Sen hồng bên dòng Bạch Đằng lịch sử

Nhiều hộ trồng sen ở Quảng Ninh cho biết, sen dễ trồng, chi phí thấp, năng suất cao hơn nhiều lần trồng lúa. Thời điểm xuống giống sen là đầu tháng 2, từ tháng 5 khi sen nở đã bắt đầu thu hoạch và kéo dài đến tháng 9.

Ngoài hạt sen, các sản phẩm khác, như hoa sen, lá sen, ngó sen cũng được thu mua. Gia đình nào khai thác tốt còn xen canh nuôi ốc, nuôi cá để tăng thu nhập.

Trong mùa sen nở hoa, các đầm sen ở phường Bình Khê hàng ngày đón rất đông du khách tới tham quan và lưu lại những bức ảnh trong không gian cảnh sắc tuyệt đẹp.

Ít bị sâu bệnh, vốn đầu tư thấp, thích nghi tốt với những vùng đất trũng, cây sen đã và đang trở thành cây “hái ra tiền” của người dân Bình Khê. Không chỉ mang đến giá trị kinh tế nông nghiệp, cây sen còn mở hướng phát triển du lịch cho người dân địa phương.

Ngay từ đầu hè, khi những bông sen bung nở thơm ngát trên khắp cánh đồng ở phường Bình Khê, khách du lịch đã nườm nượp kéo về để tham quan, chụp ảnh.

Ba năm trở lại đây, loại hình dịch vụ du lịch tham quan, chụp ảnh tại đầm sen bắt đầu phát triển, mang lại lợi nhuận cho người dân. Du khách đến đây chỉ phải trả khoản phí 20.000 - 30.000 đồng/người để tham quan, chụp ảnh; hay mua thêm một bó sen với giá 50.000 - 70.000 đồng làm quà.

Để mở rộng đầu ra cho sản phẩm, nhiều hộ dân đã chủ động bán hàng trên mạng, không phụ thuộc vào thương lái; quảng cáo về chụp ảnh đầm sen, nhằm thu hút du khách...

Không chỉ “giải bài toán đầu ra cho sản phẩm”, địa phương còn có nhiều ý tưởng phát triển, định hướng dịch vụ đi kèm để phục vụ nhu cầu cho du khách tham quan, cũng như phát triển sản phẩm từ sen, như: chè sen long nhãn, trà ướp hoa sen, hạt sen sấy khô, dịch vụ ăn uống với các món ăn dân dã đặc trưng vùng quê...

Tại phường Quảng Yên với không gian quen thuộc của làng quê Bắc Bộ nhưng lại có địa hình nhiều nơi trũng thấp thích hợp cho việc quy hoạch những đầm lầy trồng sen. Mùa này, tại các ao, đầm ở phường Quảng Yên, sen khoe sắc báo hiệu hè rực rỡ.

Căn cứ địa giới tự nhiên là dòng sông Chanh, người ta chia Quảng Yên xưa ra làm 2 vùng Hà Nam và Hà Bắc. Tại khu vực Hà Bắc, sen được trồng nhiều ở các phường Quảng Yên, Yên Giang và xã Hoàng Tân.

Bên phía làng đảo Hà Nam thích hợp cho việc trồng sen hơn là Hà Bắc. Lý do là bởi đây vốn là bãi triều được phù sa bồi đắp có nhiều ao đầm, vũng với lượng bùn phong phú giàu chất dinh dưỡng thích hợp với loài sen.

Theo truyền thuyết dân gian, lịch sử khai hoang tìm ra đảo Hà Nam cũng xuất phát từ việc nghe tiếng ếch kêu trong đầm. Làng đảo Hà Nam hiện nay có 8 xã, phường với trên 6 vạn dân, xưa kia là một bãi triều lớn ở cửa sông Bạch Đằng.

Đầu thế kỷ XV, có 17 vị tiên công quê ở huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, thành Thăng Long, sống chủ yếu bằng canh nông, đánh cá ven hồ bên sông Kim Ngưu xưa được Vua Lê cho phép cư dân trong vùng đi tìm đất hoang lập làng mới.

Trong bộ sách “Địa chí Quảng Ninh” (Nhà xuất bản Thế giới ấn hành năm 2001) ở chương V của tập 2, trang 222, có đoạn viết: “Xưa kia đảo Hà Nam vốn là một bãi bồi ở cửa sông Bạch Đằng, thấp hơn mực nước thủy triều từ 3 - 3,5 mét, là một rừng sú vẹt... Đến đời vua Thái Tông niên hiệu Thiệu Bình (1434), có 17 người từ làng Kim Hoa thuộc kinh thành Thăng Long đến quai đê lấn biển và lập thôn xóm... Sau này các thôn xóm kia hợp thành xã Phong Lưu...”.

Thực tế, 17 vị tiên công đem theo gia đình đã xuôi dòng sông Hồng ra phía sông Chanh hiện nay dừng thuyền cắm đất, làm nghề chài lưới đánh bắt cá tôm.

Sau các cụ nghe tiếng ếch kêu ở Hồ Mạch mới tìm ra nguồn nước ngọt, khẩn hoang thành ruộng lúa, lập làng vừa trồng lúa vừa đánh bắt hải sản.

Các tiên công người Hoài Đức (Thăng Long) và hàng chục thế hệ hậu duệ của họ đã khai phá, mở mang, biến bãi triều hoang sơ phía Nam sông Chanh thành vùng đảo Hà Nam trù phú với hàng chục nghìn héc-ta làng mạc, ruộng đồng được bao bọc bởi 34km đê biển như bức tường chắn sóng kiên cố...

Suốt chiều dài 6 thế kỷ qua, hậu duệ của những người đi mở cõi vẫn luôn hướng về cội nguồn Thăng Long nơi có làng Kim Liên (sen vàng) nay thuộc quận Đống Đa, Hà Nội. Nhiều địa danh ở làng đảo Hà Nam còn tồn tại đến ngày nay cũng gợi nhắc về cội nguồn kinh thành Thăng Long.

Sử sách không nhắc đến việc trồng sen nhưng có lẽ, việc trồng sen ngoài yếu tố ao đầm thuận lợi cũng có thể xuất phát từ nỗi nhớ cội nguồn, từ tập quán canh tác ở vùng phía Nam kinh thành của cha ông khi xưa? Hiện nay, tại các xã phường thuộc vùng làng đảo Hà Nam, sen được trồng nhiều ở các phường Phong Cốc (xưa là xã Phong Lưu) và xã Liên Hòa.

Tại phường Quảng Yên, mùa sen thường kéo dài khoảng 2 tháng (từ giữa tháng 5 đến trung tuần tháng 7 âm lịch). Hoa sen nở rộ đẹp nhất là từ khoảng cuối tháng 5 đến hết tháng 6.

Đây là thời điểm lý tưởng để các bạn trẻ khám phá cảnh sắc tươi đẹp của đầm sen, tận hưởng không gian bình yên của làng quê. Bên cạnh sen hồng, giống sen trắng cũng được nhiều du khách ưa thích mua về trưng trong không gian gia đình hoặc là hàng quán.

Không chỉ bán hoa sen và các sản phẩm từ sen cho du khách, nhiều chủ đầm ở Quảng Yên hiện nay còn thiết kế thành những khu du lịch. Không gian đầm sen và trên bờ đầm được thiết kế những mô hình nhà tranh vách đất, những nông cụ giã gạo xay ngô, vật dụng thời bao cấp, xung quanh trồng nhiều hàng cau, hàng dừa và nhiều tiểu cảnh chụp ảnh.

Vào những ngày hè, các đầm sen ở phường Quảng Yên lại bước vào mùa khoe sắc, tạo nên không gian đồng quê thanh bình với sắc xanh của lá, sắc hồng, sắc trắng của hoa sen.

Không chỉ mang đến vẻ đẹp cảnh quan, những đầm sen nơi đây đang được người dân khai thác theo hướng đa giá trị, từ trồng sen, thu hoạch hoa đến phát triển các dịch vụ trải nghiệm, chụp ảnh, từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn mỗi mùa sen nở.

Tại đầm sen của gia đình anh chị Nguyễn Văn Kiên, Nguyễn Thị Yến (khu Yên Giang 6 phường Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh) đã phủ kín sắc xanh của những tán lá sen, điểm xuyết những bông sen hồng, sen trắng vươn mình khoe sắc, tạo nên bức tranh đồng quê thanh bình, thơ mộng.

Để có những đầm sen nở đều, đẹp suốt mùa hè, người nông dân thường xuyên chăm sóc, vệ sinh mặt nước, tỉa lá, theo dõi quá trình sinh trưởng của cây sen. Sự tỉ mỉ, cần mẫn trong từng công đoạn giúp đầm sen luôn xanh tốt, tạo cảnh quan đẹp và nâng cao giá trị từ mô hình trồng sen.

Những bó sen trắng vừa được chị Nguyễn Thị Yến thu hoạch là thành quả của quá trình chăm sóc tỉ mỉ, từ giữ gìn mặt nước, chăm bón đến theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng của cây sen.

Mỗi bó hoa không chỉ mang hương sắc đồng quê mà còn góp phần tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình, nâng cao giá trị từ những đầm sen quê.

Anh Nguyễn Văn Kiên cho biết: “chúng tôi đã quy hoạch một đầm thành điểm du lịch, cho du khách đến thuê trang phục chụp ảnh check in, câu cá thư giãn. Đầm còn lại chúng tôi dành để trồng sen bán cho du khách. Không chỉ làm đẹp không gian làng quê mà những đầm sen còn góp phần thu hút du khách đến với quê hương Quảng Yên”.

Giữa mặt nước tĩnh lặng, sắc hồng của hoa sen hòa cùng màu xanh của lá, vẽ nên bức tranh thiên nhiên trong trẻo, cuốn hút. Mùa sen nở không chỉ làm bừng sáng không gian các vùng làng quê của Quảng Ninh mà còn trở thành điểm nhấn cảnh quan, thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm./.