Triển vọng kinh tế toàn cầu trong môi trường nhiều biến số

Triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu

Các tổ chức và thể chế kinh tế quốc tế lớn, như Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), nhìn chung đều dự đoán rằng, tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ chậm lại vào năm 2026.

Sự bất ổn kéo dài, các biện pháp bảo hộ gia tăng ở một số quốc gia và sự mất cân bằng nguồn cung lao động có thể kìm hãm tăng trưởng. Những điểm yếu về tài chính ở một số quốc gia và rủi ro tiềm tàng trên thị trường tài chính cũng có thể đe dọa sự ổn định của thị trường toàn cầu.

Trong khi một số chuyên gia phân tích cho rằng, nền kinh tế toàn cầu có khả năng duy trì ổn định trong năm 2026. Theo báo cáo của nhóm Nghiên cứu Kinh tế vĩ mô toàn cầu Tập đoàn Tài chính và Đầu tư Nomura (Nhật Bản) cho biết, nền kinh tế toàn cầu năm 2026 cho thấy dấu hiệu ổn định và thậm chí tăng trưởng nhanh hơn bởi sự bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và được hỗ trợ bởi các chính sách tiền tệ và tài khóa mở rộng hơn, nhưng tăng trưởng khu vực sẽ vẫn không đồng đều.

Là nền kinh tế lớn nhất thế giới, Mỹ đang phải đối mặt với triển vọng kinh tế ảm đạm. Rebecca Patterson - nhà kinh tế học làm việc tại Ngân hàng JPMorgan Chase và Quỹ Bridgewater Associates - cho rằng, ngày càng nhiều trụ cột cấu trúc trong nền kinh tế Mỹ đang cho thấy dấu hiệu bất ổn, tích lũy những rủi ro đáng kể.

Tại châu Á, nhu cầu đầu tư khổng lồ được thúc đẩy bởi quá trình chuyển đổi xanh và cuộc cách mạng kỹ thuật số đang dần hình thành những động lực tăng trưởng mới. Tờ Business Times (Singapore) chỉ ra rằng, châu Á đang sở hữu những lợi thế đáng kể với tư cách là động lực tăng trưởng bền vững nhất thế giới.

Được hỗ trợ bởi nhu cầu nội địa mạnh mẽ, khung chính sách đáng tin cậy và sự chuyển đổi công nghệ nhanh chóng, khu vực này sẽ tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng hàng đầu so với các khu vực khác.

Tom Arlando - Giám đốc điều hành Hiệp hội các nhà sản xuất Kenya - nhận định, đến năm 2026, xu hướng hội nhập khu vực trong bối cảnh kinh tế toàn cầu có thể sẽ mạnh mẽ hơn, dòng chảy thương mại và đầu tư Nam - Nam sẽ trở nên năng động hơn và vai trò của các nước đang phát triển trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ tiếp tục mở rộng.

Thương mại toàn cầu và các mô hình chuỗi cung ứng

Khi những ảnh hưởng của chính sách thuế quan cao của Mỹ dần trở nên rõ rệt, những xung đột thương mại mới có thể xuất hiện trên toàn cầu, điều này được dự đoán sẽ kéo giảm triển vọng đầu tư và thương mại toàn cầu trong năm 2026.

Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) gần đây đã hạ đáng kể mức dự báo tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu năm 2026 xuống còn 0,5%, thấp hơn nhiều so với mức 2,4% đưa ra trong năm 2025. Các nhà kinh tế của WTO nhấn mạnh rằng, các hạn chế thương mại và sự không chắc chắn về chính sách lan rộng sang nhiều nền kinh tế và ngành công nghiệp hơn, tạo ra mức rủi ro lớn hơn.

Chủ nghĩa bảo hộ gia tăng cùng với căng thẳng địa - chính trị leo thang khiến nhiều công ty phải đánh giá lại chuỗi cung ứng toàn cầu và chiến lược đầu tư của mình. Một số nền kinh tế có thể ưu tiên thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp, làm nổi bật xu hướng nội địa hóa và khu vực hóa chuỗi cung ứng.

Giáo sư Luiz Paulino thuộc Đại học bang São Paulo (Brazil) chỉ ra rằng, căng thẳng thương mại đã khiến một số quốc gia chuyển dây chuyền sản xuất sang các khu vực được coi là an toàn hơn về mặt chính trị hoặc gần hơn với thị trường tiêu thụ, dẫn đến chuỗi cung ứng ngắn hơn và mang tính khu vực hóa cao hơn. Định hướng chính sách ưu tiên an ninh hơn hiệu quả này có khả năng sẽ tiếp tục duy trì trong tương lai.

Trí tuệ nhân tạo - rủi ro hay cơ hội?

Theo dữ liệu từ Công ty tư vấn Gartner (có trụ sở tại Mỹ), đầu tư toàn cầu vào AI dự kiến sẽ vượt quá 2.000 tỷ USD vào năm 2026. Đổi mới công nghệ, điển hình là AI, đang thay đổi sâu sắc nền kinh tế toàn cầu, tạo động lực mới cho tăng trưởng, đồng thời đặt ra thách thức về điều chỉnh cấu trúc. Cân bằng giữa đổi mới với rủi ro và thách thức sẽ là vấn đề then chốt mà các nhà hoạch định chính sách trên thế giới cần giải quyết trong năm 2026.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, trong ngắn hạn, cơn sốt AI có thể tạo ra bong bóng đầu tư, làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng thu nhập trên toàn thế giới và dẫn đến khoảng cách ngày càng lớn giữa người giàu và người nghèo.

Ông Rob Subbaraman - Trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế vĩ mô toàn cầu tại Nomura - cho biết, nền kinh tế toàn cầu đang cho thấy sự phân hóa với khoảng cách thu nhập và tài sản ngày càng gia tăng và AI có thể làm trầm trọng thêm tình trạng này; AI cũng có thể dẫn đến những thay đổi trong cơ cấu việc làm.

Về lâu dài, đổi mới công nghệ, điển hình là AI, sẽ là động lực chính trong việc nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy các mô hình kinh doanh mới. Những đổi mới này đã cải thiện đáng kể năng suất trong sản xuất, dịch vụ và nông nghiệp, thúc đẩy tái cấu trúc và nâng cấp công nghiệp, đồng thời tạo ra các ngành công nghiệp mới và cơ hội việc làm mới.

Theo Horst Roscher - Giáo sư kinh tế tại Trường Tài chính và Quản lý Frankfurt (Đức) - cho biết, AI sẽ là công nghệ được sử dụng rộng rãi trong những thập niên tới và AI sẽ “bao trùm hầu hết mọi quy trình sản xuất”.

Tác động của các chính sách kinh tế vĩ mô đến thị trường

Năm 2026, chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn dự kiến sẽ tiếp tục có sự khác biệt rõ rệt. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) có thể tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ; chu kỳ cắt giảm lãi suất của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang gần kết thúc và dự kiến sẽ áp dụng chính sách tiền tệ thận trọng hơn; Ngân hàng Nhật Bản (BOJ) có thể tiếp tục tăng lãi suất khi nước này phải đối mặt với áp lực lạm phát gia tăng dai dẳng.

Việc điều chỉnh chính sách tiền tệ của Mỹ tác động đáng kể đến dòng vốn xuyên biên giới toàn cầu, định giá tài sản và sự ổn định tỷ giá hối đoái. Trong bối cảnh xung đột địa - chính trị leo thang và áp lực lạm phát toàn cầu dai dẳng, việc cắt giảm lãi suất của FED sẽ tạo ra những bất ổn mới cho nền kinh tế và thị trường tài chính toàn cầu, có khả năng dẫn đến dòng vốn nóng chảy vào các thị trường mới nổi và tạo ra bong bóng, từ đó dẫn tới rủi ro tài chính. Đối với các nền kinh tế mới nổi, điều này đồng nghĩa với môi trường bên ngoài phức tạp hơn và những thách thức lớn hơn trong việc cân bằng chính sách.

Các chính sách tài khóa của các nền kinh tế lớn cũng đang ảnh hưởng đến tâm lý thị trường. Hiện nay, nhiều nền kinh tế phát triển đang có mức nợ công cao và lợi suất trái phiếu dài hạn tăng mạnh, phản ánh mối lo ngại của nhà đầu tư về rủi ro tài chính.

Tờ The Economist (Mỹ) cho biết, một số chính phủ đang dựa vào ngân hàng trung ương để duy trì lãi suất thấp nhằm giảm bớt gánh nặng nợ, làm tăng khả năng xảy ra khủng hoảng thị trường trái phiếu.

Trên phạm vi toàn cầu, mặc dù đồng USD vẫn là đồng tiền dự trữ chính và phương tiện trao đổi chủ yếu, nhưng nhiều quốc gia và khu vực đang bắt đầu xem xét lại sự phụ thuộc quá mức vào đồng USD, đặc biệt là trong bối cảnh phân cực chính trị, thâm hụt ngân sách ngày càng tăng và mức nợ gia tăng ở Mỹ. Một số nền kinh tế có thể sẽ đẩy nhanh quá trình “phi đô la hóa”.

Trong môi trường nhiều biến số, triển vọng kinh tế toàn cầu phụ thuộc lớn vào khả năng điều phối chính sách ở cả cấp độ quốc gia và quốc tế. Việc củng cố ổn định kinh tế vĩ mô, tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống tài chính, đồng thời đầu tư cho nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững sẽ là những trụ cột then chốt.

Về trung hạn, kinh tế thế giới khó quay trở lại quỹ đạo tăng trưởng cao và ổn định như trước đại dịch COVID-19, nhưng vẫn có thể đạt được tăng trưởng bền vững hơn nếu các quốc gia thích ứng hiệu quả với bối cảnh mới.

Thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở việc quản lý rủi ro, mà còn ở khả năng tận dụng các động lực chuyển đổi để tái định hình mô hình tăng trưởng theo hướng bao trùm, linh hoạt và bền vững hơn./.