Thanh toán không tiền mặt ở Italia và cơ hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ

Không chỉ mang lại lợi ích rõ ràng cho bức tranh kinh tế tổng thể, sự chuyển đổi này đặt ra nhiều cơ hội lẫn thách thức mới mà các doanh nghiệp vừa và nhỏ - trụ cột của nền kinh tế Italia - cần phải tận dụng và sẵn sàng ứng phó.

Sự chuyển mình ngoạn mục

Khác với cấu trúc kinh tế tập trung của Đức hay Pháp, nền kinh tế Italia dựa trên trụ cột là hàng triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ, siêu nhỏ (SMEs), các hộ gia đình tự doanh. Bên cạnh đó, từ lâu tiền mặt còn là biểu tượng cho tự do cá nhân và tính riêng tư tại Italia.

Tuy nhiên, tiền mặt cũng tồn tại với tư cách là “vùng tối” lớn nhất trong hoạt động của nền kinh tế, khi Italia là một trong những quốc gia có tỷ lệ thất thoát thuế giá trị gia tăng (VAT) cao nhất Liên minh châu Âu (EU).

Sau nhiều cuộc khủng hoảng tài chính, một bộ phận người dân Italia vẫn có tâm lý an tâm hơn khi giữ tiền mặt thay vì tin tưởng hoàn toàn vào những con số trên hệ thống ngân hàng.

Bối cảnh này đã tạo nên một “sức ỳ” cực lớn, khiến Italia luôn nằm trong nhóm những nước có tỷ lệ thanh toán số thấp nhất châu Âu trong thời gian dài. Bước ngoặt chỉ thực sự xuất hiện khi đại dịch COVID-19 xảy ra cùng với những chính sách quyết liệt của chính phủ từ năm 2022.

Thực tế cho thấy, đại dịch đã khiến hàng triệu người Italia tiếp cận với thương mại điện tử. Lần đầu tiên, thế hệ người cao tuổi ở Italia bắt đầu sử dụng thẻ trả trước (prepaid) để mua sắm nhu yếu phẩm.

Nhu cầu thanh toán không tiếp xúc tăng vọt, hình thành một tiền đề tâm lý quan trọng. Để khuyến khích người dân, Chính phủ Italia đã triển khai nhiều đề xuất hỗ trợ, như chương trình hoàn tiền khi thanh toán thẻ và xổ số dựa trên hóa đơn điện tử, tạo nên thói quen tiêu dùng mới.

Dữ liệu từ Văn phòng Quan sát thanh toán sáng tạo thuộc Đại học Bách khoa Milan cho thấy, trong năm 2025, thanh toán kỹ thuật số tại Italia đã đạt tổng khối lượng giao dịch là 518 tỷ euro, tăng 7% so với năm 2024. Điều này xác nhận thanh toán số đã trở thành một thành tố trong cấu trúc kinh tế Italia.

Hiện có tới 45% chi tiêu tiêu dùng ở Italia được thực hiện bằng các phương thức thanh toán điện tử, trong khi tiền mặt chỉ chiếm 38%. Những hình thức thanh toán như chuyển khoản và thẻ ghi nợ cũng tiếp tục tăng trưởng, chiếm 17% tổng số giao dịch.

Những biện pháp mạnh

Tại Italia, thanh toán số không chỉ là vấn đề tiện lợi như ở Bắc Âu, mà còn là một cuộc chiến chống trốn thuế. Mọi nỗ lực số hóa hiện tại đều được lồng ghép với việc triển khai “hóa đơn điện tử” - một hệ thống mà Italia đang dẫn đầu toàn châu Âu về tính khắt khe và hiệu quả.

Cùng với đó, quy định bắt buộc sở hữu máy POS (thiết bị chấp nhận thanh toán thông qua thẻ ngân hàng hoặc mã QR) tại các hệ thống cửa hàng từ năm 2022 nêu bật quyết tâm của Chính phủ Italia nhằm thúc đẩy những giao dịch có thể truy xuất nguồn gốc.

Theo quy định này, mọi doanh nghiệp đều buộc phải chấp nhận hình thức thanh toán điện tử, với mức phạt 30 euro cộng với 4% giá trị giao dịch nếu không tuân thủ.

Từ năm 2026, tất cả hệ thống POS đều được yêu cầu kết nối trực tiếp với máy tính tiền và truyền dữ liệu bán hàng theo thời gian thực đến Cơ quan Thuế vụ Italia. Nỗ lực sẽ giúp phát hiện các sai lệch hiệu quả hơn, đồng thời giảm thiểu hơn nữa tình trạng trốn thuế.

Đáng chú ý, trong nỗ lực bảo vệ chủ quyền quốc gia trước những “ông lớn” công nghệ Mỹ đang tìm cách thâu tóm thị trường thanh toán toàn cầu, Italia chú trọng thúc đẩy hệ sinh thái công nghệ nội địa trong thanh toán số, với 2 cái tên nổi bật là Bancomat và Satispay.

Hiện Bancomat là mạng thanh toán nội địa phổ biến nhất tại Italia, với hơn 34 triệu thẻ lưu hành và xử lý hàng tỷ giao dịch mỗi năm. Bancomat giúp toàn bộ dữ liệu giao dịch được xử lý và lưu trữ trong hệ thống ngân hàng nội địa, giúp chính phủ dễ dàng kiểm soát dòng tiền và chống trốn thuế.

Trong khi đó, Satispay - một startup “kỳ lân” của Italia - cho phép người dùng thanh toán qua một mạng lưới độc lập kết nối trực tiếp với tài khoản ngân hàng, giúp giải quyết được một vấn đề hóc búa nhất tại Italia, giúp khách hàng chi trả được những khoản tiền rất nhỏ (dưới 5 euro) mà không khiến người bán “đau lòng” vì phí thanh toán POS.

Chính phủ Italia cũng ban hành nhiều quy định mạnh tay thúc đẩy thanh toán không tiền mặt. Những nỗ lực này cũng thúc đẩy với khung pháp lý Chỉ thị về dịch vụ thanh toán 2.0 (PSD2) và Quy định phí trao đổi của EU.

Cả hai đều nhằm tăng cường bảo vệ người tiêu dùng tốt hơn. Đây chính là nền tảng pháp lý quan trọng nhất để các ứng dụng như Satispay hay Bancomat Pay có thể tồn tại và phát triển mạnh ở Italia.

SMEs cần chuẩn bị sẵn sàng

Cùng với xu thế toàn cầu, sự chuyển đổi hình thức thanh toán số tại Italia không đơn thuần chỉ là một giải pháp thay thế tiền mặt, mà còn là phương thức chính để doanh nghiệp và khách hàng quản lý việc thanh toán.

Với không ít doanh nghiệp Italia, đặc biệt là SMEs, cung cấp giải pháp thanh toán số là cần thiết để duy trì khả năng cạnh tranh và đáp ứng kỳ vọng của thị trường.

Thanh toán số tạo ra lợi thế lớn cho SMEs, với dòng tiền dịch chuyển nhanh hơn và chi phí giao dịch thấp hơn, giúp họ có hiểu biết sâu hơn về khách hàng và tiếp cận những thị trường lớn hơn. Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng đặt ra nhiều thách thức mới đòi hỏi SMEs phải sẵn sàng ứng phó.

Chẳng hạn, bản thân doanh nghiệp cần phải tiến hành sự thay đổi về văn hóa, tự điều chỉnh bản thân trước kỳ vọng mới của khách hàng, quy định pháp luật và tiêu chuẩn công nghệ mới, song song việc đầu tư vào phần cứng và đào tạo nhân sự. Những chuyển đổi như thế có thể là quá tải, nếu thiếu sự hướng dẫn hoặc hỗ trợ rõ ràng từ nhà chức trách.

Tất nhiên, sự chuyển dịch đó đòi hỏi nhiều nỗ lực ban đầu, nhưng lợi ích lâu dài vượt xa khó khăn, và đây là một bước thông minh để chuẩn bị sẵn sàng cho tương lai. Cũng có thể thấy rõ được SMEs ở Italia không phải một mình đối mặt cuộc chuyển đổi này.

Với sự hỗ trợ của chính phủ và công nghệ phù hợp, doanh nghiệp có thể tự tin đón nhận xu thế không tiền mặt và duy trì năng lực cạnh tranh trong một thị trường đang phát triển nhanh chóng.

Trong bối cảnh một thị trường chung châu Âu ngày càng số hóa, việc cập nhật những xu hướng thanh toán mới nhất là yếu tố quyết định cho năng lực cạnh tranh của SMEs, đặc biệt tại Italia.

Với những công cụ và sự hỗ trợ phù hợp, chuyển đổi số không chỉ có thể đạt được, mà còn thực sự mang lại lợi ích doa nghiệp. Thông qua ví dụ tại Italia, có thể nhận thấy rất rõ khi ý chí chính trị được cụ thể hóa bằng các công cụ kỹ thuật minh bạch, nó có thể tái cấu trúc được cả một nền kinh tế./.