Thành phố Hồ Chí Minh với khát vọng vươn mình trong kỷ nguyên mới
Trong quá trình thực hiện công cuộc xây dựng, bảo vệ, đổi mới, phát triển đất nước, Thành phố Hồ Chí Minh luôn thể hiện tính năng động, sáng tạo để xây dựng một thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình, là nơi quy tụ, phát huy mạnh mẽ khối đại đoàn kết toàn dân, chung sức, đồng lòng trên tinh thần “vì cả nước, cùng cả nước”. Với vị trí địa - chính trị quan trọng, Thành phố Hồ Chí Minh là đầu mối giao lưu, hội nhập kinh tế quốc tế của cả nước. Thành phố được xem như một “siêu đô thị”, vừa mang trong mình sứ mệnh kiến tạo, đột phá, vừa có trách nhiệm dẫn dắt, khai phóng và lan tỏa... Mỗi bước đi, thành phố mang tên Bác trở chính là nơi hội tụ tinh hoa, phát sáng hiền tài, tỏa sáng khát vọng vươn mình, là động lực phát triển mạnh mẽ cho vùng Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long và cả nước vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.
I. NĂNG ĐỘNG, SÁNG TẠO ĐỂ PHÁT TRIỂN
Tinh thần ấy là nền tảng, động lực để Đảng bộ, chính quyền, nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp không ngừng đổi mới, kiến tạo, đi đầu trong việc thí điểm nhiều cách làm, mô hình mới, tạo ra giá trị to lớn cho TPHCM từng bước vươn lên trở thành đô thị hiện đại, thực hiện sứ mệnh to lớn đối với sự phát triển chung của đất nước.
Nói đến tinh thần năng động, sáng tạo của TPHCM chính là đề cập đến sự vận dụng linh hoạt, sáng tạo quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào thực tiễn; phản ánh sự phát triển từ tư duy, tầm nhìn đến hành động, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, lãnh đạo nơi đây thông qua việc bám sát thực tiễn, nhận diện rõ lỗi thời để mạnh dạn vượt qua với những giải pháp kịp thời, phù hợp.
Tốc độ tăng trưởng kinh tế của TPHCM giai đoạn 1981 - 1985 đạt 4,58% so với 0,91% giai đoạn 1976 - 1980; đến giai đoạn 1991 - 1995, kinh tế TPHCM tăng trưởng đột phá với tốc độ bình quân 12,62%/năm. Dù chỉ chiếm khoảng 0,63% diện tích và gần 9% dân số của cả nước, nhưng TPHCM luôn giữ được mức tăng trưởng hợp lý, quy mô ngày càng mở rộng, đi vào chiều sâu; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả nước. Nguồn: “Thành phố Hồ Chí Minh 35 năm xây dựng và phát triển”, Nxb. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2012. |
Ngay sau ngày giải phóng miền Nam (30-4-1975), thống nhất đất nước, TPHCM đã huy động mọi nguồn lực tập trung tái thiết, hàn gắn vết thương chiến tranh. Đến những năm đầu thập niên 80 của thế kỷ XX, Bộ Chính trị yêu cầu[1]: Nhiệm vụ của Đảng bộ TPHCM giai đoạn này là “tiến hành ba cuộc cách mạng, kết hợp chặt chẽ cải tạo với xây dựng, xây dựng với cải tạo để hoàn thành tốt cải tạo xã hội chủ nghĩa trong chặng đường đầu tiên này”.
Để hiện thực hóa chủ trương này trong bối cảnh cùng cả nước bước vào thực hiện đường lối đổi mới, trên cơ sở vận dụng linh hoạt, sáng tạo quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, TPHCM đã xem trọng việc tìm tòi, mạnh dạn thử nghiệm nhiều cơ chế, chính sách mới nhằm “vượt qua cái cũ, cái trì trệ”, vượt qua khủng hoảng kinh tế, thực hiện tốt nhiệm vụ cải cách kinh tế góp phần giải phóng năng lực sản xuất, khai thác có hiệu quả các nguồn lực từ nhiều thành phần kinh tế, vững vàng cùng đất nước tiến bước trong sự nghiệp đổi mới.
Những năm đầu của thế kỷ XXI, trước bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng khoa học - công nghệ diễn ra, tình hình thế giới diễn biến phức tạp, khó lường, Bộ Chính trị chỉ rõ[2]: “Thành phố Hồ Chí Minh đứng trước những thuận lợi, cơ hội lớn hơn và khó khăn, thách thức gay gắt hơn, có mặt chưa lường hết được”.
Trước tình hình đó, TPHCM đã bám sát tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW, ngày 18-11-2002, của Bộ Chính trị, “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2010”; đồng thời, phát huy tính năng động, sáng tạo nhằm đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ có hàm lượng khoa học - công nghệ hiện đại, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng, hiệu quả phát triển kinh tế, trong cạnh tranh và hội nhập kinh tế thế giới.
Giai đoạn 2010 - 2020, cũng như các địa phương trong cả nước, TPHCM đối diện với nhiều thách thức, thuận lợi đan xen, khi tình hình thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, ảnh hưởng đến thị trường sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu, nhất là cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra nhanh chóng, tác động sâu rộng, đa chiều trên phạm vi toàn cầu.
Trong nước, sức cạnh tranh của nền kinh tế còn thấp, rủi ro do thiên tai, dịch bệnh tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội; một số cơ chế, chính sách vĩ mô của Nhà nước thiếu tính đồng bộ, chưa phù hợp với điều kiện đặc thù của thành phố lớn như TPHCM.
Phát huy tinh thần năng động, sáng tạo, TPHCM đã bám sát Nghị quyết số 16-NQ/TW, ngày 10-8-2012, của Bộ Chính trị, “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020” để xây dựng, triển khai các chương trình đột phá phù hợp với thực tiễn trong từng thời điểm.
Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân giai đoạn 2016 - 2020 của TPHCM đạt khoảng 8,3%/năm; do bị tác động nặng nề của đại dịch COVID-19 nên thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 6.328 USD/người/năm. |
Theo đó, giai đoạn 2011 - 2015, TPHCM triển khai 6 chương trình đột phá: chương trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; chương trình cải cách hành chính gắn với mục tiêu xây dựng mô hình chính quyền đô thị; chương trình hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế thành phố; chương trình giảm ùn tắc giao thông; chương trình giảm ngập nước và chương trình giảm ô nhiễm môi trường.
Giai đoạn 2016 - 2020, TPHCM triển khai 7 chương trình đột phá: chương trình giảm ngập nước, ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng; chương trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; chương trình cải cách hành chính; chương trình nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh của kinh tế TPHCM; chương trình giảm ùn tắc giao thông, giảm tai nạn giao thông; chương trình giảm ô nhiễm môi trường; chương trình chỉnh trang và phát triển đô thị.
Trước bối cảnh cơ chế quản lý hiện hành không còn phù hợp với đặc điểm của một đô thị đặc biệt, TPHCM đã chủ động nghiên cứu, xây dựng đề án và kiến nghị với Trung ương cho phép thực hiện một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội nhằm giải quyết những thách thức lớn, tạo điều kiện tháo gỡ những “điểm nghẽn”, khơi thông tiềm năng, lợi thế cho TPHCM phát triển nhanh, bền vững.
Ngày 24-11-2017, Quốc hội khóa XIV quyết định thông qua Nghị quyết số 54/2017/QH14, “Về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh” với 18 nội dung thuộc 5 lĩnh vực và thí điểm thời hạn 5 năm.
Sau gần 5 năm thực hiện, trong đó có 2 năm chịu tác động nặng nề bởi đại dịch COVID-19 nên một số nội dung không đạt kết quả như kỳ vọng, nhưng về cơ bản đã mạng lại một số kết quả bước đầu đáng ghi nhận.
Để tiếp tục giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra, trên cơ sở kế thừa Nghị quyết số 54, ngày 24-6-2023, Quốc hội khóa XV thông qua Nghị quyết số 98/2023/QH15, “Về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh” (Nghị quyết số 98) gắn với thực hiện Nghị quyết số 31-NQ/TW, ngày 30-12-2022, của Bộ Chính trị, “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”,... tạo điều kiện cho TPHCM tăng tốc phát triển xứng tầm sứ mệnh và khát vọng mới.
- Năm 2024, TPHCM hiện có mặt trong Top 100 thành phố toàn cầu về một số lĩnh vực: Fintech (thứ 54), Edtech (thứ 62), thương mại điện tử và bán lẻ (thứ 71) và giao thông vận tải (thứ 87). - Năm 2025, TPHCM đứng vị trí thứ 2 cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. |
Cũng trong giai đoạn này, khi cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra nhanh chóng, tác động sâu rộng, đa chiều trên phạm vi toàn cầu, TPHCM đón nhận với tinh thần năng động, sáng tạo được cụ thể hóa thông qua triển khai toàn diện với việc xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế số và xã hội số.
Điển hình là, TPHCM chủ động vận dụng mô hình tăng trưởng lấy khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng chủ yếu đã mang lại nhiều kết quả quan trọng, nhất là nâng tỷ trọng đóng góp từ yếu tố năng suất tổng hợp (TFP) của 4 ngành công nghiệp trọng yếu và 9 ngành dịch vụ vào GRDP của TPHCM giai đoạn 2020 - 2025 ước đạt trên 50%.
Nhìn lại quá trình xây dựng, phát triển cùng đất nước, bằng ý chí tự lực, tự cường, với tinh thần năng động, sáng tạo, đổi mới tư duy thông qua nhiều cách làm mới, TPHCM không chỉ là nơi khởi nguồn của những ý tưởng mới, mà còn là địa phương tiên phong thí điểm nhiều cơ chế, chính sách...
Kết quả này giúp “Thành phố Hồ Chí Minh đạt được những thành tựu to lớn, toàn diện, tạo sự chuyển biến căn bản trong đời sống xã hội, góp phần rất quan trọng vào thành tựu chung của vùng và cả nước”[3].
II. KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN MỚI VÀ TIỀM LỰC, VỊ THẾ MỚI
Đặc biệt, để hiện thực hóa khát vọng vươn mình của dân tộc, xây dựng một “Việt Nam hùng cường vào năm 2045”, Đảng và Nhà nước ta thể hiện tầm nhìn, bản lĩnh hành động vượt qua lối mòn, mở đường cho tương lai phát triển toàn diện hơn thông qua tiến hành một lộ trình bảo đảm tính khoa học, tổng thể trên cơ sở tuân thủ Hiến pháp và pháp luật[5] để kiện toàn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị “tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả” bằng việc sắp xếp một số đơn vị hành chính cấp tỉnh, các đơn vị hành chính cấp xã, kết thúc hoạt động đơn vị hành chính cấp huyện.
Đây là cuộc cách mạng mang tầm vóc lịch sử, bước chuyển mình chiến lược với tầm nhìn dài hạn, hướng đến phát triển đồng bộ, bền vững, đáp ứng đòi hỏi tất yếu khách quan để kiến tạo không gian phát triển mới cho những vùng động lực của đất nước.
Kiến tạo không gian phát triển mới
Thực hiện chủ trương của Trung ương, Thành phố Hồ Chí Minh hợp nhất với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, lấy tên Thành phố Hồ Chí Minh, “là sự kết tinh trí tuệ và ý chí phát triển chung, để hình thành một siêu đô thị - trung tâm tài chính, sản xuất, logistics và đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực và thế giới. Không gian phát triển mới này được kiến tạo dựa trên tầm nhìn dài hạn, hướng đến sự phát triển đồng bộ, bền vững và khoa học”[6].
Với quyết tâm chính trị, tinh thần tích cực, khẩn trương, nghiêm túc, từ ngày 1-7-2025, TPHCM cùng 34 tỉnh, thành phố trong cả nước đi vào vận hành tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp với quyết tâm khơi thông, phát huy mọi nguồn lực, tận dụng thời cơ để phát triển nhanh, bền vững.
Sau hợp nhất, TPHCM có những lợi thế nổi trội, đó là: 1- Không gian phát triển mới được mở rộng, trở thành một siêu đô thị mang tầm cỡ khu vực và châu Á; 2- Có nguồn nhân lực dồi dào, thuận lợi trong việc thu hút, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; 3- Công tác quy hoạch, giải quyết các vấn đề hạ tầng, giao thông được kết nối đồng bộ với các đô thị vệ tinh hiện hữu; 4- Thu hút mạnh mẽ các nhà đầu tư lớn trên thế giới, phát triển đa dạng, toàn diện, tạo ra nhiều cơ hội việc làm; 5- Khai thác tối ưu hệ thống cảng biển hiện đại Cái Mép - Thị Vải và các nguồn lực có lợi thế so sánh.
Với đặc điểm, lợi thế nổi trội, TPHCM được xem như một siêu đô thị đa trung tâm và xác định cấu trúc phát triển mới theo hướng: 1- Trung tâm TPHCM tiếp tục là đầu mối tài chính, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo và đổi mới sáng tạo; 2- Khu vực Bình Dương được định vị là lõi công nghiệp công nghệ cao, nơi tập trung sản xuất và chế biến hiện đại; 3- Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu là cửa ngõ logistics, năng lượng và công nghiệp nặng.
Đây là sự phân công chức năng tự nhiên, không chỉ khai thác tối đa thế mạnh từng khu vực, mà còn tạo ra mạng lưới bổ sung, cộng hưởng lẫn nhau, hình thành một cực phát triển mới có sức lan tỏa mạnh mẽ; tạo điều kiện để TPHCM nâng cao khả năng cạnh tranh kinh tế, là hạt nhân tăng trưởng, tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt, định hướng cho vùng Đông Nam Bộ phát triển.
- Tổng diện tích là 6.773km², tương đương 2,04% diện tích cả nước. - Dân số ước tính 13,608 triệu người, chiếm 13,4% dân số cả nước. - Có 168 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 113 phường, 54 xã và 1 đặc khu hành chính. |
Tiềm lực và vị thế mới
Ở góc độ cụ thể, việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, dự kiến đi vào vận hành tháng 12-2025, được xem như biểu tượng cho khát vọng vươn mình của TPHCM. Khi vận hành, Trung tâm Tài chính quốc tế sẽ thu hút đầu tư, phát triển thị trường tài chính hiện đại, kết nối toàn cầu, áp dụng các mô hình tài chính số, ngân hàng thông minh, tài chính xanh, tài sản số, công nghệ tài chính (fintech),... tạo nguồn lực cho kinh tế của TPHCM tăng trưởng mạnh mẽ. Với hơn 100 trường đại học, cao đẳng, học viện..., TPHCM là trung tâm đào tạo, cung ứng nguồn nhân lực lớn nhất cả nước; nơi hội tụ của các chương trình hợp tác quốc tế, các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, vườn ươm khởi nghiệp.
Như vậy, trung tâm TPHCM không còn phát triển đơn lẻ mà gắn kết chặt chẽ với khu đô thị mới Thủ Thiêm - nơi đặt Trung tâm tài chính quốc tế, bao quanh là công viên sáng tạo, nhà hát, khách sạn cao cấp,... với diện mạo của đô thị hiện đại; ngoài ra, các cụm cảng, kho bãi trọng điểm (Cát Lái, Hiệp Phước, Tân Cảng...) là đầu mối logistics quan trọng của khu vực phía Nam và cả nước luôn hoạt động tấp nập để vận chuyển hàng hóa phục vụ chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.
Khu vực Bình Dương tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm sản xuất công nghiệp công nghệ cao. Nơi đây hiện có 29 khu công nghiệp đang hoạt động trên diện tích 12.700ha, dự kiến mở rộng lên 21.000ha vào năm 2030; điểm đến của hơn 11.000 doanh nghiệp công nghiệp, trong đó, có 4.000 vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đến từ 65 quốc gia, tổng vốn trên 42 tỷ USD, chiếm gần 9% cả nước; là địa bàn sản xuất công nghiệp công nghệ cao của các tập đoàn toàn cầu như LEGO, Pandora, Nitto Denko, Trường Hải.
Khu vực Bình Dương còn đi đầu với mô hình khu công nghiệp sinh thái, đô thị thông minh kết hợp trung tâm logistics và sản xuất sạch, tạo nên nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững.
Theo báo cáo Chỉ số Trung tâm tài chính toàn cầu ấn bản lần thứ 38 công bố vào tháng 3-2025, TPHCM tăng 3 bậc, xếp ở vị trí 95 trong tổng số 120 trung tâm tài chính quốc tế trên toàn cầu - đây là thứ hạng cao nhất kể từ khi TPHCM được đưa vào danh sách này từ năm 2022. Dự báo, trong 2 - 3 năm tới, TPHCM sẽ nằm trong Top 15 trung tâm tài chính phát triển mạnh mẽ. |
Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu là nơi sở hữu cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, thuộc nhóm cảng lớn nhất thế giới, là cửa ngõ xuất nhập khẩu quan trọng của cả nước, bởi khả năng trung chuyển trực tiếp hàng hóa đến các thị trường toàn cầu mà không cần qua cảng trung gian, đó là lợi thế chiến lược để phát triển chuỗi cung ứng công nghiệp công nghệ cao.
Bà Rịa - Vũng Tàu còn có công nghiệp dầu khí, hóa chất, năng lượng tái tạo, du lịch biển quốc tế - những ngành bổ trợ và liên kết chặt chẽ với công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng sạch và hóa chất mới phục vụ sản xuất.
Như vậy, với sự cộng hưởng của 3 địa phương năng động bậc nhất phía Nam sau hợp nhất đã mở rộng không gian phát triển mới, tạo nên tiềm lực to lớn cho TPHCM với vị thế và tiềm lực mới để tiếp tục thể hiện vai trò tiên phong, phát triển bứt phá “cùng cả nước, vì cả nước” hiện thực hóa khát vọng vươn tầm khu vực và thế giới.
III. NHỮNG DẤU ẤN BƯỚC ĐẦU VÀ THÁCH THỨC ĐẶT RA TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN MỚI
Dấu ấn bước đầu
Sau hợp nhất và đi vào vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, TPHCM chú trọng phát huy những nhân tố quyết định sự phát triển ổn định, vững chắc, đó là: tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nghiêm túc, thực chất công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị nói chung, bộ máy chính quyền nói riêng; năng lực làm việc của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức được nâng cao về chất lượng, góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, phục vụ nhân dân.
Quan điểm phát triển văn hóa - xã hội gắn chặt với tăng trưởng kinh tế ngày càng rõ nét, nhờ vậy, các chủ trương, chính sách phát triển y tế, giáo dục - đào tạo, văn hóa, thể thao được quan tâm, đầu tư đúng và trúng các mục tiêu then chốt, toàn diện.
Tiềm lực quốc phòng - an ninh, thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân, khu vực phòng thủ được củng cố vững mạnh, ứng phó hiệu quả trước những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống.
Cùng với kết quả đạt được từ những đột phá chiến lược về thể chế, quản trị số hàng đầu cả nước, nhất là về chỉ số chuyển đổi số (DTI), cải cách hành chính (PAR Index), thực thi có hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), chỉ số xanh (PGI), phát triển khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao, TPHCM còn đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái du lịch, dịch vụ logistics phát triển vượt trội; tạo điều kiện cho các vùng đô thị đủ tiềm lực để tiên phong, dẫn dắt với tốc độ tăng trưởng, chất lượng quản trị trên cơ sở đổi mới mô hình phát triển bền vững...
Đó là nền tảng, động lực cho TPHCM tiếp tục giữ vững vị thế trung tâm kinh tế lớn, đóng vai trò là cửa ngõ hội nhập quốc tế. Để thúc đẩy mạnh mẽ liên kết vùng, TPHCM đã chú trọng phát huy vai trò nòng cốt thực hiện các đột phá chiến lược về hạ tầng giao thông; tạo động lực, không gian phát triển mới cho vùng Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long và các địa phương trong cả nước.
Theo báo cáo của Ủy ban nhân dân TPHCM, đến nay đã cắt giảm 435 thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, đơn giản hóa 441 thủ tục hành chính, 100% số thủ tục hành chính đã hoàn thành công bố quy trình nội bộ, hoàn thành trước tiến độ 2 tháng theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ.
Điểm đáng ghi nhận, lĩnh vực nông nghiệp phát triển nhanh theo hướng nông nghiệp đô thị, sinh thái hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao, giảm khí thải nhà kính; phát triển công nghiệp tập trung ưu tiên các lĩnh vực có hàm lượng khoa học - công nghệ cao, hiện đại hóa các ngành hiện hữu, đẩy mạnh các ngành công nghiệp chủ lực, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa; các ngành dịch vụ phát triển theo hướng hiện đại, chất lượng thương mại - dịch vụ cải thiện mạnh mẽ; thị trường tiêu dùng nội địa và hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục tăng trưởng ổn định; thị trường tài chính tiền tệ và thị trường vốn tiếp tục phát triển, giữ vai trò trung tâm của cả nước; thị trường khoa học - công nghệ tăng trưởng về quy mô, chất lượng, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới, nâng cao năng lực sản xuất và khả năng cạnh tranh.
Nhìn chung, phần lớn các chỉ tiêu kinh tế - xã hội nhiệm kỳ 2020 - 2025 hoàn thành. Tổng giá trị GRDP năm 2025 ước đạt 3,03 triệu tỷ đồng, tăng hơn 1,4 lần so với năm 2020, chiếm 23,1% GDP cả nước; GRDP bình quân đầu người năm 2025 ước đạt 8.686 USD, cao hơn 1,7 mức bình quân chung cả nước; thu ngân sách nhà nước đạt 737.000 tỷ đồng, chiếm 33,4% tổng thu ngân sách quốc gia.
So với cùng kỳ, riêng 10 tháng đầu năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước của TPHCM là 652.509 tỷ đồng, đạt 97,2% dự toán Trung ương giao, bằng 115,5% cùng kỳ; thu hút khoảng 7,23 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài, tăng 28,67%; kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp qua cảng, cửa khẩu cả nước lũy kế 10 tháng ước đạt 76,23 tỷ USD, tăng 4,87%.
Năm 2024, TPHCM được xếp hạng: - 102/156 thành phố toàn cầu (theo Kearney's 2024 Global Cities); - 163/241 thành phố có chất lượng cuộc sống tốt (theo Mercer Quality of living City Ranking 2024); - 110/1400 thành phố khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (Theo StartupBlink)... Nguồn: Báo cáo chính trị Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030. |
Một số thách thức đặt ra
Những kết quả đạt được khá toàn diện, tạo nhiều dấu ấn. Tuy nhiên, xét tổng thể tính vượt trội, vai trò đầu tàu, dẫn dắt của TPHCM đối với toàn vùng Đông Nam Bộ, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam nói riêng, cả nước nói chung chưa thực sự ổn định, thậm chí có mặt suy giảm.
Xét trên bình diện tổng thể và dài hạn, quá trình phát triển vẫn còn những nút thắt mang tính cấu trúc, dẫn đến sự tăng trưởng thiếu tính bền vững, hiệu quả đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng, năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế.
Hiện nay, tại khu vực trung tâm TPHCM vẫn phải đối diện với tình trạng quá tải hạ tầng, áp lực dân số lớn, ô nhiễm môi trường, ngập úng, ùn tắc giao thông; việc huy động nguồn lực toàn xã hội để đầu tư phát triển chưa hiệu quả; công nghiệp chưa tạo đột phá về năng suất, chất lượng, hiệu quả; sức cạnh tranh, liên kết chuỗi sản xuất còn hạn chế.
Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), Par-Index, hài lòng của người dân (SIPAS) chưa đạt như kỳ vọng. Khu vực Bình Dương tuy là điểm sáng về công nghiệp hóa và thu hút FDI, nhưng mô hình tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào sản xuất gia công, thâm dụng lao động và đất đai, công nghiệp giá trị gia tăng thấp; thiếu các trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng xã hội và năng lực đổi mới sáng tạo.
Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu với lợi thế cảng biển nước sâu và du lịch biển, nhưng vẫn còn khó khăn trong liên kết vùng, phát triển chuỗi giá trị, công nghiệp hỗ trợ còn thiếu; thế mạnh kinh tế biển chưa thể hiện sự phát triển bứt phá, du lịch chưa gắn với các mô hình đô thị thông minh, y tế, nghỉ dưỡng cao cấp và dịch vụ sáng tạo; cảng Cái Mép - Thị Vải có năng lực cạnh tranh quốc tế nhưng sự kết nối còn rời rạc, thiếu hệ sinh thái logistics hiện đại.
Mặc dù những đột phá chiến lược của TPHCM đạt được bước tiến quan trọng nhưng thiếu tính đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu hạ tầng đi trước một bước, nhất là phát triển hạ tầng giao thông vận tải kết nối liên vùng, hạ tầng số, khoa học - công nghệ và logistics. Việc kết nối kinh tế vùng, liên vùng và quốc tế chưa tương xứng với vị trí, tiềm năng.
Đầu tư công vẫn còn phân tán, kém hiệu quả. Chính sách phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo còn nhiều bất cập; nhiều doanh nghiệp chưa làm chủ được công nghệ cao, công nghệ lõi, công nghệ nguồn trong những ngành chủ lực; chưa thu hút được nhân tài quốc tế trong các lĩnh vực then chốt nên chưa thực sự trở thành động lực chính cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Công tác quy hoạch, quản lý và phát triển đô thị chưa theo kịp với tốc độ tăng dân số cơ học và biến đổi khí hậu; tính đồng bộ giữa đầu tư xây dựng nhà ở với đầu tư hạ tầng kỹ thuật chưa cao, trong khi nguồn lực để giải quyết những vấn đề cơ bản, cấp bách như ngập nước, ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, nhà ở xã hội, bệnh viện, trường học, hệ thống phúc lợi xã hội vẫn chưa thật sự bảo đảm.
Việc thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo vẫn còn khó khăn, bất cập; công tác quy hoạch, phát triển mạng lưới giáo dục nghề nghiệp, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao có lúc, có nơi chưa đáp ứng yêu cầu hội nhập, cạnh tranh quốc tế.
Nguồn lực đầu tư cho văn hóa - xã hội chưa đồng bộ, nên việc khai thác tiềm năng, lợi thế về công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa, hệ thống thiết chế văn hóa - xã hội,... còn hạn chế, chưa thực sự trở thành ngành kinh tế sáng tạo.
IV. TẦM NHÌN MỚI VÀ QUYẾT TÂM HIỆN THỰC HÓA KHÁT VỌNG VƯƠN MÌNH
Tầm nhìn và sứ mệnh mới
Đại hội Đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 mở ra tầm nhìn khát vọng mới, viết tiếp sứ mệnh của đô thị năng động, cùng cả nước vững bước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, đó là:
Hướng tới 100 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 2030:TPHCM trở thành một đô thị văn minh, hiện đại, năng động, trung tâm đổi mới sáng tạo, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế sâu rộng; có vị trí nổi trội ở khu vực Đông Nam Á, nằm trong nhóm 100 thành phố toàn cầu, có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thế giới, thuộc nhóm có thu nhập cao.
Tầm nhìn đến 100 năm thành lập Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam vào năm 2045: TPHCM nằm trong nhóm 100 thành phố có chất lượng sống tốt nhất thế giới, xứng tầm siêu đô thị quốc tế của Đông Nam Á, là trung tâm kinh tế, tài chính, du lịch, dịch vụ, giáo dục, y tế của châu Á; hội nhập quốc tế sâu rộng, là điểm đến hấp dẫn toàn cầu, với sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội đặc sắc, bền vững; người dân có chất lượng cuộc sống cao.
Với tầm nhìn đó, sứ mệnh của TPHCM không chỉ là thể hiện năng lực kiến tạo, đột phá mà còn phải dẫn dắt, khai phóng và lan tỏa. Trong đó, năng lực kiến tạo, đột phá là sự nhạy bén của TPHCM trước xu thế thời đại, chủ động đổi mới, biến thách thức, khó khăn thành lợi thế, động lực để phát triển... Đó là điều kiện để gánh vác trọng trách tiên phong mở đường, dẫn dắt cho mô hình phát triển mới, giải phóng mạnh mẽ, hiệu quả nguồn năng lượng sáng tạo của con người - dám làm, dám chịu trách nhiệm... - để mỗi bước đột phá của TPHCM trở thành động lực phát triển, lan tỏa mạnh mẽ cho vùng Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.
Đồng lòng, chung sức để hiện thực hóa khát vọng vươn mình
Để song hành với đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Đảng bộ, chính quyền, nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp TPHCM không chỉ kế thừa, phát huy những kết quả đạt được làm động lực; mà đang chung sức, đồng lòng vận dụng sáng tạo quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để biến đường lối thành hành động, nghị quyết thành kết quả cụ thể, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng quản trị đô thị...
Với mục tiêu cao nhất, đưa Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị vào thực tiễn, tạo động lực phát triển bứt phá, vững bước đi lên.
Các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị: - Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị, “Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”; - Nghị quyết số 59-NQ/TW, ngày 24-1-2025, của Bộ Chính trị, “Về hội nhập quốc tế trong tình hình mới”; - Nghị quyết số 66-NQ/TW, ngày 30-4-2025, của Bộ Chính trị, “Về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”; - Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 4-5-2025, của Bộ Chính trị, “Về phát triển kinh tế tư nhân”; - Nghị quyết số 70-NQ/TW, ngày 20-8-2025, của Bộ Chính trị, “Về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”; - Nghị quyết số 72-NQ/TW, ngày 9-9-2025, của Bộ Chính trị, “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”. |
Với tinh thần đó, TPHCM đang nỗ lực tiếp tục đẩy mạnh thực hiện tốt Nghị quyết số 98/2023/QH15, “Về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh” và Nghị quyết số 31-NQ/TW, ngày 30-12-2022, của Bộ Chính trị, “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” gắn với Chương trình hành động số 03-CTrHĐ/TU, ngày 14-11-2025, của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, “thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030”.
Đồng thời, TPHCM xác định lấy Nghị quyết số 57-NQ/TW làm kim chỉ nam để xây dựng Thành phố thành trung tâm đổi mới sáng tạo, đẩy nhanh kinh tế số, chính quyền số và xã hội số, hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp, công nghệ cao, tài chính số.
Bám sát Nghị quyết số 59-NQ/TW để chủ động mở rộng hội nhập quốc tế, nâng tầm trung tâm tài chính, logistics, thương mại, du lịch gắn với liên kết vùng và kết nối với các trung tâm toàn cầu. Vận dụng sáng tạo Nghị quyết số 66-NQ/TW để hoàn thiện thể chế, mạnh dạn thí điểm mô hình chính quyền đô thị tự chủ, phân cấp, ủy quyền linh hoạt, hướng tới nền quản trị hiện đại, minh bạch, hiệu quả.
Thực hiện tốt tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW để khơi dậy tinh thần trong doanh nghiệp, phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy các tập đoàn tư nhân lớn, doanh nghiệp công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo trở thành động lực quan trọng.
Triển khai có hiệu quả Nghị quyết số 70-NQ/TW để bảo đảm an ninh năng lượng cho một siêu đô thị, trung tâm kinh tế số của khu vực. Cùng với đó, phát huy mạnh mẽ giá trị đặc trưng của “thành phố nghĩa tình” để thực hiện tốt tinh thầnNghị quyết số 72-NQ/TW thông qua các chương trình chăm sóc sức khỏe toàn dân, phát triển dân số bền vững, gắn với xây dựng hệ thống y tế hiện đại, ứng dụng công nghệ cao; đồng thời, xây dựng văn hóa và hệ giá trị con người thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình, thấm đẫm truyền thống dân tộc và nhân văn, lấy “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” làm biểu trưng lan tỏa giá trị, bản lĩnh và lòng nhân ái của dân tộc Việt Nam.
Sở hữu nội lực mạnh, với cách tiếp cận đúng xu thế phát triển, tầm nhìn và khát vọng mới, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ, sự quản lý, điều hành của Ủy ban nhân dân, sự đồng hành của Hội đồng nhân dân, sự chung sức, đồng lòng của toàn dân và cả hệ thống chính trị, TPHCM sẽ trở thành nơi hội tụ tinh hoa, phát sáng hiền tài, năng động, sáng tạo, vượt qua mọi thách thức, tỏa sáng khát vọng vươn mình bứt phá để phát triển nhanh, bền vững.
Qua đó, tiếp tục làm sâu sắc thêm, sinh động hơn truyền thống yêu nước nồng nàn, tính năng động, sáng tạo, tiên phong, dám nhận thử thách, vững vàng vượt qua mọi khó khăn bằng những kỳ tích..., xứng danh thành phố mang tên Bác Hồ kính yêu - Thành phố Anh hùng trong kỷ nguyên phát triển mới./.
TRƯƠNG ĐỨC THUẬN
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, t. 43, tr. 588.
[2] Xem: Nghị quyết 20-NQ/TW, ngày 18-11-2002, của Bộ Chính trị, “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2010”.
[3]Theo: Nghị quyết số 16-NQ/TW, ngày 10-8-2012, của Bộ Chính trị, “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020”.
[4]Theo: Nghị quyết số 31-NQ/TW, ngày 30-12-2022, của Bộ Chính trị, “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.
[5] Đó là: Nghị quyết số 18-NQ/TW, ngày 25-10-2017, Hội nghị Trung ương 6 khóa XII, “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”; Kết luận số 126-KL/TW, ngày 14-2-2025, của Bộ Chính trị, “Về một số nội dung, nhiệm vụ tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị năm 2025”; Kết luận số 127-KL/TW, ngày 28-2-2025, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, “Về triển khai nghiên cứu, đề xuất tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị”; Quyết định số 759/QĐ-TTg, ngày 14-4-2025, của Thủ tướng Chính phủ, “Phê duyệt Đề án sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính cấp xã và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp”; Nghị quyết số 202/2025/QH15, ngày 12-6-2025, của Quốc hội khóa 15, “Về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh”; Kết luận số 167-KL/TW, ngày 13-6-2025, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, “Về chủ trương thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, đưa vào hoạt động đồng thời cấp tỉnh, cấp xã từ ngày 1-7-2025”.
[6] Tô Lâm: “Sắp xếp lại đơn vị hành chính, vận hành mô hình chính quyền địa phương mới - Yêu cầu tất yếu của sự nghiệp phát triển đất nước, bước đi lịch sử có ý nghĩa chiến lược”, Tạp chí Cộng sản, số 1.065, tháng 7-2025, tr. 9 - 10.
