SCO tăng cường phối hợp ứng phó với thách thức an ninh mạng xuyên quốc gia

Với diện tích chiếm khoảng 60% lục địa Á - Âu, dân số hơn 3,4 tỷ người và đóng góp khoảng 25% GDP toàn cầu, bất kỳ sự cố an ninh mạng quy mô lớn nào trong không gian SCO đều có khả năng tạo ra hiệu ứng lan tỏa đối với chuỗi cung ứng, thương mại điện tử, hệ thống tài chính và các cơ sở hạ tầng trọng yếu của nhiều quốc gia.

Xây dựng cơ chế hợp tác thường xuyên

Trước những diễn biến ngày càng phức tạp của môi trường an ninh mạng quốc tế, SCO đã từng bước chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu mang tính đối phó sang xây dựng cơ chế hợp tác thường xuyên, lâu dài và có tính thể chế.

Nếu trong giai đoạn đầu, trọng tâm hợp tác của tổ chức tập trung vào chống khủng bố, chủ nghĩa ly khai, cực đoan, thì hiện nay, an ninh thông tin quốc tế đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng của hợp tác an ninh trong khuôn khổ SCO.

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ thể chế về hợp tác an ninh mạng.

Những năm gần đây, vấn đề an ninh mạng luôn được đưa vào chương trình nghị sự tại các hội nghị cấp cao SCO. Tại Hội nghị thượng đỉnh Thiên Tân năm 2025, các nhà lãnh đạo tái khẳng định quyết tâm tăng cường hợp tác trong lĩnh vực an ninh thông tin quốc tế, thúc đẩy xây dựng không gian mạng hòa bình, an toàn, ổn định và có thể dự đoán, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia trong quản trị Internet và công nghệ số.

Tuyên bố Thiên Tân cũng kêu gọi đẩy nhanh việc triển khai Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, thúc đẩy hợp tác quốc tế trong phòng, chống việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào các mục đích khủng bố, cực đoan và tội phạm xuyên quốc gia.

Song song với đó, Chiến lược phát triển SCO giai đoạn 2026 - 2035 tiếp tục xác định chuyển đổi số, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo (AI) là những lĩnh vực hợp tác ưu tiên trong thập niên tới.

Điều này phản ánh sự chuyển dịch rõ nét của SCO từ một tổ chức hợp tác an ninh truyền thống sang mô hình hợp tác toàn diện hơn, trong đó bảo đảm an ninh số được xem là nền tảng cho phát triển kinh tế số và kết nối khu vực.

Thứ hai, tăng cường phối hợp xây dựng cơ chế bảo đảm an ninh thông tin quốc tế.

Một bước tiến đáng chú ý là cuộc họp Nhóm chuyên gia SCO về An ninh thông tin quốc tế (IIS) được tổ chức tại Thủ đô Moscow (Nga) vào tháng 3-2026, nhằm điều phối hợp tác giữa các nước thành viên trong lĩnh vực bảo đảm an ninh thông tin.

Tại cuộc họp, các chuyên gia đã thống nhất xây dựng Kế hoạch phối hợp bảo đảm an ninh thông tin quốc tế giai đoạn 2026 - 2028, trong đó ưu tiên tăng cường trao đổi thông tin về các mối đe dọa mạng, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng chính sách, phối hợp đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực ứng phó sự cố mạng.

Đồng thời, các nước thành viên cũng nhất trí tăng cường phối hợp lập trường tại Liên hợp quốc trong quá trình xây dựng các quy tắc ứng xử có trách nhiệm của các quốc gia trên không gian mạng và triển khai Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng.

Việc xây dựng kế hoạch hợp tác trong trung hạn cho thấy SCO đang từng bước hình thành cơ chế điều phối thường xuyên, thay vì chỉ trao đổi thông tin theo từng sự kiện riêng lẻ, góp phần nâng cao khả năng dự báo, cảnh báo sớm và xử lý các nguy cơ an ninh mạng có tính xuyên biên giới.

Thứ ba, mở rộng chia sẻ thông tin và nâng cao năng lực ứng cứu sự cố mạng.

Một trong những hạn chế lớn nhất trong ứng phó với tội phạm mạng là khoảng cách về trình độ công nghệ và năng lực quản trị giữa các quốc gia.

Vì vậy, SCO ngày càng chú trọng xây dựng khung năng lực chung thông qua các chương trình đào tạo chuyên gia, diễn tập an ninh mạng, chia sẻ kinh nghiệm điều tra số, giám định điện tử và bảo vệ hạ tầng thông tin trọng yếu.

Bên cạnh vai trò điều phối của Ban Thư ký SCO, Cơ quan Cấu trúc chống khủng bố khu vực (RATS) cũng mở rộng phạm vi hoạt động sang giám sát các hoạt động cực đoan trên không gian mạng, hỗ trợ trao đổi dữ liệu về các tổ chức khủng bố, mạng lưới tội phạm công nghệ cao và các hình thức sử dụng Internet để kích động bạo lực.

Cách tiếp cận này phản ánh nhận thức ngày càng rõ của SCO về mối liên hệ giữa khủng bố truyền thống và các nguy cơ trên không gian số.

Thứ tư, phối hợp ứng phó với những thách thức mới AI và công nghệ số.

Sự phát triển nhanh chóng của AI đang tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với bảo đảm an ninh mạng. AI không chỉ được ứng dụng để phát hiện, phân tích và ngăn chặn các cuộc tấn công mạng, mà còn có thể bị lợi dụng để tạo mã độc tự động, thực hiện tấn công có chủ đích, giả mạo giọng nói, hình ảnh và phát tán thông tin sai lệch với quy mô lớn.

Nhận thức được xu hướng này, Hội nghị thượng đỉnh Thiên Tân năm 2025 đã thông qua nhiều định hướng thúc đẩy hợp tác về AI, trong đó nhấn mạnh phát triển AI theo hướng an toàn, bao trùm, có trách nhiệm; đồng thời thúc đẩy xây dựng cơ chế hợp tác AI trong khuôn khổ SCO và tăng cường chia sẻ năng lực giữa các quốc gia thành viên.

Các nước cũng khẳng định cần phối hợp xây dựng các nguyên tắc quản trị AI và công nghệ số phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế.

Đây được xem là bước mở rộng đáng chú ý trong nội hàm hợp tác của SCO, từ bảo vệ hạ tầng mạng truyền thống sang quản trị các công nghệ mới nổi, góp phần nâng cao khả năng thích ứng của tổ chức trước những biến đổi nhanh chóng của môi trường số toàn cầu.

“

Tháng 7-2026, Hội đồng Ngoại trưởng các nước thành viên SCO đã nhóm họp tại thành phố Cholpon-Ata (Kyrgyzstan). Đây là sự kiện trung tâm trong nhiệm kỳ Chủ tịch SCO của Kyrgyzstan. Các bên đã thông qua Tuyên bố chung của Hội đồng Ngoại trưởng SCO, trong đó đưa ra đánh giá về tình hình quốc tế và xác định những định hướng hợp tác theo các quyết định của lãnh đạo các nước thành viên; ký 8 văn kiện hợp tác, bao gồm kế hoạch phối hợp bảo đảm an ninh thông tin quốc tế.

SCO đứng trước nhiều thách thức mới

Bên cạnh việc tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ tại các nước thành viên SCO, đồng thời cũng mở rộng “bề mặt tấn công” đối với các hệ thống số.

Theo Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU), số lượng người sử dụng Internet trên thế giới đã vượt 5,8 tỷ người vào cuối năm 2025, trong khi số thiết bị kết nối Internet vạn vật (IoT) tiếp tục tăng nhanh, kéo theo nhiều lỗ hổng bảo mật mới.

Đối với các nước SCO, chuyển đổi số diễn ra với tốc độ cao tại Trung Quốc, Ấn Độ, Nga, Kazakhstan, Uzbekistan và nhiều nền kinh tế Trung Á.

Các chương trình xây dựng chính phủ số, thành phố thông minh, tài chính số, thương mại điện tử và kết nối xuyên biên giới giúp nâng cao hiệu quả quản trị, nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ bị tấn công vào các cơ sở dữ liệu quốc gia, trung tâm dữ liệu, hệ thống thanh toán điện tử và mạng lưới năng lượng.

Theo Báo cáo Tội phạm mạng (ICR) của Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), thiệt hại do tội phạm mạng được ghi nhận tiếp tục ở mức rất cao trong năm 2025, với các hình thức phổ biến gồm lừa đảo đầu tư, gian lận tài chính, tấn công doanh nghiệp và đánh cắp dữ liệu cá nhân. Nhiều chuyên gia nhận định, xu hướng này sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới khi AI ngày càng được sử dụng rộng rãi.

Một thách thức khác, đó là sự khác biệt về năng lực an ninh mạng giữa các nước thành viên SCO. Trong khi Trung Quốc, Nga và Ấn Độ đã hình thành hệ sinh thái an ninh mạng tương đối hoàn chỉnh, nhiều quốc gia Trung Á vẫn gặp khó khăn về nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực giám sát, ứng cứu sự cố và đầu tư cho bảo vệ hạ tầng số.

Khoảng cách này khiến việc xây dựng cơ chế phòng thủ chung và chia sẻ thông tin trong toàn khối trở nên cấp thiết hơn. Bên cạnh đó, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn cũng tác động đến môi trường an ninh mạng khu vực.

Việc gia tăng các biện pháp kiểm soát công nghệ, hạn chế xuất khẩu chip, cạnh tranh về tiêu chuẩn số và AI khiến không gian mạng ngày càng gắn với cạnh tranh địa - chính trị.

Trong bối cảnh đó, các quốc gia SCO đều có nhu cầu tăng cường phối hợp nhằm bảo đảm chủ quyền số, nâng cao khả năng tự chủ công nghệ và giảm thiểu các nguy cơ phát sinh từ sự phụ thuộc vào công nghệ bên ngoài.

Đáp ứng yêu cầu tăng cường hợp tác trong bảo đảm an ninh mạng, những năm gần đây, SCO từng bước đưa an ninh mạng trở thành một trong những trụ cột quan trọng của hợp tác an ninh phi truyền thống thông qua việc hoàn thiện khuôn khổ thể chế, tăng cường điều phối chính sách, mở rộng chia sẻ thông tin, nâng cao năng lực ứng cứu và thúc đẩy phối hợp trong quản trị AI cũng như không gian mạng.

Mặc dù vẫn còn những hạn chế về năng lực công nghệ, khác biệt pháp lý và bối cảnh địa - chính trị, xu hướng tăng cường hợp tác trong lĩnh vực an ninh mạng của SCO phản ánh nhận thức chung: không một quốc gia nào có thể tự mình ứng phó hiệu quả với các thách thức số xuyên biên giới.

Việc tiếp tục củng cố cơ chế hợp tác, nâng cao năng lực phòng ngừa và xử lý sự cố mạng, đồng thời thúc đẩy xây dựng các quy tắc quản trị số công bằng, minh bạch và bao trùm sẽ không chỉ góp phần bảo đảm ổn định trong không gian SCO, mà còn đóng góp vào nỗ lực duy trì hòa bình, an ninh và phát triển bền vững của khu vực và thế giới./.