Tiềm năng phát triển du lịch từ kinh tế đêm

Thương mại hóa di sản văn hóa

Sự bão hòa của các mô hình kinh doanh ban đêm truyền thống đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc định vị lại cấu trúc sản phẩm du lịch. Khi các khu chợ đêm hay phố đi bộ dần trở nên đồng nhất, chủ yếu tập trung vào các mặt hàng lưu niệm và dịch vụ ẩm thực đường phố, khách du lịch có xu hướng rút ngắn thời gian lưu trú và giới hạn ngân sách chi tiêu.

Hệ quả tất yếu của tình trạng này là sự suy giảm trong nguồn thu và làm mất đi cơ hội gia tăng giá trị thương mại cho các địa điểm du lịch. Bài toán đặt ra cho công tác hoạch định chiến lược du lịch là làm thế nào để biến khoảng thời gian sau giờ hành chính thành chuỗi cung ứng dịch vụ có tỷ suất lợi nhuận cao.

Văn hóa bản địa là chất liệu chính để thiết kế không gian về đêm độc đáo, từ đó khách du lịch được tiếp cận những trải nghiệm mang tính độc bản. Minh chứng tiêu biểu cho chiến lược này là dự án không gian văn hóa Đại Đường Bất Dạ Thành tại Tây An, Trung Quốc.

Thay vì xây dựng các khu trung tâm thương mại theo phong cách kiến trúc hiện đại, quy hoạch của Tây An tập trung vào việc phục dựng một tuyến phố quy mô lớn mang đặc trưng kiến trúc và đời sống của triều đại nhà Đường.

Khách tham quan vào ban đêm khi bước vào khu vực này được trải nghiệm môi trường tương tác đa chiều, cung cấp hệ thống dịch vụ toàn diện từ cho thuê trang phục cổ, dịch vụ trang điểm chuyên nghiệp cho đến các điểm chụp ảnh được thiết kế sẵn.

Sự dịch chuyển từ quan sát đơn thuần sang trạng thái trực tiếp trải nghiệm đã tạo ra một mô hình kinh tế mang tính tuần hoàn. Thời gian lưu trú ban đêm của du khách tại Tây An tăng lên, kéo theo sự phát triển của toàn bộ chuỗi cung ứng dịch vụ đi kèm.

Các hoạt động biểu diễn thực cảnh trên đường phố được tổ chức liên tục, tạo ra nguồn dữ liệu hình ảnh phong phú để chính du khách đăng tải trên các nền tảng mạng xã hội, qua đó đồng thời thực hiện công tác truyền thông quảng bá cho địa phương.

Tại Việt Nam, tiến trình tái cấu trúc các không gian di tích lịch sử cũng ghi nhận những bước tiến chiến lược trong việc kích cầu tiêu dùng du lịch ban đêm, tiêu biểu là dự án tour đêm Trăng chiến khu tại Địa đạo Củ Chi.

Trong nhiều thập niên, không gian di tích này được khai thác chủ yếu gắn liền với các hoạt động như thuyết minh hay tham quan truyền thống vào ban ngày. Khi chuyển đổi khung thời gian khai thác sang buổi tối, thông qua hệ thống ánh sáng mô phỏng, kỹ thuật tạo khói và công nghệ âm thanh định hướng, không gian của khu di tích được chuyển hóa thành một không gian nghệ thuật thực cảnh.

Các phân đoạn mô phỏng sinh hoạt, lao động và chiến đấu của người dân địa phương dưới màn đêm mang lại những dữ kiện lịch sử trực quan.

Mô hình này chứng minh một thực tế trong kinh tế du lịch rằng, việc phát triển kinh tế đêm không bắt buộc phải đánh đổi bằng việc liên tục thiết kế và xây dựng các công trình giải trí mới.

Quá trình ứng dụng các phương pháp tiếp cận mới trên nền tảng di sản văn hóa có sẵn đủ khả năng tạo ra các dòng sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh trên thị trường, giúp ngành du lịch địa phương phát triển đồng đều, thậm chí du lịch còn trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, tạo công ăn việc làm cho người dân bản địa.

Cách làm này không chỉ tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư ban đầu mà còn giảm thiểu những rủi ro tác động vật lý lên cấu trúc của các công trình lịch sử. Thông qua đó, các điểm đến có thể giải quyết đồng thời bài toán bảo tồn nguyên trạng và khai thác thương mại, thiết lập nền tảng phát triển kinh tế bền vững cho toàn hệ sinh thái dịch vụ ban đêm.

Ứng dụng công nghệ vào du lịch

Bên cạnh yếu tố nội dung sản phẩm, định hướng quy hoạch không gian đô thị và hạ tầng công nghệ đóng vai trò là bộ khung quản trị mang tính quyết định, đảm bảo hệ sinh thái kinh tế đêm vận hành một cách trơn tru.

Việc mở rộng biên độ thời gian hoạt động của các dịch vụ du lịch làm phát sinh hàng loạt áp lực lên hệ thống quản lý trật tự đô thị, bao gồm năng lực xử lý rác thải, khả năng kiểm soát cường độ tiếng ồn và công tác bảo đảm an ninh công cộng.

Một nền kinh tế ban đêm chỉ phát huy vai trò khi được vận hành dựa trên quy hoạch đồng bộ, ngăn ngừa sự xung đột với đời sống sinh hoạt thường nhật của cư dân sở tại.

Quá trình này đòi hỏi các cơ quan quản lý nhà nước phải thiết lập những phân khu chức năng chuyên biệt, nơi các hoạt động thương mại và giải trí được phép diễn ra với cường độ cao nhưng vẫn nằm trong phạm vi kiểm soát của các cơ quan chức năng.

Trong tiến trình kiến tạo các không gian đặc thù này, công nghệ kỹ thuật số đang đảm nhận vai trò điều phối trung tâm, đặc biệt là trong lĩnh vực chiếu sáng và nghệ thuật thị giác.

Nhiều điểm đến đã áp dụng công nghệ để tái định hình không gian kiến trúc có sẵn thay vì sử dụng các phương pháp xây dựng vốn tốn kém ngân sách. Lễ hội Light to Night diễn ra thường niên tại khu vực trung tâm hành chính Civic District của Singapore là một ví dụ trực quan cho chiến lược quy hoạch không gian thông minh.

Khu vực Civic District là nơi tập trung các công trình hành chính trọng yếu như Tòa thị chính, Tòa án Tối cao và Bảo tàng Quốc gia Singapore. Thông qua việc ứng dụng công nghệ trình chiếu bản đồ 3D lên toàn bộ bề mặt kiến trúc mặt tiền của các công trình này, không gian đã được chuyển đổi mục đích sử dụng một cách linh hoạt sau giờ làm việc.

Những cấu trúc hành chính được thiết lập thành các màn hình trình diễn nghệ thuật thị giác công cộng, thu hút lượng lớn du khách đến tham quan.

Phương pháp tiếp cận của quy hoạch đô thị Singapore giải quyết nhiều rào cản kỹ thuật trong quá trình phát triển du lịch về đêm. Yếu tố cốt lõi là việc tối ưu hóa hiệu suất sử dụng của các công trình kiến trúc hiện hữu, đưa tài sản công vào việc phục vụ mục đích du lịch mà không làm suy giảm chức năng hành chính.

Thêm vào đó, bài toán về an ninh trật tự xã hội được giải quyết triệt để. Khi các hoạt động tập trung đông người được quy hoạch tại khu vực trung tâm hành chính, nơi đã được trang bị hệ thống giám sát an ninh mức độ cao, các rủi ro về mất trật tự công cộng được giảm thiểu đáng kể.

Mạng lưới camera giám sát kết hợp cùng hạ tầng quản lý đám đông tạo ra một môi trường trải nghiệm du lịch an toàn, tạo tâm lý cho du khách yên tâm tham gia các hoạt động du lịch khám phá và chi tiêu ban đêm.

Hơn thế nữa, cấu trúc kinh tế đêm hoàn chỉnh yêu cầu sự liên kết chặt chẽ của hệ thống hạ tầng hỗ trợ. Mạng lưới giao thông công cộng cần được điều chỉnh thời gian vận hành xuyên suốt ngoài giờ hành chính, bảo đảm việc luân chuyển các luồng khách du lịch từ trung tâm ra các khu vực lân cận một cách thông suốt, tránh tình trạng quá tải cục bộ.

Tương tự, hạ tầng thanh toán kỹ thuật số xuyên biên giới cần được tích hợp đồng bộ trên toàn bộ các tuyến phố kinh doanh dịch vụ. Sự xuất hiện của các cổng thanh toán điện tử không chỉ tối ưu hóa thời gian thực hiện giao dịch cho du khách quốc tế mà còn giúp các cơ quan quản lý bảo đảm tính minh bạch trong luồng tiền tệ, từ đó thống kê chính xác mức độ đóng góp của kinh tế đêm vào GDP địa phương.

Sự cộng hưởng giữa nghệ thuật quy hoạch không gian, công nghệ thị giác và hạ tầng dịch vụ liên kết giúp thiết lập môi trường du lịch ban đêm đồng bộ và hiện đại.

Sự dịch chuyển của dòng vốn đầu tư và quy mô thị trường hướng về các hoạt động kinh tế ban đêm phản ánh xu hướng thay đổi của ngành công nghiệp du lịch toàn cầu.

Mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn sẽ thiếu đi cơ sở thực tiễn nếu các chiến lược phát triển bỏ ngỏ không gian và thời gian ban đêm. Việc chuyển hóa dư địa kinh tế này thành các chỉ số tăng trưởng cụ thể đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ và tầm nhìn quản trị dài hạn.

Bằng việc lấy di sản văn hóa làm nền tảng để xây dựng các sản phẩm du lịch, kết hợp chặt chẽ với các mô hình quy hoạch không gian đô thị và ứng dụng công nghệ hạ tầng thông minh, các điểm đến có thể kiến tạo nên một cấu trúc kinh tế vững chắc.

Kinh tế ban đêm sẽ tạo nên chuỗi cung ứng dịch vụ, gia tăng năng lực cạnh tranh của ngành du lịch Việt Nam trên thị trường quốc tế./.