Tác động của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tới bảo tồn giá trị văn hóa trong thời đại số

Cần được lưu ý thỏa đáng, kịp thời

Trong thế giới hiện đại, mặc dù vấp phải trở ngại nhất định và phải vượt qua lực cản nhất định, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế vẫn là một xu hướng diễn biến của thế giới mà các quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới không thể bỏ qua.

Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế về văn hóa có những đặc thù, đặc biệt riêng, bởi là sự cọ sát và giao thoa, tiếp nhận và loại trừ, tận dụng và ứng phó giữa văn hóa quốc gia và văn hóa quốc tế.

Giá trị, bản sắc và truyền thống văn hóa được các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới xác định là một cội nguồn và thành tố quan trọng của sức mạnh mềm của quốc gia. Ngày nay, các quốc gia và vùng lãnh thổ không thể tránh khỏi tác động của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, không thể không tham gia toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế về văn hóa.

Đồng thời, cũng có thể tận dụng toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế nói chung, về văn hóa nói riêng để phát triển văn hóa quốc gia nói chung và bảo tồn các giá trị văn hóa nói riêng.

Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế trong bản chất có nội hàm giống và khác nhau. Chúng là một cuộc chơi lớn với tác động làm thay đổi cả người tham gia chơi lẫn đứng ngoài cuộc chơi.

Vì thế, cách tiếp cận thực tiễn nhất, có lợi nhất đối với tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới là phải chủ động tham gia cuộc chơi toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế về văn hóa với mục tiêu cụ thể, rõ ràng, với lộ trình phù hợp và khả thi, với mức độ cầu thị và linh hoạt cần thiết.

Trong thế giới hiện đại, đặc biệt trong thời đại số, vấn đề đặt ra cho bảo tồn các giá trị, bản sắc và truyền thống văn hóa quốc gia không chỉ đơn thuần là bảo toàn chúng trước tác động của thế giới toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, cũng như bởi tác động của thời đại số, mà còn là phát huy chúng, không ngừng phát triển chúng và làm chúng giàu thêm thông qua bổ sung những giá trị văn hóa mới.

Phát huy giá trị, bản sắc và truyền thống văn hóa quốc gia, ở đây cần phải được hiểu là vừa gia tăng sức mạnh mềm cho quốc gia vừa đóng góp thiết thực cho các giá trị văn hóa chung của cả nhân loại.

Thời đại số thúc đẩy mạnh mẽ toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, đan xen thuận lợi và không thuận lợi cho các quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới.

Mở rộng phạm vi và gia tăng tốc độ của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, nó buộc các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới phải hợp tác, tương tác với nhau nhiều hơn, sâu rộng hơn. Nó làm cho các quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới cảm nhận, trải nghiệm toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế trực tiếp hơn, cụ thể hơn và cũng mạnh mẽ hơn.

Những điều này cần phải được quan tâm lưu ý thỏa đáng và kịp thời trong việc bảo tồn các giá trị, bản sắc và truyền thống văn hóa quốc gia.

Bảo đảm đồng thời 2 mục tiêu

Trên lĩnh vực văn hóa ở thời đại số, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế luôn là cuộc ganh đua, hoặc cân bằng giữa tăng cường trao đổi văn hóa của quốc gia với thế giới bên ngoài và bảo tồn bản sắc văn hóa riêng. Văn hóa quốc gia phải thường xuyên đối mặt và ứng phó nguy cơ bị “đồng hóa bởi những xu hướng toàn cầu”.

Chẳng hạn, trong thời đại số, tiếng Anh giành được vị thế, vai trò nổi trội mà không có ngôn ngữ khác nào có thể cạnh tranh trên các ứng dụng và nền tảng số. Cho nên, vấn đề đặt ra ở đây là bảo tồn ngôn ngữ bản địa ra sao khi tham gia toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

Ngôn ngữ luôn là một nền tảng và gốc rễ của văn hóa. Khi tham gia toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ở thời đại số, văn hóa có xu hướng trở nên phổ cập toàn cầu hơn, các sản phẩm văn hóa được chủ định hướng tới diện đối tượng hưởng thụ đa dạng hơn, từ đó dần hình thành những tiêu chuẩn và tiêu chí chung mà không phải tất cả đều luôn tốt, phù hợp với các giá trị, bản sắc, truyền thống văn hóa quốc gia.

Một hiện tượng khác nữa có thể thấy trong toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế về văn hóa ở thời đại số là ứng dụng sáng tạo, linh hoạt những giải pháp toàn cầu vào điều kiện, tình hình thực tế cụ thể ở từng nơi.

Khi tham gia toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, các nền văn hóa quốc gia sử dụng những công cụ số để thuyết giải những giá trị văn hóa của mình; sử dụng những tiêu chuẩn sản xuất toàn cầu nhưng để hoạt động trong ngôn ngữ bản địa và trong khuôn khổ phạm vi quốc gia riêng.

Lợi ích đặc biệt quan trọng của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ở thời đại số là kho lưu trữ số và mạng xã hội hậu thuẫn rất đắc lực việc bảo tồn các di sản văn hóa, ngôn ngữ cho các thế hệ mai sau, giúp chúng không bị mai một theo thời gian.

Ngoài ra, có một hiệu ứng khác nữa như một nghịch lý tự nhiên trong toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ở thời đại số. Quốc gia, vùng lãnh thổ nào trên thế giới ngày nay, đặc biệt ở thời đại số, đều phải tham gia và chủ động tham gia mạnh mẽ toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

Nhưng tham gia toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế càng sâu rộng, sôi động, các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới có nhu cầu càng lớn và càng cấp thiết về đề cao, coi trọng bản sắc dân tộc nói chung, bản sắc văn hóa dân tộc nói riêng, tăng cường gắn kết dân tộc và văn hóa, giúp nhau ngăn ngừa văn hóa ngoại lai tiêu cực.

Trong thời đại số, không tham gia toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế để bảo tồn giá trị, bản sắc, truyền thống văn hóa dân tộc không phải là cách tiếp cận và định hướng chính sách văn hóa đúng đắn, hợp lý.

Trái lại, các quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới phải nỗ lực tăng cường sự hiện hữu và giá trị văn hóa của họ trong thời đại số, trong tham gia toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

Việc số hóa kho giá trị văn hóa quốc gia giúp tạo tiền đề, điểm xuất phát thuận lợi, lợi thế và ưu thế chiến lược cho quốc gia tận lợi tối đa từ thời đại số nói chung, từ tham gia toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ở thời đại số nói riêng.

Văn hóa là động lực phát triển cho quốc gia. Bởi vậy, ở thời đại số, khi quốc gia tham gia toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế cần phải đồng thời nhằm 2 mục tiêu là bảo tồn giá trị, bản sắc và truyền thống quốc gia, cũng như sử dụng chính chúng để phục vụ cho công cuộc tham gia toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế của quốc gia, phục vụ đắc lực sự phát triển thịnh vượng của quốc gia./.