về quan hệ đối tác Trung Quốc - Ấn Độ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình khẳng định, Trung Quốc luôn tiếp cận quan hệ với Ấn Độ từ góc độ chiến lược và lâu dài; đồng thời cho rằng 2 nước cần lấy phát triển làm điểm đồng thuận lớn nhất, tăng cường giao lưu nhân dân và hợp tác cùng có lợi.

Về phía Ấn Độ, Thủ tướng N. Modi cho rằng, Ấn Độ mong muốn sự phát triển của hai nước là cơ hội chứ không phải thách thức. Hai bên đồng thời nhấn mạnh yêu cầu duy trì hòa bình và ổn định tại khu vực biên giới, tăng cường trao đổi cấp cao, thúc đẩy hợp tác cùng có lợi và giao lưu nhân dân.

Đáng chú ý, cuộc gặp không chỉ tập trung vào quan hệ song phương Trung Quốc - Ấn Độ, mà còn gắn với hợp tác đa phương. Hai bên nhất trí tiếp tục phối hợp trong BRICS, thúc đẩy hợp tác giữa các nước Nam bán cầu, đóng góp vào quá trình thúc đẩy đa cực hóa và tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Ấn Độ đang giữ cương vị Chủ tịch BRICS năm 2026, trong khi Trung Quốc sẽ đảm nhiệm vai trò này vào năm 2027, tạo thêm một kênh thể chế để 2 nước duy trì phối hợp.

Việc lãnh đạo 2 nước nhấn mạnh cách tiếp cận chiến lược và dài hạn cho thấy xu hướng cải thiện quan hệ hiện nay không chỉ nhằm xử lý một số vấn đề cụ thể, mà còn hướng tới xây dựng khuôn khổ ổn định hơn để quản lý cạnh tranh và bất đồng.

“

Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 diễn ra tại Thủ đô New Delhi (Ấn Độ) từ ngày 12 đến ngày 13-9-2026, dưới sự chủ trì của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi - Chủ tịch BRICS năm 2026. Hội nghị có sự tham dự của Tổng thống Nga Vladimir Putin, Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah El-Sisi, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto, Thủ tướng Ethiopia Abiy Ahmed Ali; các nhà lãnh đạo hoặc đại diện từ các nước đối tác BRICS và các quốc gia khách mời, cũng như người đứng đầu các tổ chức quốc tế như Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres... Tại hội nghị lần này, Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam do Thủ tướng Lê Minh Hưng dẫn đầu tham dự hội nghị theo lời mời của Thủ tướng N. Modi.

Kinh tế - thương mại: Động lực quan trọng nhưng còn nhiều chênh lệch

Theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc, kim ngạch thương mại Trung Quốc - Ấn Độ năm 2025 đạt 155,6 tỷ USD (tăng hơn 12% so với năm 2024) và là mức cao kỷ lục. Quy mô thương mại lớn cho thấy tính bổ trợ đáng kể giữa 2 nền kinh tế.

Trung Quốc có thế mạnh về máy móc, thiết bị điện tử, linh kiện công nghiệp, hóa chất và nhiều sản phẩm trung gian; trong khi Ấn Độ có lợi thế về dược phẩm, hóa chất, dịch vụ công nghệ thông tin, một số sản phẩm công nghiệp và nông nghiệp.

Tuy nhiên, sự gia tăng thương mại chưa đạt được sự cân bằng trong cán cân thương mại. Theo Bộ Thương mại Ấn Độ, trong năm tài chính 2025 - 2026, Ấn Độ xuất khẩu khoảng 19,47 tỷ USD hàng hóa sang Trung Quốc, trong khi nhập khẩu khoảng 131,63 tỷ USD, tạo nên mức thâm hụt thương mại là khoảng 112,16 tỷ USD.

Điều này trở thành một trong những vấn đề được hai bên quan tâm giải quyết. Trong cuộc gặp bên lề hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình đề nghị 2 nước cân bằng và giải quyết các mối quan tâm kinh tế, thương mại của nhau, qua đó thúc đẩy quan hệ kinh tế - thương mại phát triển ổn định, lành mạnh.

Về phía Ấn Độ, Thủ tướng N. Modi yêu cầu mở rộng tiếp cận thị trường, giảm thâm hụt thương mại, bảo đảm tính ổn định của chuỗi cung ứng và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp Ấn Độ tiếp cận thị trường Trung Quốc.

Do vậy, triển vọng hợp tác kinh tế trong thời gian tới phụ thuộc đáng kể vào khả năng 2 nước chuyển từ việc chỉ duy trì quy mô thương mại sang xử lý các vấn đề cần giải quyết như mất cân bằng thương mại, cơ hội tiếp cận thị trường, đầu tư, chuỗi cung ứng và các rào cản hành chính.

Triển vọng hợp tác trong cạnh tranh, kiểm soát bất đồng

Nhìn tổng thể, Trung Quốc và Ấn Độ đang từng bước cải thiện quan hệ trên cơ sở chú trọng ổn định, kiểm soát bất đồng và mở rộng hợp tác trong những lĩnh vực mang lại lợi ích chung. Việc 2 nước khôi phục đối thoại không đồng nghĩa với việc những khác biệt chiến lược đã được giải quyết.

Kết quả lâu dài phụ thuộc vào khả năng duy trì hòa bình tại khu vực biên giới, thực hiện các cơ chế đã thống nhất, từng bước khôi phục lòng tin, giải quyết mất cân bằng thương mại và tạo ra những lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp cũng như người dân 2 nước.

Trong bối cảnh quốc tế tiếp tục biến động, Trung Quốc và Ấn Độ đều có lợi ích trong việc duy trì một môi trường khu vực ổn định để tập trung vào phát triển kinh tế.

Với vị thế của 2 nước lớn tại châu Á và trong nhóm các nước Nam bán cầu, việc hai bên quản lý hiệu quả cạnh tranh, duy trì đối thoại và mở rộng hợp tác tạo tác động tích cực đối với hợp tác khu vực và các cơ chế đa phương.

Vì vậy, xu hướng đáng chú ý hiện nay là Trung Quốc và Ấn Độ đang tìm cách xây dựng các tầng hợp tác đủ rộng để quan hệ song phương không bị chi phối bởi những khác biệt chiến lược.

Khi duy trì được tiến trình này, các cơ chế đối thoại biên giới, hợp tác kinh tế - thương mại sẽ tiếp tục là những trụ cột quan trọng định hình quan hệ 2 nước trong thời gian tới./.