Thế giới trước những ngã rẽ mới

Mỹ đề cập đàm phán phi hạt nhân hóa với Nga và Trung Quốc

Ngày 16-10, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đang trao đổi với Nga và Trung Quốc về khả năng phi hạt nhân hóa. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh cơ chế kiểm soát vũ khí chiến lược giữa Mỹ và Nga đứng trước khoảng trống mới, còn cạnh tranh giữa các cường quốc tiếp tục gia tăng.

Ông D. Trump bày tỏ mong muốn giảm kho vũ khí hạt nhân và nhấn mạnh sự cần thiết phải tính đến tốc độ phát triển năng lực hạt nhân của Trung Quốc. Vấn đề trở nên cấp thiết hơn sau khi Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí chiến lược mới (New START) giữa Mỹ và Nga hết hiệu lực.

Trong nhiều năm, hiệp ước này góp phần giới hạn vũ khí hạt nhân chiến lược và duy trì các cơ chế trao đổi thông tin. Nếu không có khuôn khổ thay thế, nguy cơ thiếu minh bạch và suy giảm lòng tin giữa các cường quốc hạt nhân có thể gia tăng.

Tuy nhiên, việc mở rộng đàm phán sang Trung Quốc sẽ không dễ dàng. Mỹ và Nga sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn hơn đáng kể, trong khi Bắc Kinh có thể không muốn chấp nhận những giới hạn tương tự khi tương quan năng lực giữa các bên còn khác biệt.

Các vấn đề về phạm vi thỏa thuận, kiểm chứng và bảo đảm tuân thủ cũng cần được giải quyết trước khi đối thoại có thể tạo ra kết quả thực chất.

Do đó, tuyên bố của Washington mới chỉ thể hiện ý định thúc đẩy đối thoại, chưa đồng nghĩa các bên đã đạt được thỏa thuận. Dù vậy, việc duy trì kênh trao đổi vẫn có ý nghĩa trong bối cảnh cạnh tranh quân sự, công nghệ tên lửa và năng lực răn đe tiếp tục định hình quan hệ giữa các cường quốc.

Châu Âu tìm lời giải cho bài toán năng lượng và sức cạnh tranh công nghiệp

Trong khi an ninh chiến lược tiếp tục là mối quan tâm hàng đầu của các cường quốc, châu Âu đang phải đối mặt với một thách thức trực tiếp hơn đối với đời sống kinh tế: giá năng lượng tăng cao trong lúc các ngành công nghiệp chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn.

Tại hội nghị thượng đỉnh ở Brussels ngày 15 - 16-10, lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) thảo luận về giá năng lượng, sức cạnh tranh công nghiệp và quan hệ thương mại với Trung Quốc.

Giá nhiên liệu tăng trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông đã tạo thêm sức ép lên doanh nghiệp, trong khi các chính phủ vẫn phải dành nguồn lực cho quốc phòng và hỗ trợ Ukraina.

Một trong những thách thức lớn nhất là chi phí sản xuất. Giá năng lượng cao làm giảm sức cạnh tranh của các ngành sử dụng nhiều điện và nhiên liệu, trong khi hàng hóa nhập khẩu giá thấp từ Trung Quốc gây sức ép lên các nhà sản xuất châu Âu.

Vì thế, EU cân nhắc tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại, nhưng vẫn phải tính đến nguy cơ trả đũa và tác động đối với doanh nghiệp phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc.

Bên trong khối cũng tồn tại những khác biệt. Một số quốc gia muốn nới lỏng quy định khí hậu để giảm chi phí trước mắt; những nước khác cho rằng chuyển đổi năng lượng là điều kiện cần thiết để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.

Tại hội nghị, các nhà lãnh đạo EU tiếp tục nhấn mạnh việc phát triển năng lượng tái tạo, mở rộng lưới điện và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Bài toán của châu Âu, vì vậy, không chỉ là hạ giá điện hay hạn chế hàng nhập khẩu, mà là cân bằng giữa 3 mục tiêu: duy trì năng lực công nghiệp, bảo đảm nguồn cung năng lượng và thực hiện chuyển đổi xanh.

Nếu hỗ trợ doanh nghiệp quá chậm, năng lực sản xuất và việc làm có thể bị ảnh hưởng; nhưng nếu chỉ ưu tiên giải pháp ngắn hạn, EU có nguy cơ kéo dài sự phụ thuộc vào những nguồn cung dễ bị tác động bởi biến động địa - chính trị.

Rạn nứt giữa Washington và Kyiv đặt tương lai hỗ trợ Ukraine trước phép thử mới

Quan hệ Mỹ-Ukraina tiếp tục xuất hiện dấu hiệu căng thẳng trong tuần qua, làm dấy lên lo ngại về tính ổn định của nguồn hỗ trợ mà Kyiv đang phụ thuộc để đối phó với Nga.

Ngày 17-10, Tổng thống Donald Trump chỉ trích các cuộc tấn công của Ukraina nhằm vào cơ sở lọc dầu Nga, trong bối cảnh Washington tìm cách kiểm soát giá nhiên liệu và điều chỉnh chính sách liên quan đến Moscow.

Kyiv cho rằng các cơ sở năng lượng góp phần duy trì năng lực chiến tranh của Nga, nên việc nhắm vào chúng là một phần trong nỗ lực làm suy giảm khả năng tiếp tục chiến dịch quân sự của đối phương.

Đối với Ukraina, hỗ trợ từ Mỹ không chỉ gồm vũ khí mà còn có thông tin tình báo, hệ thống liên lạc và năng lực phối hợp tác chiến. Nếu những nguồn lực này bị thu hẹp hoặc trở nên khó dự đoán, Kyiv sẽ phải điều chỉnh chiến lược và tăng cường tìm kiếm phương án thay thế từ châu Âu.

Trong khi đó, các nước châu Âu phải cân bằng giữa việc duy trì quan hệ an ninh xuyên Đại Tây Dương và chuẩn bị cho khả năng Washington giảm mức độ hỗ trợ.

Điều này thúc đẩy nhu cầu mở rộng sản xuất quốc phòng, tăng khả năng phối hợp giữa các nước thành viên và bảo đảm nguồn cung quân sự dài hạn cho Ukraina.

Tuy nhiên, bất đồng hiện nay chưa đồng nghĩa Mỹ sẽ chấm dứt toàn bộ hỗ trợ. Diễn biến chính sách vẫn phụ thuộc vào tình hình chiến trường, giá năng lượng và tính toán chiến lược của Washington.

Pháp đối mặt làn sóng bất ổn xã hội, sức ép gia tăng trước bầu cử tổng thống

Những cuộc biểu tình quy mô lớn tại Pháp ngày 17-10 cho thấy các vấn đề kinh tế và xã hội tiếp tục tạo sức ép đáng kể lên chính quyền Tổng thống Emmanuel Macron.

Từ những bất mãn liên quan đến chi phí sinh hoạt và điều kiện giáo dục, các cuộc xuống đường nhanh chóng trở thành một phép thử về năng lực duy trì trật tự công cộng, sự gắn kết xã hội và khả năng điều hành của chính phủ trước thềm bầu cử tổng thống năm 2027.

Theo hãng AP, từ 550.000 đến 800.000 người đã tham gia các cuộc tuần hành trên toàn nước Pháp. Phần lớn các cuộc biểu tình diễn ra trong hòa bình, nhưng tại một số thành phố lớn, những nhóm quá khích đã gây đụng độ với cảnh sát, phá hoại cửa hàng và phóng hỏa các công trình công cộng. Chính quyền Pháp thông báo khoảng 1.200 người bị bắt giữ và 150 cảnh sát, hiến binh bị thương.

Quan trọng, làn sóng phản đối lần này quy tụ nhiều nhóm xã hội khác nhau, từ học sinh, sinh viên, công đoàn đến những người bất mãn với chi phí sinh hoạt và chất lượng dịch vụ công.

Các vấn đề về điều kiện học tập, thu nhập, giá nhiên liệu và khả năng tiếp cận những dịch vụ thiết yếu cho thấy sự bất mãn không xuất phát từ một chính sách đơn lẻ, mà phản ánh cảm giác bất an kinh tế đã tích tụ trong một bộ phận dân chúng.

Đối với chính phủ, thách thức nằm ở việc phân biệt rõ quyền biểu tình hợp pháp với những hành vi bạo lực và phá hoại. Việc bảo đảm trật tự là cần thiết, nhưng cách xử lý của lực lượng an ninh cũng có thể trở thành chủ đề gây tranh cãi nếu người biểu tình cho rằng các biện pháp được áp dụng quá mức.

Trong khi đó, những thiệt hại đối với cửa hàng và công trình công cộng lại làm gia tăng chi phí phục hồi, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và đời sống của người dân.

Một thống kê gần đây cho thấy, thiệt hại kinh tế tại nhiều địa phương lên tới hàng chục triệu euro. Một số chuỗi bán lẻ báo cáo nhiều cửa hàng bị ảnh hưởng, trong khi các chính quyền địa phương phải huy động nguồn lực để dọn dẹp và khôi phục các công trình bị phá hoại.

Tổng thống E. Macron dự kiến phát biểu trước toàn quốc trong bối cảnh chính phủ chịu sức ép phải đưa ra phản ứng đủ mạnh để lập lại trật tự, đồng thời giải quyết những nguyên nhân sâu xa của bất mãn xã hội.

Về chính trị, diễn biến này có thể tác động đến quá trình chuẩn bị cho cuộc bầu cử tổng thống năm 2027. Khi niềm tin vào khả năng giải quyết các vấn đề đời sống suy giảm, những lực lượng đối lập có cơ hội tận dụng sự bất mãn để mở rộng ảnh hưởng.

Các tranh luận về an ninh, nhập cư, bất bình đẳng và vai trò của nhà nước có thể trở nên gay gắt hơn, khiến không gian thỏa hiệp chính sách ngày càng thu hẹp.

Song, không nên xem toàn bộ người tham gia biểu tình là một lực lượng chính trị thống nhất. Những người phản đối có thể chia sẻ mối quan tâm về chi phí sinh hoạt hoặc dịch vụ công nhưng khác nhau đáng kể về giải pháp và định hướng chính trị.

Mức độ ảnh hưởng lâu dài của làn sóng này sẽ phụ thuộc vào khả năng các tổ chức xã hội chuyển sự bất mãn thành những yêu cầu cụ thể, cũng như cách chính phủ phản ứng trong những tuần tiếp theo.

G7 tăng cường chuẩn bị trước nguy cơ tấn công mạng sử dụng trí tuệ nhân tạo

Các nền kinh tế lớn đang đẩy mạnh chuẩn bị trước nguy cơ trí tuệ nhân tạo (AI) bị sử dụng để thực hiện những cuộc tấn công mạng tinh vi hơn, đặc biệt nhằm vào hệ thống tài chính.

Ngày 16-10, các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương G7 thống nhất tổ chức các bài tập mô phỏng nhằm kiểm tra khả năng ứng phó với những cuộc tấn công mạng có sử dụng AI.

Kế hoạch được thảo luận tại các cuộc họp tài chính quốc tế ở Bangkok (Thái Lan), với mục tiêu cải thiện phối hợp và phát hiện điểm yếu trong quy trình bảo vệ hệ thống.

AI có thể hỗ trợ kẻ tấn công tự động tìm kiếm lỗ hổng, tạo nội dung giả mạo thuyết phục hoặc triển khai lừa đảo trên quy mô lớn. Nếu nhắm vào ngân hàng, hệ thống thanh toán hay nhà cung cấp dịch vụ công nghệ, những cuộc tấn công này có thể làm gián đoạn giao dịch và ảnh hưởng đến niềm tin của khách hàng.

Trong trường hợp thông tin sai lệch lan truyền đồng thời, một sự cố kỹ thuật còn có thể gây phản ứng dây chuyền trên thị trường. Tuy vậy, không phải mọi cuộc tấn công mạng đều bắt nguồn từ AI, và công nghệ này cũng có thể hỗ trợ phát hiện mối đe dọa.

Rủi ro phụ thuộc vào chất lượng bảo mật, quy trình xác minh giao dịch và khả năng phối hợp giữa các tổ chức. Vì vậy, các bài tập mô phỏng cần đi cùng đầu tư vào hệ thống phát hiện sớm, phương án khôi phục dữ liệu và cơ chế chia sẻ thông tin khi xảy ra sự cố.

Đối với doanh nghiệp, bảo mật không chỉ là vấn đề phần mềm. Việc kiểm soát nhà cung cấp bên ngoài, đào tạo nhân viên nhận diện lừa đảo và duy trì kế hoạch vận hành dự phòng đều cần được coi là một phần của quản trị rủi ro.

Kết luận

Những diễn biến trong tuần 12 - 18-10 cho thấy các quốc gia đang phải xử lý đồng thời nhiều dạng sức ép: cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, khó khăn kinh tế, bất ổn xã hội và rủi ro công nghệ.

Từ quan hệ Mỹ - Ukraina đến các cuộc biểu tình tại Pháp và kế hoạch an ninh mạng của G7, một điểm chung nổi bật là những biến động riêng lẻ có thể nhanh chóng tạo ra hệ quả rộng hơn.

Trong bối cảnh đó, khả năng chống chịu không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực sẵn có, mà còn vào sự chuẩn bị, phối hợp và niềm tin giữa các bên.

Duy trì đối thoại, giải quyết những bất mãn từ sớm và xây dựng hệ thống có thể tiếp tục vận hành khi xảy ra gián đoạn sẽ là những yếu tố quan trọng để bảo vệ ổn định lâu dài./.