Thực tiễn và một số định hướng, giải pháp xây dựng con người Quảng Ninh với vị thế tiên phong trong chuyển đổi số, vững bước tiến vào kỷ nguyên mới
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trên mọi lĩnh vực, mở ra kỷ nguyên số với cả thời cơ và thách thức đan xen. Đại hội XIII của Đảng đã nhấn mạnh phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và của nền văn hóa, con người Việt Nam, bồi dưỡng sức dân, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, có cơ chế đột phá để thu hút, trọng dụng nhân tài, ứng dụng mạnh mẽ khoa học và công nghệ, nhất là những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo động lực mới cho phát triển nhanh và bền vững đất nước[1].
Trên tinh thần đó, Nghị quyết số 52-NQ/TW, ngày 27-9-2019, của Bộ Chính trị cũng đề ra chủ trương tận dụng Cách mạng công nghiệp 4.0 để “phát triển mạnh mẽ kinh tế số; phát triển nhanh và bền vững dựa trên... nhân lực chất lượng cao; nâng cao chất lượng cuộc sống, phúc lợi của người dân”. Những định hướng chiến lược này cho thấy, chuyển đổi số trước hết là về con người, mỗi cán bộ, người dân phải được trang bị tri thức, kỹ năng và tâm thế phù hợp thì công cuộc chuyển đổi số mới thành công bền vững.
Trong bối cảnh chung đó, tỉnh Quảng Ninh nổi lên như một địa phương năng động, quyết tâm tiên phong trong chuyển đổi số ở Việt Nam. Ngay sau Đại hội XIII của Đảng, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TU, ngày 05-2-2022 “Về chuyển đổi số toàn diện tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”.
Tỉnh Quảng Ninh đặt mục tiêu trở thành mô hình mẫu về chuyển đổi số cấp tỉnh vào năm 2025, giữ vững vai trò tiên phong quốc gia về chính quyền số, kinh tế số, xã hội số, đồng thời phấn đấu đến năm 2030 thuộc nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước về chuyển đổi số toàn diện. Xuyên suốt quá trình này, tỉnh đặc biệt coi trọng nhiệm vụ xây dựng con người Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên số, nghĩa là phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, phẩm chất đạo đức, kỹ năng số và tư duy đổi mới sáng tạo.
Thực tiễn xây dựng con người Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên số
Chính quyền số
Tỉnh Quảng Ninh được đánh giá là một trong những địa phương đi đầu về xây dựng chính quyền điện tử và chính quyền số. Ngay từ giai đoạn 2012 - 2020, tỉnh đã triển khai Đề án Chính quyền điện tử và thành phố thông minh một cách bài bản, tạo nền tảng hiện đại hóa nền hành chính, thay đổi phương thức quản lý, phục vụ người dân nhờ ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT). Sau Đại hội XIII của Đảng, tỉnh Quảng Ninh tiếp tục tăng tốc chuyển đổi số trong quản trị công.
Kết quả rất ấn tượng, năm 2022, tỉnh Quảng Ninh xếp thứ 3 toàn quốc về chỉ số chuyển đổi số (DTI), chỉ sau TP. Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh, tăng 4 bậc so với năm 2021[2]. Tỉnh cũng dẫn đầu cả nước về cung cấp dịch vụ công trực tuyến (theo đánh giá trên Cổng Dịch vụ công quốc gia năm 2022). Đến năm 2023, tỉnh Quảng Ninh xếp thứ 2 về chính quyền số trong bảng xếp hạng cải cách hành chính toàn quốc[3].
Nền tảng chính quyền số của Quảng Ninh được xây dựng dựa trên hạ tầng và ứng dụng CNTT đồng bộ. Hiện nay, 100% cơ quan nhà nước trên địa bàn vận hành xử lý hồ sơ công việc trên môi trường mạng; mọi thủ tục hành chính (TTHC) đều được cung cấp trực tuyến, trong đó trên 70% dịch vụ công trực tuyến đạt mức độ 4 (mức cao nhất). Hệ thống một cửa điện tử và cổng dịch vụ công được tích hợp từ tỉnh đến xã, giúp người dân, doanh nghiệp giao dịch thuận tiện, minh bạch.
Tỉnh Quảng Ninh đã phủ sóng internet băng thông rộng tới 100% xã, phường; 100% thôn bản có sóng di động; 99,35% dân số có phủ sóng 4G trở lên. Hạ tầng viễn thông, CNTT vững chắc bảo đảm mọi người dân, kể cả ở vùng sâu xa, đều có thể kết nối dịch vụ số của chính quyền. Tỉnh cũng xây dựng các cơ sở dữ liệu (CSDL) dùng chung và chuyên ngành (giáo dục, y tế...) và hoàn thành kết nối 13 CSDL quốc gia để liên thông giải quyết TTHC trực tuyến liên cấp.
Để vận hành chính quyền số, tỉnh Quảng Ninh đặc biệt chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Tỉnh đã liên tục tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kiến thức CĐS cho 100% cán bộ các cấp kết hợp cả hình thức trực tuyến và trực tiếp (trong hai năm 2022, 2023 có tổng cộng gần 40.000 lượt cán bộ được đào tạo).
Kinh tế số
Phát triển kinh tế số là trụ cột quan trọng trong công cuộc chuyển đổi số của Quảng Ninh nhằm tạo động lực tăng trưởng mới cho tỉnh. Những năm qua, tỉnh Quảng Ninh đã tích cực thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong các ngành kinh tế, khuyến khích đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp công nghệ. Tỉnh ủy, UBND tỉnh ban hành nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, năm 2022, HĐND tỉnh thông qua Nghị quyết số 124/NQ-HĐND về giải pháp cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh gắn với CĐS; năm 2023 tiếp tục ban hành Nghị quyết số 155/NQ-HĐND hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh ứng dụng công nghệ số để nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh.
Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa đã bắt đầu áp dụng thương mại điện tử, phần mềm quản trị, hóa đơn điện tử,... góp phần hình thành hệ sinh thái kinh tế số địa phương. Từ năm 2022, mọi tổ chức, cá nhân kinh doanh tại tỉnh Quảng Ninh bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử, giúp minh bạch và thuận tiện trong thương mại. Các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn cũng tích cực hỗ trợ hội viên tham gia kinh tế số với nhiều hoạt động thiết thực, mở lớp tập huấn kinh doanh số cho hội viên phụ nữ, hỗ trợ nông dân ứng dụng công nghệ số trong sản xuất và tổ chức hội thảo chuyển đổi số cho các hợp tác xã. Kinh tế số ở tỉnh Quảng Ninh hướng tới hình thành một xã hội số, nơi mọi người dân đều được thụ hưởng tiện ích số và không ai bị bỏ lại phía sau.
Mặc dù xuất phát điểm kinh tế số của Quảng Ninh còn thấp (năm 2021, kinh tế số mới chiếm khoảng 3% GRDP của tỉnh), nhưng sau vài năm nỗ lực, tỷ trọng này đã có bước cải thiện, ước đạt khoảng 10% GRDP vào năm 2025. Quảng Ninh phấn đấu đến năm 2025 kinh tế số sẽ chiếm ít nhất 20% GRDP và đến năm 2030 đạt khoảng 30% GRDP. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, tỉnh đang tập trung thu hút đầu tư vào lĩnh vực công nghệ thông tin, điện tử viễn thông.
Dự án Khu công nghiệp công nghệ thông tin tập trung “Hạ Long ICT Park” tại Tuần Châu đã được xúc tiến xây dựng với định hướng trở thành “cảng dữ liệu” và trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực phía Bắc của tỉnh. Khi hoàn thành, khu sẽ thu hút các doanh nghiệp số và nhân tài công nghệ về Quảng Ninh, tạo cú hích cho ngành công nghiệp CNTT địa phương. Tỉnh cũng triển khai chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao về làm việc trong lĩnh vực chuyển đổi số.
Xã hội số
Tại tỉnh Quảng Ninh, xây dựng xã hội số được triển khai đồng bộ trên các mặt: hạ tầng số, kỹ năng số của người dân và các dịch vụ số trong đời sống hằng ngày.
Trước hết, tỉnh Quảng Ninh đã đầu tư phát triển hạ tầng số phủ khắp, tạo điều kiện cho mọi người dân kết nối. Đến nay, 100% dân số Quảng Ninh có thể truy cập internet băng thông rộng; đại đa số người trưởng thành đều sử dụng điện thoại thông minh. Toàn tỉnh phấn đấu sớm đạt mục tiêu 100% người dân trong độ tuổi lao động có smartphone, 100% hộ gia đình có địa chỉ số (mã định danh địa chỉ) và mỗi người dân đều có tài khoản định danh điện tử để giao dịch trên môi trường mạng.
Việc triển khai Đề án 06 về ứng dụng CSDL quốc gia về dân cư và định danh điện tử được tỉnh Quảng Ninh thực hiện quyết liệt từ tỉnh đến cơ sở, giúp người dân tiếp cận các dịch vụ số tiện lợi, như xác thực danh tính online, tích hợp giấy tờ cá nhân trên ứng dụng VneID.
Tỉnh đặc biệt chú trọng nâng cao nhận thức, kỹ năng số cho người dân, nhất là ở cấp cơ sở. Toàn tỉnh đã thành lập các Tổ công nghệ số cộng đồng đến từng thôn, khu phố, với nhiệm vụ “cầm tay chỉ việc” hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ số. Bộ phận một cửa các cấp cũng tích cực hỗ trợ người dân tạo tài khoản, nộp hồ sơ trực tuyến ngay tại trung tâm hành chính công. Ngày càng nhiều người dân Quảng Ninh quen với việc nộp hồ sơ online, tra cứu dịch vụ qua mạng thay vì phải trực tiếp đến trụ sở để giải quyết công việc.
Tỉnh đã và đang tạo lập cho người dân thói quen mới, từ giao dịch “trực tiếp” sang “trực tuyến”, từ dùng giấy tờ “thủ công” sang tài liệu “số hóa”. Quảng Ninh cũng đẩy mạnh tuyên truyền về chuyển đổi số trên báo chí và mạng xã hội thông qua nhiều hình thức tương tác; tổ chức các sự kiện, cuộc thi hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10-10 hằng năm, tạo không khí sôi nổi trong cộng đồng.
Các dịch vụ thiết yếu trong xã hội Quảng Ninh đã và đang số hóa mạnh mẽ; đã kết nối hệ thống khám chữa bệnh từ xa (telehealth) tới tất cả các bệnh viện, giúp người dân vùng sâu được bác sĩ tuyến trên hội chẩn kịp thời. Hồ sơ sức khỏe điện tử và ứng dụng quản lý bệnh nhân đang được triển khai, hướng tới mỗi người dân có một hồ sơ y tế số; 100% trường học trên địa bàn đã ứng dụng sổ liên lạc điện tử; tuyển sinh trực tuyến được thực hiện ở nhiều nơi.
Hiện nay, ngành giáo dục tỉnh đang thúc đẩy xây dựng kho bài giảng e-learning và dạy kỹ năng số, lập trình căn bản cho học sinh phổ thông; các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt phát triển mạnh từ thành thị đến nông thôn. Đến cuối 2023, phần lớn cán bộ, công nhân viên và hộ kinh doanh ở tỉnh Quảng Ninh đã sử dụng ứng dụng mobile banking, ví điện tử; trên 95% người trưởng thành có tài khoản thanh toán điện tử theo mục tiêu đề ra.
Văn hóa số
Tỉnh Quảng Ninh đặc biệt quan tâm xây dựng văn hóa số, yếu tố gốc rễ để hình thành nhân cách, lối sống của con người trong thời đại mới. Với vị thế là cái nôi của công nhân Vùng mỏ anh hùng, Quảng Ninh có truyền thống văn hóa “Kỷ luật và Đồng tâm” đáng tự hào. Khi chuyển đổi sang môi trường số, tỉnh chủ trương phải giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp ấy, bồi đắp những chuẩn mực ứng xử mới văn minh, lành mạnh trên không gian mạng.
Năm 2023, tỉnh Quảng Ninh tiên phong ban hành Bộ tiêu chí Văn hóa số của người Quảng Ninh văn minh, lịch sự trên môi trường số[4]. Bộ tiêu chí này gồm bốn nhóm chuẩn mực cốt lõi: Thượng tôn pháp luật, Văn hóa, An toàn và Trách nhiệm, đề cập việc tuân thủ pháp luật, ứng xử theo đạo đức truyền thống, bảo đảm an toàn thông tin và ý thức chịu trách nhiệm khi tham gia môi trường số. Bộ tiêu chí cũng khuyến nghị cụ thể những điều nên làm và không nên làm, giúp hình thành ý thức tự giác cho mỗi “công dân số” biết tôn trọng pháp luật, tương tác văn minh, bảo vệ dữ liệu cá nhân và hành xử có trách nhiệm trên không gian mạng.
Việc triển khai Bộ tiêu chí văn hóa số được lồng ghép vào nhiều phong trào thi đua của tỉnh. Tỉnh khuyến khích đưa việc chấp hành các tiêu chí này thành một nội dung đánh giá cuối năm đối với cán bộ, công chức và tại khu dân cư. Các cấp hội, đoàn thể cũng tích cực tuyên truyền, vận động hội viên xây dựng nếp sống văn minh số.
Nghị quyết số 17-NQ/TU, của Tỉnh ủy năm 2023 về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, con người Quảng Ninh đã đề ra 6 giá trị đặc trưng của tỉnh: “Thiên nhiên tươi đẹp - Văn hóa đặc sắc - Xã hội văn minh - Hành chính minh bạch - Kinh tế phát triển - Nhân dân hạnh phúc” và phác họa chân dung con người Quảng Ninh thời kỳ mới với các phẩm chất: “Bản lĩnh - Tự cường - Kỷ cương - Đoàn kết - Nghĩa tình - Hào sảng - Sáng tạo - Văn minh”. Đây chính là mục tiêu mà tỉnh hướng tới trong xây dựng con người: phát triển toàn diện cả về trí tuệ, đạo đức, thể chất và tinh thần, vừa mang đậm bản sắc Quảng Ninh vừa đủ tầm vóc để tiên phong trong môi trường số.
Bước đầu tỉnh Quảng Ninh đã hình thành môi trường văn hóa số lành mạnh. Người dân được giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật và chuẩn mực khi online, biết tự bảo vệ mình trước thông tin xấu độc. Các hành vi lệch chuẩn trên mạng, như xúc phạm, tin giả,… dần bị đẩy lùi, thay vào đó là tinh thần tương thân tương ái, ứng xử văn minh. Văn hóa “Kỷ luật và Đồng tâm” được thổi vào không gian mạng thể hiện qua ý thức cộng đồng cao trong các group, diễn đàn của người Quảng Ninh.
Nhìn tổng thể giai đoạn từ 2021 đến nay, tỉnh Quảng Ninh đã đạt nhiều thành tựu nổi bật trong phát triển con người gắn với chuyển đổi số. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, tỉnh Quảng Ninh cũng đối mặt một số hạn chế, thách thức trong quá trình xây dựng con người tiên phong chuyển đổi số.
Thứ nhất, nguồn nhân lực số chất lượng cao còn thiếu so với nhu cầu. Hiện nay nhân lực ngành CNTT của tỉnh chỉ chiếm khoảng 2,8% lực lượng lao động, rất thấp để dẫn dắt kinh tế số bứt phá; việc thu hút chuyên gia giỏi về địa phương còn khó khăn do cạnh tranh với các trung tâm lớn (Thủ đô Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh).
Thứ hai, kỹ năng số của một bộ phận người dân, cán bộ vẫn còn hạn chế. Nhóm người cao tuổi, người dân vùng sâu dù, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã được hỗ trợ nhưng khả năng thích ứng công nghệ còn chậm, cần thời gian để thuần thục; một số cán bộ quen cách làm việc theo lề lối cũ, chưa chủ động học hỏi cái mới, thậm chí e ngại thay đổi quy trình làm việc.
Thứ ba, hạ tầng và thể chế phục vụ CĐS chưa hoàn thiện đồng bộ. Một số xã vùng cao hạ tầng mạng chưa thật sự ổn định; trang thiết bị tại trung tâm dữ liệu tỉnh có nơi đã cũ, lạc hậu. Khung pháp lý cho các dịch vụ số mới, như dữ liệu mở, bảo vệ dữ liệu cá nhân,… hiện đang trong quá trình xây dựng, đôi lúc gây lúng túng khi triển khai thực tế.
Thứ tư, kinh tế số phát triển chưa đồng đều, khu vực dịch vụ, du lịch ứng dụng số nhanh hơn so với khu vực nông nghiệp, công nghiệp truyền thống. Tỷ trọng kinh tế số trong GRDP còn thấp (năm 2025 ước chỉ đạt khoảng 10% GRDP), đòi hỏi tỉnh phải nỗ lực lớn để đạt mục tiêu 20% năm 2025.
Thứ năm, về văn hóa, đạo đức số, tuy đã có Bộ tiêu chí và tăng cường quản lý, song không gian mạng luôn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tệ nạn mới (tin giả, tội phạm mạng, xâm phạm bản quyền…). Việc giữ gìn bản sắc văn hóa trong lớp trẻ cũng đặt ra thách thức khi họ tiếp xúc nhiều luồng văn hóa ngoại lai trên internet…
Định hướng phát triển con người Quảng Ninh tiên phong trong kỷ nguyên số
Báo cáo chính trị Đại hội XVI Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh nhiệm kỳ 2025 -2030 đã nhấn mạnh phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh là nền tảng của phát triển, khơi dậy mạnh mẽ truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” và sức mạnh con người để tạo đột phá trong chuyển đổi số. Tỉnh xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, có tư duy đổi mới sáng tạo, đặc biệt là nhân lực phục vụ kinh tế số, là một trong ba khâu đột phá chiến lược giai đoạn 2025 - 2030. Trên cơ sở đó, tỉnh Quảng Ninh đề ra các mục tiêu cụ thể đến năm 2025 và 2030 nhằm xây dựng con người đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên số.
Về mục tiêu cụ thể, đến năm 2025, Quảng Ninh định hướng thuộc nhóm dẫn đầu cả nước về an toàn, an ninh mạng; đi đầu trong CĐS các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể; cơ bản trở thành mô hình mẫu về chuyển đổi số toàn diện cấp tỉnh. Con người Quảng Ninh giai đoạn này phải đủ năng lực làm chủ các nền tảng số quốc gia, tự tin khai thác tiện ích số. Đến năm 2030, tỉnh Quảng Ninh hướng tới xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh, là địa phương cung cấp nguồn nhân lực số và các sản phẩm, dịch vụ số quan trọng cho vùng và cả nước.
Lực lượng lao động tỉnh Quảng Ninh không chỉ làm chủ công nghệ trong tỉnh mà còn vươn ra cạnh tranh ở tầm khu vực, quốc tế trong một số lĩnh vực, như du lịch thông minh, kinh tế biển số, công nghiệp thông minh…; phấn đấu đến năm 2030 thuộc nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước về chuyển đổi số toàn diện. Phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao, đẩy mạnh giáo dục và đào tạo, nhất là trong các lĩnh vực STEM, ICT ngay từ cấp học phổ thông đến đại học, dạy nghề. Khuyến khích tinh thần học tập suốt đời, tự nâng cao kỹ năng số của mọi người dân. Có chính sách thu hút nhân tài CNTT, chuyên gia chuyển đổi số về tỉnh làm việc, xây dựng đội ngũ “chuyên gia số” ngay tại địa phương thông qua các chương trình hợp tác với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học.
Tiếp tục nâng cao nhận thức và đổi mới tư duy của cán bộ và người dân về vai trò quan trọng của CĐS. Xác định CĐS không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật mà là nhiệm vụ chính trị - xã hội mang tính chiến lược, lâu dài. Mỗi cán bộ, đảng viên tiên phong, nêu gương trong học hỏi công nghệ mới. Người dân chủ động cập nhật kiến thức, hình thành tư duy sáng tạo, dám nghĩ dám làm trong môi trường số.
Phát huy giá trị văn hóa, con người Quảng Ninh, lồng ghép việc xây dựng văn hóa số với các phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Tiếp tục triển khai hiệu quả Bộ tiêu chí văn hóa số; nêu cao tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” thời đại số, gắn trách nhiệm cá nhân với cộng đồng online. Bảo tồn và quảng bá bản sắc văn hóa Quảng Ninh thông qua CĐS (số hóa di sản, du lịch ảo, bảo tàng số) để phát huy truyền thống, làm giàu đời sống tinh thần người dân.
Bảo đảm an sinh xã hội trong kỷ nguyên số, CĐS gắn với mục tiêu phát triển bền vững, bao trùm. Chú trọng hỗ trợ các nhóm yếu thế (người già, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số…) tiếp cận công nghệ; không để xảy ra khoảng cách số quá lớn giữa các vùng, miền. Tăng cường ứng dụng số trong y tế, giáo dục, phúc lợi xã hội để mọi người dân đều được chăm sóc sức khỏe, học hành, thụ hưởng văn hóa tốt hơn nhờ công nghệ.
Kết hợp chặt chẽ CĐS với chuyển đổi xanh, giáo dục người dân lối sống thân thiện môi trường, ứng dụng công nghệ để giám sát và bảo vệ môi trường (tỉnh Quảng Ninh đã có quy chế vận hành hệ thống dùng cảm biến IoT phát hiện sớm cháy rừng, ô nhiễm). Phát triển con người thời đại mới gắn liền ý thức trách nhiệm với thiên nhiên, bảo đảm phát triển bền vững cho thế hệ tương lai.
Giải pháp xây dựng con người Quảng Ninh tiên phong chuyển đổi số
Để thực hiện những mục tiêu trên, tỉnh Quảng Ninh cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp sáng tạo, quyết liệt. Dưới đây là một số nhóm giải pháp trọng tâm:
Mở rộng tuyên truyền, đào tạo về CĐS cho toàn dân với nội dung thiết thực, dễ hiểu. Phát huy vai trò gương mẫu của cán bộ, đảng viên và người đứng đầu cơ quan trong việc chủ động áp dụng công nghệ, cải tiến lề lối làm việc. Huy động Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể tham gia vận động hội viên, nhân dân tích cực hưởng ứng CĐS, sẵn sàng “trực tuyến hóa” các hoạt động từ hành chính, học tập đến giải trí. Xây dựng thói quen cho người dân ưu tiên sử dụng dịch vụ số trước tiên, hình thành văn hóa “làm việc từ xa - giao dịch điện tử” trong xã hội.
Tiếp tục rà soát, ban hành các quy định tạo thuận lợi trong thực hiện CĐS ở các cấp. Đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền trong quản lý nhà nước đi đôi với ứng dụng số để nâng cao hiệu quả điều hành. Hoàn thiện khung pháp lý về định danh điện tử, thanh toán số, bảo vệ dữ liệu cá nhân,... trên địa bàn tỉnh theo hướng khuyến khích sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm an toàn, quyền riêng tư của người dân. Ban hành chính sách đãi ngộ đặc thù để thu hút chuyên gia CNTT, khuyến khích nhân tài trẻ khởi nghiệp tại Quảng Ninh. Xây dựng các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, vườn ươm khởi nghiệp số cho thanh niên, sinh viên trong tỉnh.
Tiếp tục nâng cấp mạng lưới viễn thông, mở rộng vùng phủ sóng 5G đến các khu công nghiệp, khu du lịch trọng điểm. Phổ cập cáp quang đến 100% hộ gia đình theo mục tiêu 2025. Nâng cao năng lực Trung tâm tích hợp dữ liệu của tỉnh, thay thế các thiết bị đã lạc hậu. Xây dựng các nền tảng số dùng chung cấp tỉnh (nền tảng dữ liệu mở, nền tảng IoT quản lý đô thị thông minh…) để người dân, doanh nghiệp dễ khai thác.
Đồng thời, triển khai đồng bộ giải pháp bảo đảm an ninh mạng, như: thường xuyên diễn tập phòng, chống tấn công mạng, mở rộng đội ứng cứu sự cố chuyên nghiệp, nâng cao nhận thức an toàn thông tin cho cán bộ và người dân. Mục tiêu là tỉnh Quảng Ninh phải nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu về an toàn, an ninh mạng quốc gia, tạo niềm tin cho người dân khi tham gia chính quyền số, kinh tế số.
Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông tại Quảng Ninh theo hướng tăng cường kiến thức tin học, khoa học dữ liệu, ngoại ngữ cho học sinh. Phấn đấu 100% học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông đạt trình độ kỹ năng số cơ bản, trong đó một bộ phận có kỹ năng lập trình, phân tích dữ liệu thành thạo. Ở bậc đại học, cao đẳng và dạy nghề, tạo điều kiện, thúc đẩy các trường trên địa mở ngành/chuyên ngành mới về công nghệ, thương mại điện tử, an ninh mạng đáp ứng nhu cầu trong tỉnh.
Đồng thời, tập trung phát triển Trường Đại học Hạ Long trở thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của vùng, đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh. Kết nối với các doanh nghiệp lớn (FPT, Viettel, VNPT…) để đặt hàng đào tạo nhân lực và tiếp nhận sinh viên đến thực tập, làm việc. Ngoài ra, mở rộng quy mô các khóa học trực tuyến đại chúng miễn phí về kỹ năng số cho người dân, có chính sách hỗ trợ người lao động tự học nâng cao tay nghề trong doanh nghiệp.
Mỗi thôn xóm, khu phố xây dựng một số cá nhân nòng cốt (cán bộ hưu trí am hiểu CNTT, đoàn viên thanh niên năng động, giáo viên tin học…) tình nguyện làm “hạt nhân” phổ cập kỹ năng số cho cộng đồng. Họ sẽ phối hợp với Tổ công nghệ số cộng đồng tổ chức sinh hoạt nhỏ hướng dẫn người dân tải app, sử dụng dịch vụ online, phòng tránh rủi ro mạng… Đây là mô hình “cầm tay chỉ việc” rất hiệu quả, cần nhân rộng để nâng cao mặt bằng kỹ năng số cho xã hội một cách bền vững, đặc biệt ở vùng nông thôn, miền núi.
Ưu tiên nguồn lực để hoàn thành các CSDL nền tảng (dân cư, đất đai, doanh nghiệp, tài chính, bảo hiểm…) và CSDL chuyên ngành quan trọng liên quan trực tiếp đến người dân (giáo dục, y tế, an sinh…). Cơ sở dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” sẽ là tài nguyên quý phục vụ người dân và doanh nghiệp. Tiếp tục đơn giản hóa, số hóa quy trình TTHC để người dân làm thủ tục dễ dàng, giảm tiếp xúc trực tiếp dễ phát sinh tiêu cực.
Mở rộng các dịch vụ công trực tuyến toàn trình (mức 4) ở tất cả các lĩnh vực, phấn đấu tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tăng cao. Đặc biệt, nghiên cứu triển khai mô hình “giải quyết TTHC phi địa giới hành chính”, người dân, doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ từ bất cứ đâu, cơ quan nào thuận tiện nhất chứ không cần theo hộ khẩu. Điều này đòi hỏi liên thông dữ liệu và sự phối hợp giữa các địa phương.
Khuyến khích doanh nghiệp công nghệ và startup địa phương sáng tạo các ứng dụng, nền tảng số phục vụ đời sống, như: ứng dụng du lịch thông minh (thuyết minh tự động khi tham quan Vịnh Hạ Long), sàn thương mại điện tử cho sản phẩm OCOP Quảng Ninh, ứng dụng kết nối người lao động với việc làm… Tỉnh có thể hỗ trợ thông qua đặt hàng dịch vụ hoặc kết nối các sản phẩm này vào hệ sinh thái chính quyền số tỉnh. Những dịch vụ số thiết thực sẽ giúp người dân hào hứng tham gia chuyển đổi số vì thấy lợi ích rõ ràng, từ đó thúc đẩy nhanh quá trình xây dựng xã hội số.
Đưa nội dung giáo dục kỹ năng số và đạo đức số vào chương trình học chính khóa ở trường phổ thông (cách ứng xử văn minh trên mạng, cách phân biệt thông tin thật giả, ý thức tôn trọng bản quyền số…). Duy trì các cuộc thi, diễn đàn về văn hóa ứng xử trên không gian mạng cho thanh thiếu niên. Tăng cường chế tài xử phạt nghiêm minh các hành vi vi phạm trên môi trường mạng, như đưa tin sai sự thật, lừa đảo trực tuyến để răn đe, tạo thói quen thượng tôn pháp luật trong cộng đồng mạng./.
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, t. I, tr. 110
[2] Xem: Minh Hà: Quảng Ninh vươn lên xếp thứ 3 bảng xếp hạng DTI năm 2022, Báo Quảng Ninh điện tử, ngày 12-7-2023, https://baoquangninh.vn/quang-ninh-vuon-len-xep-thu-3-bang-xep-hang-dti-nam-2022-3249555.html
[3] Xem: Trịnh Thị Xuyến: Chuyển đổi số toàn diện ở tỉnh Quảng Ninh: Những kết quả đạt được và nhiệm vụ, giải pháp trong thời gian tới, Tạp chí Cộng sản điện tử; ngày 29-11-2024, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/chinh-tri-xay-dung-dang/-/2018/1024302/chuyen-doi-so-toan...
[4] Nguyễn Ngọc Yến, Bộ tiêu chí Văn hóa số của người Quảng Ninh văn minh, lịch sự trên môi trường số, Báo Quảng Ninh điện tử, ngày 23-5-2023, https://www.quangninh.gov.vn/bannganh/ttpvhcc/Trang/ChiTietTinTuc.aspx?nid=1321
