Thành phố Đồng Nai: Đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số

Từ trung tâm công nghiệp đến khát vọng trở thành trung tâm công nghệ và đổi mới sáng tạo

Trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thành phố Đồng Nai là một trong những địa phương sớm phát triển công nghiệp tập trung, hình thành mạng lưới khu công nghiệp và thu hút nhiều doanh nghiệp trong nước, quốc tế.

Qua nhiều thập niên, nền tảng công nghiệp không chỉ tạo động lực tăng trưởng kinh tế mà còn thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng, đô thị, nguồn nhân lực và các ngành dịch vụ.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, những lợi thế truyền thống về vị trí địa lý, đất đai và lao động cần được bổ sung bằng tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, dữ liệu lớn và công nghệ số đang làm thay đổi phương thức tổ chức sản xuất, quản trị doanh nghiệp và vận hành nền kinh tế.

Đồng thời, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh và yêu cầu nâng cao năng suất đặt ra những tiêu chuẩn mới đối với hoạt động công nghiệp.

Đối với thanh phố, một địa phương có tỷ trọng công nghiệp lớn, quá trình chuyển đổi này vừa tạo sức ép đổi mới, vừa mở ra cơ hội nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị, từng bước chuyển từ mô hình phát triển dựa nhiều vào mở rộng quy mô sản xuất sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và hàm lượng công nghệ.

Trong 9 tháng năm 2026, kinh tế Đồng Nai tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, với tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) ước tăng 10,01% so với cùng kỳ; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 12,14%. Nền tảng sản xuất tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế thành phố.

Tuy nhiên, để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn, Đồng Nai cần tạo chuyển biến sâu sắc về chất lượng tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và khả năng ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Yêu cầu này được đặt trong bối cảnh Trung ương xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng của phát triển đất nước.

Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị, “Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” đã tạo cơ sở chính trị quan trọng để các địa phương đổi mới tư duy, phương thức quản lý và tổ chức thực hiện.

Trên cơ sở đó, thanh phố từng bước cụ thể hóa các định hướng của Trung ương thành chương trình hành động, kế hoạch và nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Đặc biệt, Nghị quyết số 16-NQ/TW, ngày 21-7-2026, của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu trong mô hình tăng trưởng mới.

Đây là định hướng chiến lược có ý nghĩa quan trọng, đặt ra yêu cầu phát triển Đồng Nai không chỉ là trung tâm sản xuất công nghiệp mà còn trở thành địa bàn có năng lực nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, sáng tạo và kết nối tri thức, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của vùng Đông Nam Bộ.

Cụ thể hóa chủ trương này, Đồng Nai đã xây dựng các chương trình, kế hoạch về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong đó, Kế hoạch số 55-KH/TU về thực hiện khâu đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gắn với cải cách hành chính xác định đây là một trong những nhiệm vụ chiến lược của giai đoạn 2026 - 2030.

Thành phố đồng thời triển khai các kế hoạch nâng cao chỉ số chuyển đổi số, chỉ số đổi mới sáng tạo địa phương và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Phát triển các ngành công nghệ chiến lược, tạo động lực tăng trưởng mới

Trên nền tảng công nghiệp hiện có, thành phố Đồng Nai có điều kiện thuận lợi để thúc đẩy ứng dụng công nghệ tiên tiến và phát triển những ngành sản xuất có hàm lượng tri thức cao.

Sự hiện diện của các doanh nghiệp công nghiệp, mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng tạo ra nhu cầu thực tiễn đối với những giải pháp tự động hóa, quản trị thông minh, công nghệ số và đổi mới quy trình.

Đây là cơ sở quan trọng để khoa học, công nghệ không chỉ dừng lại ở hoạt động nghiên cứu mà từng bước được chuyển hóa thành năng suất, hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh.

Một trong những hướng phát triển có nhiều triển vọng là chuyển đổi các ngành công nghiệp truyền thống sang mô hình sản xuất thông minh.

Việc ứng dụng robot, trí tuệ nhân tạo, cảm biến, dữ liệu lớn và hệ thống quản trị số có thể giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình, kiểm soát chất lượng, tiết kiệm nguyên vật liệu và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Đối với những ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đang giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế Đồng Nai, quá trình này có ý nghĩa thiết thực trong nâng cao năng suất lao động, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tăng khả năng tham gia các chuỗi cung ứng có giá trị gia tăng cao.

Bên cạnh hiện đại hóa các ngành hiện hữu, thành phố có cơ hội phát triển những lĩnh vực công nghệ chiến lược như công nghiệp bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, vật liệu mới và hạ tầng dữ liệu.

Tuy nhiên, để thu hút các dự án công nghệ cao, yếu tố quyết định không chỉ là mặt bằng sản xuất hay ưu đãi đầu tư, mà còn bao gồm chất lượng nguồn nhân lực, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, năng lực nghiên cứu và khả năng hình thành các mối liên kết giữa doanh nghiệp với cơ sở đào tạo, tổ chức khoa học.

Định hướng này được thể hiện trong Kế hoạch số 55-KH/TU, với mục tiêu xây dựng Đồng Nai trở thành một trong những trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi số của vùng Đông Nam Bộ.

Về dài hạn, địa phương hướng tới phát triển năng lực nghiên cứu, ứng dụng robot thông minh, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo, từng bước hình thành những lĩnh vực công nghệ có khả năng cạnh tranh ở quy mô khu vực. Đây là định hướng có tính chiến lược, đòi hỏi quá trình chuẩn bị lâu dài về thể chế, nguồn lực và nền tảng khoa học.

Song song với thu hút các dự án công nghệ mới, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp trong nước là nhiệm vụ cần được chú trọng.

Thực tế cho thấy, khả năng tiếp cận và ứng dụng công nghệ của các doanh nghiệp còn khác nhau, nhất là giữa doanh nghiệp quy mô lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Vì vậy, các chính sách hỗ trợ chuyển đổi số, tư vấn công nghệ, đào tạo kỹ năng và đổi mới quy trình quản trị có ý nghĩa quan trọng trong việc mở rộng phạm vi thụ hưởng thành quả khoa học, công nghệ.

Trong năm 2026, Đồng Nai đã triển khai hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng các giải pháp chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, sản xuất và kinh doanh.

Đồng thời, thành phố ban hành Kế hoạch số 94/KH-UBND về triển khai đề án chuyển đổi số doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026 - 2030. Những chính sách này thể hiện định hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm của quá trình chuyển đổi, tạo điều kiện để công nghệ trở thành công cụ cải thiện năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Cùng với đó, việc phát triển các ngành công nghệ chiến lược cần gắn với yêu cầu chuyển đổi xanh và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Ứng dụng công nghệ trong quản lý năng lượng, xử lý chất thải, giám sát môi trường và phát triển sản xuất tuần hoàn không chỉ góp phần giảm tác động tiêu cực đến môi trường mà còn giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. Qua đó, quá trình đổi mới công nghệ có thể trở thành động lực thúc đẩy đồng thời tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, kiến tạo thành phố thông minh

Để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực tăng trưởng, Đồng Nai cần xây dựng hệ sinh thái phát triển đồng bộ, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là trung tâm ứng dụng và thương mại hóa công nghệ, các cơ sở nghiên cứu, giáo dục giữ vai trò cung cấp tri thức, nhân lực và giải pháp sáng tạo.

Sự liên kết giữa những chủ thể này có ý nghĩa quyết định đối với khả năng hình thành các ý tưởng, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới, đồng thời tạo điều kiện lan tỏa những thành tựu công nghệ vào đời sống kinh tế - xã hội.

Một dấu mốc đáng chú ý là việc Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai ban hành Quyết định số 2513/QĐ-UBND, ngày 27-8-2026, thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thành phố Đồng Nai trực thuộc Sở Khoa học và Công nghệ, có hiệu lực từ ngày 1-10-2026.

Tiếp đó, Quyết định số 3088/QĐ-UBND, ngày 30-9-2026, quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trung tâm. Việc kiện toàn tổ chức này tạo thêm điều kiện để thành phố triển khai các hoạt động hỗ trợ đổi mới sáng tạo, thúc đẩy ứng dụng công nghệ và phát triển chuyển đổi số trong giai đoạn mới.

Cùng với hoàn thiện tổ chức, Đồng Nai đã ban hành các kế hoạch phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới hình thành môi trường thuận lợi cho nghiên cứu, sáng tạo và phát triển doanh nghiệp công nghệ.

Tuy nhiên, để hệ sinh thái hoạt động hiệu quả, cần có sự kết nối chặt chẽ giữa các chương trình hỗ trợ, quỹ đầu tư, cơ sở nghiên cứu, không gian sáng tạo và thị trường.

Việc hỗ trợ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, gắn với khả năng tạo sản phẩm và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tránh phân tán nguồn lực hoặc triển khai mang tính hình thức.

Trong quá trình đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những lĩnh vực công nghệ mới đòi hỏi đội ngũ lao động có kiến thức chuyên sâu, kỹ năng số, năng lực nghiên cứu và khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của công nghệ.

Vì vậy, thành phố cần tăng cường hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp; thúc đẩy đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho người lao động, đồng thời có chính sách thu hút và sử dụng hiệu quả chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực công nghệ cao.

Bên cạnh vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế, chuyển đổi số còn mở ra cơ hội đổi mới phương thức quản trị đô thị và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.

Việc xây dựng chính quyền số, phát triển dữ liệu dùng chung, ứng dụng công nghệ trong giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công trực tuyến sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả điều hành và giảm chi phí xã hội.

Đối với một thành phố có không gian phát triển rộng lớn, sự đa dạng về địa bàn và nhu cầu quản lý ngày càng cao, chuyển đổi số cần được coi là công cụ quan trọng để nâng cao năng lực quản trị và tăng cường kết nối giữa chính quyền với người dân, doanh nghiệp.

Xây dựng đô thị thông minh vì vậy không chỉ là đầu tư hạ tầng kỹ thuật hoặc triển khai những nền tảng công nghệ riêng lẻ, mà còn là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản lý dựa trên dữ liệu, liên thông thông tin và nâng cao chất lượng ra quyết định.

Các lĩnh vực như giao thông, y tế, giáo dục, môi trường, quản lý đất đai và cung cấp dịch vụ công đều có thể được cải thiện thông qua ứng dụng công nghệ số.

Tuy nhiên, quá trình này phải đi đôi với bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nâng cao kỹ năng số và khả năng tiếp cận dịch vụ của mọi nhóm dân cư.

Đặc biệt, trong định hướng phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với xây dựng đô thị xanh, thông minh, hiện đại và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Điều đó đòi hỏi thành phố không chỉ chú trọng phát triển các ngành công nghệ mà còn phải đưa những thành tựu của đổi mới sáng tạo vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, từ nâng cao hiệu quả sản xuất đến cải thiện môi trường sống và chất lượng dịch vụ công.

Từ nền tảng của một trung tâm công nghiệp lớn, Đồng Nai đang đứng trước thời cơ chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Những định hướng chiến lược đã được xác lập cùng các bước triển khai về thể chế, tổ chức và chính sách hỗ trợ tạo cơ sở quan trọng cho quá trình chuyển đổi.

Tuy nhiên, thành công lâu dài phụ thuộc vào khả năng biến chủ trương thành kết quả thực tiễn, đưa công nghệ vào sản xuất, kinh doanh và đời sống, đồng thời hình thành môi trường khuyến khích sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực quản trị.

Phát huy những điều kiện đó sẽ góp phần đưa Đồng Nai từng bước trở thành trung tâm công nghệ và đổi mới sáng tạo của vùng Đông Nam Bộ, tạo động lực tăng trưởng mới, đóng góp tích cực vào sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số./.