Tác dụng kèm phản tác dụng

Với những ngôn từ to tát, Tổng thống Mỹ Donald Trump và cộng sự đã chính thức tuyên chiến với Iran về kinh tế, thương mại và tài chính. Cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran chuyển sang giai đoạn mới khi chiến tranh quân sự không hẳn hoàn toàn chấm dứt, nhưng trọng tâm chiến sự khác đã được Mỹ xác định.

Mục tiêu của ông D. Trump là làm cạn kiệt nguồn thu của Iran, đặc biệt là dầu mỏ; làm tăng chi phí của nền kinh tế Iran; hạn chế khả năng tiếp cận tài chính và thương mại quốc tế; từ đó buộc Iran phải nhượng bộ.

Về ngắn hạn, chiến lược này có thể có tác dụng cho Mỹ, nhưng nó có thành công hay không lại phụ thuộc vào ứng phó cũng như khả năng chống chịu lâu dài của Iran.

Ông D. Trump buộc phải điều chỉnh chiến lược như vậy, bởi sức mạnh quân sự của Mỹ sau hơn nửa năm chiến tranh không khuất phục được Iran và nguy cơ Mỹ bị sa lầy sâu về nhiều phương diện vào cuộc chiến tranh này ngày càng tăng.

Trong bế tắc chiến lược ở Iran, ông D. Trump mới ló ra được chiêu sách trên. Chỉ có điều là phản tác dụng luôn đi cùng với tác dụng và tác dụng không phải luôn đồng nghĩa với thắng lợi chiến lược.

Iran đã quen và thích ứng với cấm vận cũng như trừng phạt của Mỹ; sáng tạo trong lách cấm vận và trừng phạt của Mỹ thông qua sử dụng mạng lưới trung gian, các kênh thương mại ngoài hệ thống phương Tây và những phương thức thanh toán thay thế để giảm bớt tác động của sức ép Mỹ.

Và Iran có nhiều đối tác chiến lược quan trọng mà Mỹ không dễ đối phó, trong đó đặc biệt là Trung Quốc. Vì thế, càng bị Mỹ đẩy vào thế cô lập, Iran càng có động lực tìm kiếm những quan hệ kinh tế và chiến lược nằm ngoài quỹ đạo chi phối của Mỹ.

Sức ép nhằm cô lập Iran có thể đồng thời thúc đẩy Iran xích lại gần Trung Quốc và những đối tác khác. Mỹ trừng phạt những đối tác kinh tế và thương mại của Iran thì sẽ tự sa vào tình thế thêm đối thủ, bớt đối tác.

Cái phản tác dụng khác là Mỹ kỳ vọng khó khăn kinh tế sẽ tạo áp lực từ bên trong đối với chính quyền Tehran. Nhưng sức ép từ bên ngoài cũng có thể tạo ra hiệu ứng ngược: củng cố tâm lý dân tộc, giúp chính quyền Iran biện minh cho lập trường cứng rắn và thu hẹp khả năng thỏa hiệp.

Mặt khác, Iran sẽ tăng cường phát huy tác dụng của những quân chủ bài chiến lược khác như eo biển Hormuz, làm cho giá dầu lửa tăng và nhằm cả vào những đồng minh của Mỹ ở trong cũng như ngoài khu vực vùng Vịnh, làm trầm trọng thêm những khó khăn, khó xử về đối ngoại, cũng như đối nội và tình trạng sa lầy về an ninh ở Iran của ông D. Trump.

Cho nên, ông D. Trump có đạt được mục tiêu với cuộc chiến tranh kinh tế với Iran hay không lại không phải do Mỹ quyết định, mà phụ thuộc vào Iran sẽ khuất phục hay thích nghi, Trung Quốc ứng phó Mỹ thế nào và thị trường thế giới sẽ diễn biến ra sao.

Mỹ có thể thu về tác dụng nhất định, nhưng những phản ứng dây chuyền của nó rất có thể sẽ biến tác dụng hôm nay trở thành phản tác dụng ngày mai./.