Tạo đột phá thể chế về quy hoạch phát triển Thủ đô Hà Nội “văn hiến - văn minh - hiện đại”, trở thành trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng đồng bằng sông Hồng, đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới

Từ thực tiễn và dự báo cho tương lai, Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra mục tiêu đến năm 2030: Thủ đô Hà Nội là thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, trở thành trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng… Hội nhập quốc tế sâu rộng, có sức cạnh tranh cao với khu vực và thế giới, phấn đấu phát triển ngang tầm Thủ đô các nước trong khu vực.

Tầm nhìn đến năm 2045, Thủ đô Hà Nội là thành phố kết nối toàn cầu, có mức sống và chất lượng cuộc sống cao. Kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển toàn diện, đặc sắc và hài hòa, tiêu biểu cho cả nước; có trình độ phát triển ngang tầm thủ đô các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới...

Để xây dựng Hà Nội trở thành Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, tạo đột phá thể chế về quy hoạch phát triển Thủ đô, Hà Nội cần tập trung vào việc xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng đồng bằng sông Hồng. Đồng thời, cần đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới bằng cách thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế dựa trên nền tảng văn hóa, công nghiệp văn hóa và công nghiệp giải trí.

Khái niệm liên quan

Đột phá

Khái niệm đột phá là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong đời sống xã hội, trên các phương tiện thông tin đại chúng, nhưng trong mỗi ngữ cảnh, thuật ngữ đột phá chỉ các hành động khác nhau. Đột phá là chọc thủng, phá rỡ một đoạn trong hệ thống phòng ngự của đối phương để mở đường tiến quân”, hay là phá rỡ một hoặc một số khâu nào đó trong hệ thống phòng thủ¹.

Đột phá còn có nghĩa là một hành động phá vỡ sự cản trở, chướng ngại vật hay sức mạnh cản trở, mà trong chính sách người ta thường hiểu đó là những nút thắt, rào cản, trói buộc, điểm nghẽn chính sách để khơi thông nguồn lực, thúc đẩy thu hút đầu tư xã hội tạo động lực cho tăng trưởng và phát triển bền vững địa phương...².

PGS, TS Trần Đình Thiên đưa ra khái niệm đột phá trong chính sách phát triển kinh tế, đó là: đột phá bao giờ cũng gắn với một tình huống xác định, nó có sứ mệnh giải quyết một nhiệm vụ đặc biệt nào đó để châm ngòi cho phát triển hay tạo đà cho nền kinh tế thóat khỏi tình thế gay go³. Còn Hoàng Ngọc Phong cho rằng, khái niệm đột phá phát triển kinh tế được hiểu là sự phá vỡ một khâu cản trở làm hệ thống không phát triển được⁴.

Thể chế

Có ý kiến cho rằng, thể chế là cơ chế, là hệ thống các quy định pháp luật, các chính sách; hoặc thể chế chỉ là vấn đề tổ chức, cơ cấu tổ chức. Đại Từ điển tiếng Việt định nghĩa: Thể chế là những quy định, luật lệ của một chế độ xã hội, buộc mọi người phải tuân theo⁵.

Còn theo nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển: Thể chế được quan niệm là tập hợp những quy tắc chính thức, các quy định không chính thức hay nhận thức chung có tác động thúc đẩy hoặc kìm hãm, định hướng hoặc chi phối sự tương tác của các chủ thể chính trị với nhau trong lĩnh vực nhất định. Các thể chế được tạo ra và bảo đảm thực hiện bởi cả Nhà nước và các tác nhân ngoài Nhà nước.

Như vậy có thể hiểu, các quy tắc chính thức là Hiến pháp, luật, các văn bản dưới luật, điều ước quốc tế...; các quy tắc không chính thức là quy tắc đạo đức, truyền thống, tập quán, tín ngưỡng...; các quy định nội bộ, gồm điều lệ, quy chế của tổ chức, doanh nghiệp...; lĩnh vực của thể chế, gồm thể chế chính trị, thể chế kinh tế, thể chế văn hóa...; đối tượng thực hiện thể chế là Nhà nước và các tác nhân ngoài Nhà nước, gồm tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân... không nằm trong hệ thống Nhà nước⁶.

Thể chế đóng vai trò quan trọng không thể thiếu trong quá trình lập quy hoạch đô thị và phát triển kinh tế - xã hội. Thể chế sẽ là cơ sở, tiền đề để xây dựng, phê duyệt và thực hiện quy hoạch; là phương tiện để huy động các nguồn lực khác, là cơ sở xác định thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân, các cấp, các ngành trong xây dựng và thực hiện quy hoạch⁷.

Như vậy, đột phá thể chế về quy hoạch là xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù cho Thủ đô, tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án đầu tư, giảm thiểu thủ tục hành chính, tạo sự năng động, sáng tạo trong phát triển với mục tiêu: Hà Nội trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ của cả nước, đóng vai trò là động lực thúc đẩy phát triển cho vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước, hội nhập quốc tế sâu rộng, phát triển ngang tầm các đô thị lớn trên thế giới.

Tập trung ưu tiên hoàn thiện thể chế phát triển Thủ đô toàn diện, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập quốc tế; kết hợp hài hòa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại; kết hợp hài hoà, nhuần nhuyễn giữa giữ gìn bản sắc văn hóa với phát triển kinh tế và giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, trong đó văn hóa, con người vừa là mục tiêu, vừa là nền tảng, nguồn lực, động lực để phát triển Thủ đô.

Văn hiến, Văn minh, Hiện đại

Văn hiến là truyền thống văn hóa lâu đời, tốt đẹp và có nhiều nhân tài⁸. Văn minh là nền văn hóa có đặc trưng riêng, tiêu biểu cho một xã hội rộng lớn, một thời đại hay cả nhân loại⁹. Như vậy, văn minh là biểu hiện trình độ đạt được trong sự phát triển văn hóa vật chất và tinh thần của loài người trong từng giai đoạn.

Trong phân kỳ lịch sử xã hội loài người, người ta chia ra ba giai đoạn: mông muội, dã man và văn minh. Do vậy, văn minh còn là một giai đoạn trong sự phát triển nhân loại. Khi trong xã hội xuất hiện Nhà nước thì loài người chuyển từ giai đoạn dã man sang văn minh. Hiện đại là thuộc thời đại ngày nay¹⁰.

Theo thời gian, ý nghĩa của từ Hiện đại đã mở rông và phát triển để bao chứa cả những khía cạnh về sự tiến bộ, phát triển về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và văn hóa - xã hội, cũng như những phong cách mới mẻ, hợp thời và thể hiện một trang thái văn minh.

Như vậy, Thủ đô Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại” có thể được hiểu là: Phát huy truyền thống lịch sử, văn hóa, bảo tồn di tích lịch sử, phát triển các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, giáo dục, và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh; xây dựng một Hà Nội xanh, sạch, đẹp, hiện đại, với cơ sở hạ tầng đồng bộ, giao thông thông minh, môi trường sống chất lượng; phát triển kinh tế dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hội nhập quốc tế sâu rộng, và phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo.

Kỷ nguyên mới

Kỷ nguyên là thời kỳ mới, được đánh dấu bằng một sự kiện trọng đại nhất¹¹. Kỷ nguyên là một giai đoạn lịch sử được đánh dấu bởi những đặc điểm quan trọng hoặc sự kiện có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của xã hội - văn hóa - chính trị - tự nhiên. Kỷ nguyên thường được sử dụng để phân chia thời gian trong lịch sử theo những biến cố lớn hoặc có sự thay đổi căn bản trong đời sống chính trị hay khoa học, công nghệ, môi trường…¹².

Thuật ngữ kỷ nguyên mới không chỉ đơn thuần mang ý nghĩa thời gian hay mốc lịch sử, mà chủ yếu là đề cập đến thời điểm của những biến đổi sâu sắc của nhân loại, tới đó, làm phát sinh một “thế giới quan” mới. Kỷ nguyên đang đến là kỷ nguyên của những thương lượng trên cơ sở các chủ thể tự ý thức về bản thân, tự ý thức về mối liên hệ với những chủ thể khác và tự ý thức về các hình thức tổ chức mang tính tập thể. Đứng trước đòi hỏi của những thương lượng như vậy, các chuẩn mực nhận thức truyền thống của chúng ta đã tỏ ra bất lực¹³.

Kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, đó là kỷ nguyên phát triển, kỷ nguyên giàu mạnh dưới sự lãnh đạo, cầm quyền của Đảng Cộng sản, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu. Mọi người dân đều có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, được hỗ trợ phát triển, làm giàu; đóng góp ngày càng nhiều cho hòa bình, ổn định, phát triển của thế giới, hạnh phúc của nhân loại và văn minh toàn cầu…¹⁴.

Tạo đột phá thể chế về quy hoạch phát triển Thủ đô Hà Nội "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại", trở thành trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng đồng bằng sông Hồng

Đột phá thể chế về quy hoạch

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065¹⁵ đã mở ra nhiều không gian phát triển mới. Trong đó nổi bật là phân bố không gian phát triển kinh tế - xã hội theo cấu trúc tâm - tuyến các hành lang, vành đai kinh tế và các trục phát triển, cùng với hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, gắn với việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, liên kết vùng, kết nối văn hóa và kết nối không gian số, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển hài hoà đô thị và nông thôn.

Phát triển không gian đô thị theo mô hình đô thị trung tâm và các thành phố trong Thủ đô, các đô thị vệ tinh, sinh thái. Đặc biệt, Hà Nội cần một Quy hoạch tổng thể toàn diện, liên kết các ngành, lĩnh vực, và địa phương, xác định rõ các nhiệm vụ, chương trình, dự án trọng tâm, ưu tiên theo giai đoạn và nguồn lực.

Hai Quy hoạch Thủ đô là căn cứ để triển khai các quy hoạch khác, là cơ sở đặc biệt quan trọng để các cấp, các ngành nghiên cứu xây dựng và triển khai thực hiện những chính sách, kế hoạch, chương trình phát triển và các dự án đầu tư nhằm phát triển kinh tế - xã hội. Nhận diện được những đổi mới, đột phá thể chế trong hai Quy hoạch Thủ đô đã được phê duyệt sẽ giúp lựa chọn giải pháp tổ chức thực hiện hiệu quả.

Trong hai Quy hoạch Thủ đô lần này đã xác định các quan điểm thống nhất về nhận thức để tạo bước chuyển biến có tính đột phá trong huy động sức mạnh tổng hợp. Với quan điểm này đòi hỏi phải có sự đột phá về liên kết của mọi ngành, lĩnh vực và của nhân dân. Đồng thời, hai Quy hoạch Thủ đô đã xác định văn hóa và con người phải là mục tiêu nền tảng, động lực và nguồn lực đặc biệt quan trọng trong quan điểm phát triển chung.

Trong hai Quy hoạch Thủ đô đã xác định 05 nhiệm vụ trọng tâm gồm: i) Bảo vệ cảnh quan môi trường; ii) Phát triển đô thị và nông thôn; iii) Phát triển kinh tế; iv) Phát triển văn hóa - xã hội; v) Phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. 05 nhóm nhiệm vụ này đã tích hợp các ngành, lĩnh vực, kế thừa các quy hoạch trước và nội dung mới trong văn bản pháp luật liên quan, nhất là Nghị quyết 15/NQ-TW và Luật Thủ đô.

Đồng thời Quốc hội đã xác định 04 khâu đột phá: i) Thể chế quản trị; ii) Hạ tầng đồng bộ, hiện đại, kết nối; iii) Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; v) Đô thị môi trường cảnh quan. Điểm nhấn ở đây là hoàn thiện thể chế toàn diện, đồng bộ và thống nhất, khả thi với các cơ chế đặc thù. Để làm được rất cần sự kết nối, huy động cả hệ thống chính trị và nhân dân vào cuộc, gắn kết hợp lý với quy định về phạm vi áp dụng nêu trong Điều 4 Luật Thủ đô sửa đổi (2024).

Trong hai Quy hoạch Thủ đô lần này đã nhấn mạnh hơn và yêu cầu phát triển, khai thác có hiệu quả, hài hòa đồng bộ 05 không gian: i) Không gian công cộng; ii) không gian trên cao; iii) Không gian ngầm; iv) Không gian văn hóa - sáng tạo; v) Không gian số. Để triển khai công việc này cần các Quy hoạch chuyên ngành và quy chế quản lý với tầm nhìn tổng hợp để tổ chức thực hiện quy hoạch, xây dựng chương trình phát triển và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Trong đó có những vấn đề mới cần quan tâm hơn như về không gian ngầm, không gian số. Về không gian đô thị xác định tiếp tục thực hiện mô hình chùm đô thị, nhưng đã nhấn mạnh triển khai theo xu hướng: Sông Hồng là trục xanh, trục cảnh quan trung tâm và phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD). Trục sông Hồng đã được quan tâm nghiên cứu từ vài chục năm nay, nhưng do chưa thực hiện hiệu quả, hiệu năng trong liên kết vùng và chưa có sự hài hòa từ số liệu địa chất thủy văn. Thực hiện tốt nội dung đột phá này sẽ tạo được phát triển bền vững, an toàn cho Thủ đô Hà Nội.

Việc xác định phát triển đô thị theo mô hình TOD, không chỉ là kế thừa bài học kinh nghiệm từ thế giới mà còn nâng tầm hiệu quả xu hướng phát triển hạ tầng kỹ thuật, hệ thống giao thông, nhất là hệ thống đường sắt đô thị mà Hà Nội đang xem xét, nghiên cứu là nhiệm vụ đột phá. Nhưng với Hà Nội, đô thị đã có quá trình phát triển lịch sử hàng nghìn năm, có văn hóa truyền thống, hệ thống di sản phong phú, thì để thực hiện cần có nghiên cứu khoa học đồng bộ và rất cụ thể, gắn với phát triển đô thị đặc thù ở từng địa phương, từng khu vực cụ thể. Nhất là các quy hoạch khai thác không gian ngầm không chỉ với hạ tầng kỹ thuật mà còn để mở rộng thêm không gian hoạt động thương mại, dịch vụ.

Tháng 3/2022, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 913/QĐ-UBND về quy hoạch không gian ngầm đô thị trung tâm Hà Nội. Với định hướng từ hai Quy hoạch Thủ đô đã duyệt và nhất là chính sách đặc thù về không gian ngầm trong Luật Thủ đô sửa đổi (2024), tạo điều kiện để Thủ đô Hà Nội khai thác hiệu quả tài nguyên đất. Hay nói một cách khái quát về đột phá thể chế quy hoạch:

i) Xây dựng đô thị trung tâm hiện đại, kết nối với các đô thị vệ tinh, phát triển theo các trục không gian chính (Quy hoạch theo mô hình đô thị trung tâm - đô thị vệ tinh);

ii) Tạo ra các khu chức năng, kết hợp bảo tồn văn hóa, lịch sử với phát triển hiện đại, bảo vệ môi trường, và quản lý đất đai hiệu quả (Quy hoạch không gian đô thị);

iii) Xây dựng các mô hình nông thôn truyền thống, làng cổ, làng nghề, kết hợp với đô thị hóa, bảo đảm phát triển bền vững (Quy hoạch phát triển đô thị nông thôn);

iv) Phân bổ các khu chức năng theo đúng quy hoạch, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội (Phát triển các khu chức năng);

v) Đẩy mạnh đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật để đáp ứng nhu cầu phát triển đô thị (Phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật);

vi) Thực hiện phân bổ đất đai theo quy hoạch, bảo đảm sử dụng hiệu quả và bền vững (Phân bổ và khoanh vùng đất đai);

vii) Xây dựng các dự án xanh, thân thiện với môi trường để bảo đảm phát triển bền vững (Phát triển các dự án xanh);

viii) Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch, kỷ cương quy hoạch (Quản lý và giám sát);

ix) Giảm thiểu ùn tắc giao thông, nâng cấp hệ thống giao thông công cộng (Phát triển giao thông)…

Đột phá quản lý đô thị và phát triển hạ tầng

Quy hoạch Thủ đô xác định cấu trúc không gian phát triển của Hà Nội gồm: 05 không gian phát triển, 05 hành lang và vành đai kinh tế, 05 trục động lực, 05 vùng kinh tế - xã hội, 05 vùng đô thị với các nhiệm vụ trọng tâm và đột phá phát triển. Cùng với đó, tập trung cải tạo những khu chung cư cũ; xóa bỏ tình trạng nhà tự xây không theo quy hoạch, không bảo đảm an toàn phòng, chống cháy nổ, cứu hộ, cứu nạn.

Bảo tồn, chỉnh trang, cải tạo khu phố cổ, khu có kiến trúc kiểu Pháp nhằm khai thác, phát huy giá trị văn hóa - lịch sử của Thủ đô nghìn năm văn hiến. Khai thác không gian ngầm trong phát triển giao thông và dịch vụ đô thị. Đầu tư phát triển, nâng cấp hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của Thủ đô một cách tổng thể, đồng bộ, hiện đại và hiệu quả, trong đó chú trọng phân bổ, ưu tiên hợp lý nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, kết hợp với đẩy mạnh huy động các nguồn lực xã hội cho các dự án kết cấu hạ tầng, nhất là dưới hình thức đối tác công - tư, gắn với đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Thúc đẩy tiến độ các dự án đường sắt đô thị; đầu tư xây dựng thêm các cầu qua sông Hồng, sông Đuống. Ứng dụng khoa học và công nghệ trong quản lý đô thị, quản lý giao thông, giảm thiểu ùn tắc. Khai thác tiềm năng của vùng đồng bằng sông Hồng như xây dựng các dự án đầu tư lớn, tạo ra các kết nối giao thông, hạ tầng để thúc đẩy phát triển vùng…

Phát huy thế mạnh văn hóa - xã hội

Phát triển văn hóa và xã hội: Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, phát triển các loại hình văn hóa mới, và thu hút du khách; bảo tồn, phát huy giá trị các công trình, không gian lịch sử, văn hóa, phát triển các sản phẩm du lịch gắn với văn hóa, xây dựng cộng đồng văn minh, hiện đại và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế. Cụ thể: Bảo tồn, phát huy các di tích, công trình lịch sử, văn hóa, tạo ra các sản phẩm du lịch, văn hóa hấp dẫn; Thúc đẩy sáng tạo, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí.

Phát triển giáo dục, y tế: Xây dựng cơ sở giáo dục, y tế hiện đại, đáp ứng yêu cầu của người dân.

Xây dựng người Hà Nội: Xây dựng người Hà Nội có phẩm chất đạo đức, năng động, sáng tạo, góp phần vào sự phát triển của Thủ đô.

Tạo đột phá, liên kết và hợp tác để Hà Nội trở thành trung tâm, động lực phát triển

Liên kết vùng đồng bằng sông Hồng: Xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng đồng bằng sông Hồng, thực hiện liên kết kinh tế, văn hóa, xã hội. Trong phát triển kinh tế, xã hội, Hà Nội phải trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội của vùng đồng bằng sông Hồng, thu hút đầu tư, tạo việc làm.

Trong liên kết phát triển, Hà Nội phải xây dựng cơ chế, chính sách hợp tác hiệu quả giữa Hà Nội và các tỉnh thành trong vùng đồng bằng sông Hồng, phát triển các tuyến giao thông huyết mạch, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế, xã hội đồng đều trong toàn vùng. Trong phát triển hạ tầng, Hà Nội cần nâng cấp hệ thống hạ tầng kết nối giữa Hà Nội và các tỉnh trong vùng đồng bằng sông Hồng. Trong hỗ trợ các tỉnh, Hà Nội cần chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ các tỉnh trong vùng đồng bằng sông Hồng phát triển, tạo điều kiện cho các tỉnh phát triển kinh tế, xã hội.

Trong hội nhập quốc tế, phát triển Hà Nội hội nhập quốc tế sâu rộng, có sức cạnh tranh cao, phấn đấu phát triển ngang tầm các thủ đô các nước phát triển; tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, phát triển các hoạt động đối ngoại; xây dựng hình ảnh Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại” trên các kênh thông tin quốc tế; đầu tư vào các dự án giao thông để kết nối Hà Nội với các vùng miền, các nước trong khu vực và trên thế giới; tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, phát triển các hoạt động đối ngoại. Trong hợp tác công - tư, cần thu hút đầu tư tư nhân, phát huy vai trò của các doanh nghiệp, tổ chức xã hội trong phát triển đô thị.

Cơ chế chính sách

Cơ chế đặc thù: Đột phá trong xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù, thực hiện hiệu quả các dự án cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ, di dời các cơ sở gây ô nhiễm.

Cơ chế liên kết: Đột phá trong xây dựng cơ chế liên kết phát triển giữa Hà Nội với các tỉnh, thành phố trong vùng Đồng bằng sông Hồng.

Cơ chế quản lý: Đột phá trong tăng cường quản lý đô thị, quản lý đất đai, quản lý xây dựng, bảo đảm trật tự, an ninh.

Trách nhiệm và vai trò của Hà Nội

Hà Nội tập trung xây dựng thể chế phát triển để phát huy vai trò của Thủ đô là trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng đồng bằng sông Hồng, vùng Thủ đô và cả nước. Hiện nay, thành phố đã xây dựng và thực hiện hai Quy hoạch Thủ đô và Luật Thủ đô sửa đổi (2024) để tạo đột phá về thể chế, chính sách phát triển Thủ đô, tạo động lực phát triển của vùng đồng bằng sông Hồng, đồng thời là một trong hai cực tăng trưởng của cả nước theo định hướng Quy hoạch tổng thể quốc gia.

Hà Nội cũng là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của cả nước. Với dân số khoảng 10 triệu người, Hà Nội cũng là nơi tập trung các viện nghiên cứu, trường đại học, bệnh viện hàng đầu, là trung tâm văn hóa lớn nhất cả nước; giữ vai trò chủ đạo về phát triển kinh tế của vùng đồng bằng sông Hồng, có quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) đạt hơn 01 triệu tỷ đồng, chiếm 43% quy mô GRDP vùng đồng bằng sông Hồng và 16,2% GDP bình quân cả nước. Hà Nội có vai trò đầu tàu, là hạt nhân có tính chất lan tỏa của vùng đồng bằng sông Hồng nói riêng và khu vực Bắc Bộ nói chung trên hầu hết các lĩnh vực¹⁶.

Hà Nội có quy hoạch phát triển toàn diện, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường và quốc phòng, an ninh và quy hoạch xác định rõ các nhiệm vụ, chương trình, đề án, dự án lớn cần ưu tiên, phân kỳ thời gian thực hiện và bố trí nguồn lực hợp lý, đồng thời xây dựng Đảng bộ và hệ thống chính trị của Thủ đô thực sự gương mẫu, đoàn kết, trong sạch, vững mạnh toàn diện, tiêu biểu; xây dựng đội ngũ cán bộ Hà Nội có trình độ cao, có phẩm chất đạo đức trong sáng, năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ là nhân tố có ý nghĩa quyết định; xây dựng người Hà Nội hào hoa, thanh lịch, nghĩa tình, văn minh, tiêu biểu cho văn hóa, lương tri và phẩm giá con người Việt Nam; phân cấp rõ ràng trách nhiệm và quyền hạn cho các cấp chính quyền, tăng cường sự chủ động của các địa phương trong việc thực hiện quy hoạch và phát triển, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý đô thị, quản lý tài nguyên, và quản lý môi trường.

Đột phá thể chế trong phát triển Thủ đô Hà Nội đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới

Các yếu tố chính trong việc phát triển Thủ đô Hà Nội đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới

Tầm nhìn mới: Hà Nội được quy hoạch với tầm nhìn “tư duy mới toàn cầu, tư duy Thủ đô và hành động Hà Nội”, tạo ra cơ hội và giá trị mới để phát triển Thủ đô.

Kết nối toàn cầu: Hà Nội hướng tới trở thành một thành phố kết nối toàn cầu, hội nhập sâu rộng và có sức cạnh tranh cao.

Phát triển toàn diện: Mục tiêu phát triển bao gồm kinh tế, văn hóa, xã hội một cách đặc sắc và hài hòa.

Nâng cao đời sống người dân: Mục tiêu chính là nâng cao mức sống và chất lượng cuộc sống của người dân, đặc biệt là ở khu vực nông thôn.

Quy hoạch vùng: Hà Nội được xem như một không gian đô thị tích hợp các trung tâm chính trị, kinh tế, lịch sử, văn hóa, khoa học, giáo dục.

Xây dựng nông thôn mới: Hà Nội đã hoàn thành xây dựng nông thôn mới trước 02 năm, góp phần nâng cao đời sống của người dân ở các vùng nông thôn.

Đột phá chiến lược và đổi mới sáng tạo

Thủ đô Hà Nội đã có những bước đi đột phá trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội, qua đó góp phần quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển toàn diện, bền vững. Nổi bật là Hà Nội đã tận dụng hiệu quả cơ hội từ hội nhập quốc tế ngày càng rộng mở, thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, từ đó đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế dựa trên ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với thực hiện đồng bộ 03 đột phá chiến lược: i) Thể chế; ii) Hạ tầng; iii) nhân lực. Hà Nội quyết liệt triển khai nhiều nhiệm vụ quan trọng, có tính chiến lược lâu dài để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tạo động lực, nguồn lực phát triển Thủ đô.

Cụ thể, Hà Nội đã, đang thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 15-NQ/TƯ ngày 5-5-2022 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Luật Thủ đô sửa đổi (2024); hoàn thiện và tiến tới cụ thể hóa hai Quy hoạch Thủ đô, Hà Nội tiếp tục chủ động, sáng tạo thực hiện các nghị quyết chuyên đề để tập trung xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ các cấp; đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền; xây dựng thành phố Hà Nội thông minh; phát triển công nghiệp văn hóa... Những bước đi đột phá, có nhiều đổi mới sáng tạo đã góp phần quan trọng giữ vững, phát huy vị thế, vai trò của Thủ đô Hà Nội là trái tim cả nước, là một trong 17 đô thị lớn nhất thế giới với diện mạo ngày càng năng động, sáng tạo, thấm đẫm giá trị văn hóa lịch sử trường tồn của đất Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội ngàn năm văn hiến.

Trong quá trình phát triển Thủ đô, công tác quy hoạch luôn được quan tâm và xác định là bước đi đầu. Kế thừa những bài học kinh nghiệm trong tổ chức thực hiện, giải quyết thách thức trong bối cảnh mới, Hà Nội đã quyết liệt thực hiện 03 nhiệm vụ đột phá: Đó là xây dựng hai Quy hoạch Thủ đô và Luật Thủ đô sửa đổi (2024). Hiện nay, 03 nhiệm vụ đột phá đã hoàn thành: Hai Quy hoạch Thủ đô và Luật Thủ đô sửa đổi (2024)¹⁷. Đến nay, 03 nhiệm vụ đột phá này đã tạo lập không gian mới phát triển đô thị với tư duy đột phá mới, để Thủ đô Hà Nội vững bước vào kỷ nguyên mới.

Trước những vấn đề phát triển Thủ đô trong thời gian tới, cụ thể là nhiệm kỳ 2025 - 2030 và những năm tiếp theo, trong phát biểu kết luận Hội nghị lần thứ 19 Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội khóa XVII (diễn ra ngày 23/10/2024), Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Bùi Thị Minh Hoài đã nhấn mạnh: “Với vị trí, vai trò là Thủ đô, Hà Nội phải là địa phương đi đầu trong triển khai thực hiện quyết liệt, đột phá, đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, góp phần cùng cả nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.

Cùng với cả nước, kỷ nguyên mới của Thủ đô Hà Nội là phát triển hướng tới “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, sớm trở thành thành phố kết nối toàn cầu, hội nhập sâu rộng, có sức cạnh tranh cao với khu vực và thế giới; người dân có mức sống và chất lượng cuộc sống cao; kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển đặc sắc, hài hòa, thật sự là trung tâm hội tụ, kết tinh văn hóa của cả nước, văn minh của nhân loại; có trình độ phát triển ngang tầm thủ đô các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới¹⁸.

Năm 2025, hai Quy hoạch Thủ đô đã được thông qua. Hơn nữa, Luật Thủ đô sửa đổi (2024) đã có hiệu lực thi hành, thực sự là đột phá, động lực để Hà Nội bước sang kỷ nguyên mới. Quy hoạch được ban hành là sự kiện lớn, nhưng tổ chức và chỉ đạo thực hiện quy hoạch là giai đoạn quan trọng. Song, với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, nhân dân cả nước và nhân dân Thủ đô lạc quan và tin tưởng Hà Nội sẽ bước sang giai đoạn mới, với tầm vóc mới, xứng tầm vị thế là Thủ đô, là đô thị đặc biệt của Việt Nam¹⁹.

Hàm ý giải pháp

Để tạo đột phá thể chế trong việc quy hoạch phát triển Hà Nội trở thành một “Thủ đô Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, trở thành trung tâm và động lực thúc đẩy phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng, đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới, cần ưu tiên các giải pháp sau:

Một là, đột phá về thể chế: i) Cải thiện thể chế và cơ chế nhằm xây dựng các quy định rõ ràng, minh bạch và dễ thực thi về quy hoạch đô thị, đất đai, xây dựng, đầu tư công, thương mại và dịch vụ; ii) Tập trung xây dựng cơ chế, chính sách để thúc đẩy sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường, kết hợp với bảo đảm quốc phòng, an ninh; iii) Xây dựng thể chế đột phá để Hà Nội hội nhập quốc tế sâu rộng, có sức cạnh tranh cao, ngang tầm với các thành phố lớn trên thế giới; iv) Ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí và các lĩnh vực kinh tế sáng tạo khác; v) Cần có kế hoạch cụ thể để cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ, di dời các cơ sở gây ô nhiễm, ưu tiên quỹ đất cho công trình công cộng, nâng cấp hệ thống hạ tầng; vi) Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý đô thị, quản lý quy hoạch, giao thông; vii) Xây dựng Thủ đô xanh, sạch, đẹp, phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, cải thiện chất lượng không khí và xử lý ô nhiễm môi trường nước; viii) Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức Đảng, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; ix) Đẩy mạnh phòng chống tham nhũng, tiêu cực, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phát triển kinh tế, xã hội.

Hai là, tăng cường thể chế quy hoạch: i) Hà Nội cần có quy hoạch phát triển toàn diện, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường và quốc phòng, an ninh; ii) Quy hoạch cần xác định rõ các nhiệm vụ, chương trình, đề án, dự án lớn cần ưu tiên, phân kỳ thời gian thực hiện và bố trí nguồn lực hợp lý; iii) Cần có cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ để bảo đảm các quy hoạch được thực hiện hiệu quả; iv) Công khai quy hoạch, tiếp nhận phản hồi từ cộng đồng và nâng cao chất lượng quy hoạch.

Ba là, để Hà Nội trở thành trung tâm và động lực thúc đẩy phát triển Đồng bằng sông Hồng, cần có đột phá về thể chế và quy hoạch, đặc biệt là thực hiện nghiêm Luật Thủ đô sửa đổi (2024). Đồng thời, cần phát triển đô thị, hạ tầng đồng bộ, ưu tiên liên kết vùng và ứng dụng công nghệ hiện đại. Cụ thể: i) Hoàn thiện Luật Thủ đô sửa đổi (2024): Đây là bước đột phá về thể chế, chính sách, tạo động lực phát triển cho Hà Nội và vùng Đồng bằng sông Hồng; ii) Phát triển đô thị: Xây dựng đô thị thông minh, hiện đại, xanh, sạch, đẹp, an ninh, an toàn; iii) Đẩy mạnh liên kết vùng: Tạo hiệu ứng lan tỏa, liên kết vùng đô thị phía bắc và cả nước; iv) Ứng dụng công nghệ hiện đại: Quản lý đô thị hiệu quả, giảm ùn tắc giao thông, cải thiện chất lượng không khí, nước; v) Xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù: Cải tạo chung cư cũ, di dời các cơ sở công nghiệp gây ô nhiễm; vi) Tăng cường kỷ luật, kỷ cương: Quản lý đô thị, trật tự xây dựng; vii) Khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn lực: Tài nguyên, nhất là đất đai; viii) Phòng, chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu: Chủ động và hiệu quả; ix) Bảo vệ môi trường: Xây dựng Thủ đô xanh, sạch, đẹp; x) Hội tụ, hợp tác: Thủ đô là nơi hội tụ các cơ quan trung ương, cơ quan đại diện nước ngoài, cần sự hợp tác của Trung ương và các bộ, ngành.

Bốn là, tạo bước chuyển có tính đột phá trong huy động sức mạnh tổng hợp, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của Thủ đô, kết hợp với nguồn lực của cả nước và nguồn lực quốc tế, xây dựng và phát triển Thủ đô thực sự xứng đáng là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước; trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ và hội nhập quốc tế; xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành đô thị thông minh, hiện đại, xanh, sạch, đẹp, an ninh, an toàn; phát triển nhanh, bền vững, có sức lan toả để thúc đẩy đồng bằng sông Hồng, vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước cùng phát triển.

Năm là, trong kỷ nguyên mới, Thủ đô Hà Nội cần đạt được mục tiêu phát triển trở thành một thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, trở thành trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển vùng đồng bằng sông Hồng, kết nối toàn cầu, hội nhập sâu rộng, có sức cạnh tranh cao trên khu vực và thế giới. Mục tiêu này phải hướng đến việc nâng cao mức sống và chất lượng cuộc sống của người dân, cũng như phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội một cách đặc sắc và hài hòa và đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của người dân. Trong kỷ nguyên mới, Thành phố Hà Nội cần phải nỗ lực để trở thành một trung tâm kết nối toàn cầu, nơi mà người dân có thể tận hưởng một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Sáu là, để đạt được mục tiêu Hà Nội trở thành Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại” ở cả hai Quy hoạch Thủ đô, đúng với tầm nhìn là Thủ đô của đất nước hơn 100 triệu dân, Hà Nội phải taọ đột phá thể chế về quy hoạch, phải có tầm nhìn và tư duy đổi mới, xây dựng Hà Nội đột phá hơn và có thể chế quản lý tốt hơn. Chẳng hạn như Hà Nội đã nghiên cứu và thực hiện nghiêm kỷ cương quy hoạch và quản lý quy hoạch, có tầm nhìn chiến lược, tư duy đột phá, vừa phát huy tiềm năng, lợi thế sẵn có, vừa tạo ra nguồn lực, không gian và động lực phát triển mới cho Thủ đô, gắn kết hài hoà, hợp lý, góp phần thúc đẩy sự phát triển của các địa phương khác trong vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước; tăng cường phân cấp, phân quyền cho Thủ đô trên một số lĩnh vực nhằm tạo sự chủ động, tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại của Thủ đô gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực; các chương trình, dự án kết nối liên vùng, liên tỉnh, phục vụ đa mục tiêu, kết nối hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực của vùng…

Kết luận

Quá trình phát triển Thủ đô, chỉ tính từ 1954 đến nay đã có bảy lần quy hoạch chung được phê duyệt, mỗi quy hoạch đều gắn với định hướng phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ theo quan điểm, mục tiêu được Đảng, Nhà nước chỉ đạo. Hai Quy hoạch lần này được xây dựng đã bảo đảm tính kế thừa các quy hoạch trước, nhưng với bối cảnh mới đã có tư duy đột phá, tầm nhìn chiến lược để tạo ra “cơ hội mới - giá trị mới” trong phát triển Thủ đô. Và xây dựng, phát triển Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại” là nhiệm vụ chính trị quan trọng đặc biệt trong chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc với tinh thần “Cả nước vì Hà Nội, Hà Nội vì cả nước”; là trách nhiệm, nghĩa vụ của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, của cả hệ thống chính trị; là nhiệm vụ hàng đầu của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô Hà Nội.

Để xây dựng Thủ đô Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại” và trở thành trung tâm, động lực thúc đẩy phát triển đồng bằng sông Hồng, Hà Nội cần tạo đột phá về thể chế quy hoạch phát triển, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới. Điều này bao gồm việc hoàn thiện thể chế, cải cách mạnh mẽ, và áp dụng các công nghệ mới để quản lý đô thị hiệu quả; Tạo đột phá thể chế quy hoạch Thủ đô Hà Nội phải bảo đảm không gian phát triển Thủ đô, phải được tổ chức khoa học, hiệu quả, thống nhất trên phạm vi thành phố, bảo đảm liên kết nội vùng, liên vùng và khai thác lợi thế so sánh của địa phương trong vùng và toàn vùng; huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh. Thể chế quy hoạch Thủ đô phải kết hợp phát triển kinh tế gắn với phát triển xã hội và công bằng xã hội, bảo đảm chính trị, an ninh và quốc phòng. Bên cạnh đó, sử dụng tiết kiệm và hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, nhất là tài nguyên đất và nước. Kết hợp phát triển nhanh với phát triển bền vững và nền kinh tế tuần hoàn. Phát triển Thủ đô với sự phát triển kinh tế, xã hội gắn với Chính phủ số, chính quyền số./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến 2045, tầm nhìn đến 2065 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1668/QĐ-TTg ngày 27/12/2024.
2. Phùng Quốc Hiển: Hoàn thiện thể chế về thu hút, phân bổ và sử dung hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đất nước, Tạp chí Cộng sản,2018, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/gop-y-du-thao-cac-van-kien-trinh-dai-hoi-xiii-cua-dang/-/2018/820120/hoan-thien-the-che-ve-thu-hut%2C-phan-bo-va-su-dung-hieu-qua-cac-nguon-luc-phuc-vu-phat-trien-kinh-te---xa-hoi-dat-nuoc. Truy cập ngày 02/06/2025.
3. Hornby, A. S: Oxford Advanced Learner’s Dictionary. Oxford: Oxford University Press, 1995
4. Chí Kiên: Hà Nội đột phá, đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên mới, Hà Nội Mới, 2024, https://hanoimoi.vn/ha-noi-dot-pha-doi-moi-sang-tao-trong-ky-nguyen-moi-682528.html, Truy cập ngày 03/06/2025.
5. Tô Lâm: Một số nội dung cơ bản về kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; những định hướng chiến lược đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Tạp chí Cộng sản, 2024, https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story, Truy cập ngày 02/06/2025.
6. Luật Thủ đô sửa đổi (2024) đã được Quốc hội thông qua vào tháng 6/2024.
7. Đào Ngọc Nghiêm: Tư duy đột phá đưa Thủ đô Hà Nội phát triển trong Kỷ nguyên mới, Kinh tế & Đô thị, 2025, https://kinhtedothi.vn/tu-duy-dot-pha-dua-thu-do-ha-noi-phat-trien-trong-ky-nguyen-moi.495591.html, Truy cập ngày 03/06/2025.Hoàng Ngọc Phong: Cơ sở khoa học và giải pháp chính sách đột phá phát triển kinh tế biển bền vững các vùng kinh tế trọng điểm ở Việt Nam, thuộc Chương trình Chương trình “Nghiên cứu khoa học và công nghệ phục vụ quản lý biển, hải đảo và phát triển kinh tế biển”, Mã số KC.09/16-20”, Học viện Chính sách phát triển, Hà Nội, 2020.
8. Phạm Văn Phong: Nguồn lực thể chế - góc nhìn trong tiến trình quy hoạch Thủ đô Hà Nội, kinh nghiệm cho thời kỳ phát triển mới, Tạp chí Quản lý nhà nước, 2023, https://www.quanlynhanuoc.vn/2023/11/28/nguon-luc-the-che-goc-nhin-trong-tien-trinh-quy-hoach-thudo-ha-noi-kinh-nghiem-cho-thoi-ky-phat-trien-moi, Truy cập ngày 02/06/2025.
9. Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào ngày 12/12/2024 tại Quyết định 1569/QĐ-TTg.
10. James N. Rosenau: The challenges and tensisons of a globalized world, American Studies International, Vol. 38, June, 2000, p.8-22.
11. Trần Sỹ Thanh: Tham luận tại Hội nghị triển khai Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 30-NQ/TƯ ngày 23/11/2022 của Bộ Chính trị, Quảng Ninh, ngày 12/2/2023.
12. Trần Đình Thiên: Đột phá phát triển gợi ý từ kinh nghiệm. Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, 2009.
13. Nguyễn Như Ý (Chủ biên): Đại Từ điển tiềng Việt, Nxb. Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, 1999.

¹ Nguyễn Như Ý (Chủ biên): Đại Từ điển tiềng Việt, Nxb. Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, 1999, tr. 669.

² Hornby, A. S: Oxford Advanced Learner’s Dictionary. Oxford: Oxford University Press, 1995.

³ Trần Đình Thiên: Đột phá phát triển gợi ý từ kinh nghiệm. Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, 2009.

⁴ Hoàng Ngọc Phong: Cơ sở khoa học và giải pháp chính sách đột phá phát triển kinh tế biển bền vững các vùng kinh tế trọng điểm ở Việt Nam, thuộc Chương trình Chương trình “Nghiên cứu khoa học và công nghệ phục vụ quản lý biển, hải đảo và phát triển kinh tế biển”, Mã số KC.09/16-20”, Học viện Chính sách phát triển, Hà Nội, 2020.

⁵ Nguyễn Như Ý (Chủ biên): Sđd, tr. 1555.

⁶ Phùng Quốc Hiển: Hoàn thiện thể chế về thu hút, phân bổ và sử dung hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đất nước, Tạp chí Cộng sản, 2018, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/gop-y-du-thao-cac-van-kien-trinh-dai-hoi-xiii-cua-dang/-/2018/820120/hoan-thien-the-che-ve-thu-hut%2C-phan-bo-va-su-dung-hieu-qua-cac-nguon-luc-phuc-vu-phat-trien-kinh-te---xa-hoi-dat-nuoc. Truy cập ngày 02/06/2025.

⁷ Phạm Văn Phong: Nguồn lực thể chế - góc nhìn trong tiến trình quy hoạch Thủ đô Hà Nội, kinh nghiệm cho thời kỳ phát triển mới, Tạp chí Quản lý nhà nước, 2023, https://www.quanlynhanuoc.vn/2023/11/28/nguon-luc-the-che-goc-nhin-trong-tien-trinh-quy-hoach-thu do-ha-noi-kinh-nghiem-cho-thoi-ky-phat-trien-moi, Truy cập ngày 02/06/2025.

⁸ Nguyễn Như Ý (Chủ biên): Sđd, tr. 1796.

⁹ Nguyễn Như Ý (Chủ biên): Sđd, tr. 1796.

¹⁰ Nguyễn Như Ý (Chủ biên): Sđd, tr. 803.

¹¹ Nguyễn Như Ý (Chủ biên): Sđd, tr. 933.

¹² Tô Lâm: Một số nội dung cơ bản về kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; những định hướng chiến lược đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Tạp chí Cộng sản, 2024, https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story, Truy cập ngày 02/06/2025.

¹³ James N. Rosenau: The challenges and tensisons of a globalized world, American Studies International, Vol. 38, June, 2000, p. 8-22.

¹⁴ Tô Lâm: Bđd, Truy cập ngày 2/6/2025. Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, Kỷ nguyên vươn mình hàm ý tạo sự chuyển động mạnh mẽ, dứt khóat, quyết liệt, tích cực, nỗ lực, nội lực, tự tin để vượt qua thách thức, vượt qua chính mình, thực hiện khát vọng, vươn tới mục tiêu, đạt được những thành tựu vĩ đại.

¹⁵ Gọi chung hai Quy hoạch này là Quy hoạch Thủ đô: Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào ngày 12/12/2024 tại Quyết định 1569/QĐ-TTg; Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến 2045, tầm nhìn đến 2065 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1668/QĐ-TTg ngày 27/12/2024.

¹⁶ Trần Sỹ Thanh: Tham luận tại Hội nghị triển khai Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 30-NQ/TƯ ngày 23/11/2022 của Bộ Chính trị, Quảng Ninh, ngày 12/2/2023.

¹⁷ Luật Thủ đô sửa đổi (2024) đã được Quốc hội thông qua vào tháng 6/2024.

¹⁸ Chí Kiên: Hà Nội đột phá, đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên mới, Hà Nội Mới, 2024, https://hanoimoi.vn/ha-noi-dot-pha-doi-moi-sang-tao-trong-ky-nguyen-moi-682528.html, Truy cập ngày 03/06/2025.

¹⁹ Đào Ngọc Nghiêm: Tư duy đột phá đưa Thủ đô Hà Nội phát triển trong Kỷ nguyên mới, Kinh tế & Đô thị, 2025, https://kinhtedothi.vn/tu-duy-dot-pha-dua-thu-do-ha-noi-phat-trien-trong-ky-nguyen-moi.495591.html, truy cập ngày 03/06/2025.