Thực thi trở thành trung tâm của tư duy lãnh đạo - bước chuyển tư duy từ Hội nghị Trung ương 3

Hội nghị xem xét nhiều vấn đề hệ trọng, từ xây dựng Đảng, hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế - xã hội đến tổ chức bộ máy, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Nhưng vượt lên trên từng nội dung cụ thể là một thông điệp xuyên suốt: quyết sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi được tổ chức thực hiện đến cùng và tạo ra những chuyển biến thực tế trong đời sống đất nước và nhân dân.

Đây là yêu cầu đặc biệt cấp thiết trong giai đoạn phát triển mới. Đất nước không thiếu chủ trương đúng, mục tiêu lớn hay chương trình hành động công phu. Điểm khó nhất thường nằm ở khoảng cách từ nghị quyết đến cuộc sống, từ quyết tâm chính trị đến năng lực hành động, từ nhiệm vụ được giao đến kết quả cuối cùng.

Có thể nói, thông điệp lớn nhất của Hội nghị Trung ương 3 không chỉ nằm ở những quyết sách được ban hành, mà ở sự chuyển dịch trọng tâm của tư duy lãnh đạo: từ chỗ coi thực thi là khâu tiếp nối của quyết sách sang coi thực thi là trung tâm của toàn bộ quá trình lãnh đạo.

“

Nếu quyết sách thể hiện tầm nhìn, thì thực thi thể hiện năng lực; còn kết quả là nơi uy tín lãnh đạo được xác lập. Một quyết sách chưa đi vào cuộc sống mới chỉ phản ánh ý chí lãnh đạo. Chỉ khi tạo ra chuyển biến thực tế, quyết sách ấy mới chứng minh được năng lực lãnh đạo.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Từ trọng tâm là quyết sách đến trọng tâm là kết quả

Trong phương thức lãnh đạo truyền thống, trọng tâm thường được đặt vào việc xác định đường lối, ban hành nghị quyết, phân công nhiệm vụ và kiểm tra việc chấp hành.

Những chức năng ấy vẫn giữ nguyên giá trị, bởi không có định hướng đúng thì không thể có hành động đúng. Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới, chỉ đúng về chủ trương là chưa đủ. Chất lượng lãnh đạo còn phải được đo bằng khả năng biến chủ trương thành những thay đổi trong thực tế.

Đó chính là ý nghĩa sâu sắc của nhận định tại Hội nghị Trung ương 3 rằng điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khâu thực thi. Điểm nghẽn này không chỉ là sự chậm trễ hành chính, mà phản ánh khoảng trống giữa ý chí chính trị và năng lực hành động; giữa mục tiêu được xác lập ở Trung ương và kết quả được tạo ra ở cơ sở; giữa trách nhiệm được phân công và trách nhiệm được thực hiện đến cùng.

Một quyết sách đúng nhưng triển khai chậm có thể làm mất thời cơ. Một chủ trương phân cấp đúng nhưng cấp dưới thiếu thẩm quyền, nhân lực, tài chính hoặc dữ liệu có thể tạo ra ách tắc mới.

Một mục tiêu lớn nhưng không được lượng hóa, không gắn với tiến độ và chủ thể chịu trách nhiệm rất dễ trở thành nhiệm vụ chung của nhiều người nhưng kết quả cuối cùng lại không thuộc trách nhiệm của ai.

Vì vậy, thực thi phải được nhìn nhận như một bộ phận cấu thành của năng lực cầm quyền, chứ không chỉ là công việc kỹ thuật sau khi nghị quyết được ban hành.

Lãnh đạo bằng kết quả đòi hỏi sự thống nhất của 3 năng lực: nhìn đúng vấn đề và lựa chọn đúng quyết sách; tổ chức được nguồn lực và hành động để thực hiện; đo lường, kiểm soát và chịu trách nhiệm về kết quả.

Nếu quyết sách thể hiện tầm nhìn, thì thực thi thể hiện năng lực; còn kết quả là nơi uy tín lãnh đạo được xác lập. Một quyết sách chưa đi vào cuộc sống mới chỉ phản ánh ý chí lãnh đạo. Chỉ khi tạo ra chuyển biến thực tế, quyết sách ấy mới chứng minh được năng lực lãnh đạo.

Thiết kế khả năng thành công ngay trong mỗi quyết sách

Bước chuyển quan trọng được Hội nghị Trung ương 3 xác lập là yêu cầu năng lực thực thi phải được thiết kế ngay trong mỗi quyết sách. Đây là một thay đổi căn bản.

Bởi nếu chỉ xác định mục tiêu rồi mới tìm nguồn lực, phân công trách nhiệm và tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai, thì quyết sách rất dễ đúng về định hướng nhưng thiếu khả năng vận hành.

Một quyết sách có khả năng đi vào cuộc sống phải trả lời rõ những câu hỏi cốt lõi: mục tiêu là gì; ai chịu trách nhiệm chính; thẩm quyền đến đâu; nguồn lực từ đâu; hoàn thành trong thời hạn nào; kết quả nào có thể đo lường, kiểm chứng.

Yêu cầu “rõ mục tiêu, rõ nhiệm vụ, rõ nguồn lực, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ kết quả”, vì thế, không chỉ là kỹ thuật xây dựng nghị quyết. Đó là cấu trúc bảo đảm cho ý chí chính trị được chuyển hóa thành hành động có tổ chức.

Trách nhiệm thực thi không bắt đầu sau khi quyết sách được ban hành, mà phải hiện diện ngay từ quá trình chuẩn bị. Cơ quan tham mưu không chỉ đề xuất điều nên làm, mà còn phải chứng minh điều đó có thể làm được trong những điều kiện cụ thể.

Cơ quan quyết định không chỉ cân nhắc mục tiêu, mà còn phải đánh giá thẩm quyền, nguồn lực, năng lực tổ chức và những rủi ro có thể phát sinh. Chất lượng của quyết sách, vì vậy, được xác định không chỉ bởi tính đúng đắn, mà còn bởi tính khả thi.

Ba nguyên tắc được nhấn mạnh tại Hội nghị có ý nghĩa đặc biệt: không giao nhiệm vụ mà không xác định rõ điều kiện thực hiện; không phân cấp mà thiếu cơ chế kiểm soát; không để trách nhiệm hòa tan trong phối hợp.

Ba nguyên tắc ấy trực tiếp khắc phục những hạn chế phổ biến: nhiệm vụ không đi cùng nguồn lực; quyền hạn không gắn với trách nhiệm; nhiều cơ quan cùng tham gia nhưng không xác định được chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng.

“

Phân cấp trong giai đoạn mới không thể chỉ dừng lại ở việc chuyển giao công việc. Phân cấp phải đồng thời chuyển giao đầy đủ thẩm quyền, nguồn lực, nhân lực, dữ liệu, công nghệ và cơ chế giải trình. Chỉ khi các yếu tố đó được thiết kế đồng bộ thì cấp được giao nhiệm vụ mới có đủ điều kiện để chủ động hành động và chịu trách nhiệm về kết quả.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Từ phân công quyền lực đến kiến tạo năng lực hành động

Nếu quyết sách được thiết kế tốt là điều kiện cần, thì một bộ máy đủ năng lực để thực hiện quyết sách là điều kiện đủ. Bởi vậy, một trong những thông điệp quan trọng của Hội nghị Trung ương 3 là chuyển trọng tâm từ tư duy chủ yếu phân công nhiệm vụ sang tư duy kiến tạo năng lực hành động cho toàn bộ hệ thống.

Trong nhiều trường hợp, việc thực hiện chưa đạt yêu cầu không phải vì thiếu quyết tâm, mà vì năng lực thực thi chưa tương xứng với nhiệm vụ được giao.

Có nơi được giao thêm quyền nhưng thiếu nguồn lực; có nơi có nguồn lực nhưng thiếu dữ liệu; có nơi có đủ thẩm quyền nhưng thiếu cơ chế phối hợp hoặc thiếu cán bộ đáp ứng yêu cầu. Khoảng cách giữa quyền hạn và năng lực ấy chính là một trong những nguyên nhân làm suy giảm hiệu quả của chính sách.

Chính vì vậy, phân cấp trong giai đoạn mới không thể chỉ dừng lại ở việc chuyển giao công việc. Phân cấp phải đồng thời chuyển giao đầy đủ thẩm quyền, nguồn lực, nhân lực, dữ liệu, công nghệ và cơ chế giải trình. Chỉ khi các yếu tố đó được thiết kế đồng bộ thì cấp được giao nhiệm vụ mới có đủ điều kiện để chủ động hành động và chịu trách nhiệm về kết quả.

Điều này cũng làm thay đổi vai trò của từng cấp trong hệ thống quản trị. Trung ương tập trung vào hoạch định chiến lược, hoàn thiện thể chế, phân bổ nguồn lực và kiểm tra kết quả.

Địa phương cấp tỉnh chủ động tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tiễn. Cấp cơ sở trở thành tuyến đầu của quản trị công, nơi trực tiếp chuyển hóa chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước thành những dịch vụ công, những công trình, những kết quả cụ thể mà người dân có thể cảm nhận.

Trong phương thức lãnh đạo mới ấy, người đứng đầu giữ vai trò quyết định. Trách nhiệm không còn dừng ở việc phân công hay chỉ đạo, mà phải được xác lập bằng kết quả cuối cùng.

Phối hợp không thể là lý do để trì hoãn; khó khăn phải được nhận diện và xử lý kịp thời; cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung cần được khuyến khích và bảo vệ. Bộ máy mạnh không phải vì có nhiều quyền lực hơn, mà vì có năng lực biến quyền lực thành kết quả phục vụ đất nước và nhân dân.

“

Quyết sách đúng phải đi cùng thiết kế thực thi; thiết kế thực thi phải đi cùng bộ máy đủ năng lực; bộ máy đủ năng lực phải tạo ra kết quả có thể kiểm chứng; và kết quả ấy phải được nhân dân cảm nhận, thụ hưởng và ghi nhận.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

Lấy kết quả thực tế và niềm tin của nhân dân làm thước đo

Lãnh đạo bằng kết quả chỉ thực sự hình thành khi hệ thống đánh giá cũng được chuyển đổi tương ứng. Không thể tiếp tục đánh giá chủ yếu bằng số lượng văn bản, cuộc họp hay báo cáo đã hoàn thành, nếu mục tiêu cuối cùng là tạo ra sự phát triển và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.

Điều cần được đo lường không chỉ là đầu vào hay đầu ra của hoạt động quản lý, mà trước hết là kết quả và tác động. Một thủ tục được rút ngắn bao nhiêu thời gian; một dự án tháo gỡ được bao nhiêu điểm nghẽn; một chính sách tạo thêm bao nhiêu động lực phát triển; người dân và doanh nghiệp được hưởng lợi như thế nào từ những thay đổi đó. Chỉ khi trả lời được những câu hỏi ấy, hiệu quả của quyết sách mới được kiểm chứng đầy đủ.

Quan trọng hơn, kết quả không thể chỉ do bộ máy tự đánh giá. Mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp, niềm tin của xã hội, cùng với sự giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân phải trở thành một bộ phận của hệ thống đánh giá. Chính điều đó tạo nên cơ chế phản hồi khách quan, giúp bộ máy không ngừng tự hoàn thiện.

Đó cũng là ý nghĩa sâu sắc của bước chuyển từ quản lý theo quy trình sang quản trị theo giá trị công: mọi hoạt động của bộ máy cuối cùng đều phải hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân và năng lực cạnh tranh của quốc gia.

Tóm lại, Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV không chỉ quyết định nhiều vấn đề quan trọng của đất nước, mà còn gửi đi một thông điệp có ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng.

Nếu trước đây trọng tâm thường được đặt vào việc ban hành nghị quyết và tổ chức thực hiện, thì nay trọng tâm được mở rộng sang việc kiến tạo năng lực thực thi và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng.

Đó là một chuỗi logic thống nhất: quyết sách đúng phải đi cùng thiết kế thực thi; thiết kế thực thi phải đi cùng bộ máy đủ năng lực; bộ máy đủ năng lực phải tạo ra kết quả có thể kiểm chứng; và kết quả ấy phải được nhân dân cảm nhận, thụ hưởng và ghi nhận./.