Quan hệ Mỹ - Trung Quốc: Đồng thuận và khác biệt

Nỗ lực hạ nhiệt cạnh tranh

Quan hệ Mỹ - Trung Quốc thời gian qua tiếp tục là một trong những trục quan hệ có ảnh hưởng lớn tới cục diện chính trị và kinh tế toàn cầu. Sau nhiều năm cạnh tranh gay gắt trên các lĩnh vực thương mại, công nghệ, an ninh và địa - chính trị, quan hệ giữa 2 nước vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn.

Các vấn đề liên quan tới thuế quan, kiểm soát công nghệ cao, Đài Loan (Trung Quốc), Biển Đông hay cạnh tranh ảnh hưởng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tiếp tục làm gia tăng khác biệt giữa hai bên.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump diễn ra ngày 14 đến 15-5-2026 được dư luận quốc tế đặc biệt quan tâm, xem như bước đi nhằm duy trì đối thoại và kiểm soát cạnh tranh. Đây là cuộc tiếp xúc cấp cao quan trọng diễn ra trong thời điểm cả Mỹ và Trung Quốc đều đứng trước nhiều sức ép về kinh tế và chiến lược.

Tại các cuộc hội đàm, lãnh đạo 2 nước đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì ổn định quan hệ song phương. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình cho rằng, hợp tác vẫn là lựa chọn phù hợp đối với 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới, đồng thời kêu gọi tăng cường đối thoại và kiểm soát bất đồng. Tổng thống Mỹ

D. Trump cũng khẳng định Mỹ không mong muốn xảy ra đối đầu trực diện với Trung Quốc, nhấn mạnh sự cần thiết của việc duy trì liên lạc cấp cao nhằm hạn chế nguy cơ tính toán sai lầm chiến lược.

Mặc dù chưa đạt được đột phá lớn trong những vấn đề nhạy cảm, chuyến thăm vẫn ghi nhận một số kết quả tích cực trong việc duy trì cơ chế trao đổi và hạ nhiệt căng thẳng.

Hai bên nhất trí tiếp tục thúc đẩy đối thoại kinh tế - thương mại, duy trì các kênh liên lạc quân sự và tăng cường trao đổi trong một số lĩnh vực cùng quan tâm như phòng, chống ma túy xuyên quốc gia, ổn định chuỗi cung ứng và biến đổi khí hậu.

Theo giới chuyên gia, đối với Mỹ, thúc đẩy đối thoại với Trung Quốc không đồng nghĩa từ bỏ cạnh tranh chiến lược. Mỹ vẫn coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh dài hạn và triển khai nhiều biện pháp hạn chế công nghệ, củng cố liên minh và mở rộng hiện diện chiến lược tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Trong khi đó, Trung Quốc cũng có nhu cầu duy trì môi trường đối ngoại ổn định để phục hồi kinh tế và giảm sức ép từ bên ngoài.

Những kết quả đạt được từ chuyến thăm chủ yếu mang ý nghĩa duy trì đối thoại và kiểm soát bất đồng hơn là tạo ra bước ngoặt trong quan hệ song phương.

Sự khác biệt liên quan tới vấn đề công nghệ, thương mại, Đài Loan (Trung Quốc) hay cạnh tranh chiến lược vẫn tồn tại. Điều đó cho thấy, cạnh tranh và khác biệt lợi ích nhiều khả năng tiếp tục là xu hướng chủ đạo trong quan hệ Mỹ - Trung Quốc thời gian tới.

Đồng thuận có giới hạn

Bên cạnh những khác biệt ngày càng sâu sắc, Mỹ và Trung Quốc vẫn tồn tại không ít lĩnh vực buộc hai bên phải duy trì hợp tác nhằm bảo đảm lợi ích chung và ổn định quốc tế. Đây cũng là nội dung được đề cập trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Mỹ D. Trump vừa qua.

Một trong những nền tảng quan trọng khiến Mỹ và Trung Quốc chưa thể “tách rời” hoàn toàn là sự phụ thuộc về kinh tế. Hiện nay, Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ và giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong khi đó, thị trường Mỹ tiếp tục khẳng định vị trí hàng đầu đối với xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc.

“

Năm 2025, kim ngạch thương mại Mỹ - Trung Quốc duy trì ở mức 414,7 tỷ USD, cho thấy sự gắn kết kinh tế giữa 2 nước vẫn rất lớn dù cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng. Hiện nay, Trung Quốc tiếp tục là một trong những đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ, trong khi Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu quan trọng bậc nhất của Trung Quốc.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, hai bên tiếp tục nhấn mạnh nhu cầu duy trì ổn định quan hệ kinh tế - thương mại, tăng cường trao đổi nhằm hạn chế nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng. Mỹ và Trung Quốc cũng duy trì hợp tác trong một số lĩnh vực như chống biến đổi khí hậu, kiểm soát ma túy xuyên quốc gia, an ninh y tế và ổn định tài chính quốc tế.

Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định, những đồng thuận hiện nay chủ yếu mang tính thực dụng và chưa đủ tạo nền tảng lòng tin chiến lược lâu dài. Cùng với đối thoại, Mỹ vẫn triển khai nhiều chính sách nhằm hạn chế sự phát triển công nghệ và ảnh hưởng chiến lược của Trung Quốc.

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip bán dẫn, hạn chế đầu tư công nghệ cao, thúc đẩy liên minh kinh tế - an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tiếp tục được duy trì.

Đối với Mỹ, cạnh tranh với Trung Quốc không chỉ là vấn đề thương mại, mà còn là cạnh tranh về vị thế dẫn dắt kinh tế, công nghệ và trật tự quốc tế. Trong khi đó, Trung Quốc đẩy mạnh chiến lược tự chủ công nghệ, mở rộng ảnh hưởng kinh tế và tăng cường hiện đại hóa quân đội.

Điều đó cho thấy, những điểm đồng thuận giữa Mỹ và Trung Quốc hiện nay chủ yếu nhằm tránh khủng hoảng và duy trì ổn định ở mức tối thiểu. Quan hệ song phương Mỹ - Trung Quốc đang tồn tại trạng thái hợp tác có chọn lọc, trong khi cạnh tranh chiến lược vẫn là xu thế bao trùm.

Khó vượt “lằn ranh đỏ”

Mặc dù các cuộc tiếp xúc cấp cao gần đây được cho là đã giúp quan hệ Mỹ - Trung Quốc phần nào hạ nhiệt, song những khác biệt mang tính cấu trúc giữa 2 nước vẫn khó có thể thu hẹp trong ngắn hạn.

Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ D. Trump cho thấy cả Mỹ và Trung Quốc đều mong muốn duy trì đối thoại để kiểm soát cạnh tranh, nhưng nhiều vấn đề cốt lõi vẫn chưa tìm được tiếng nói chung.

Điểm nghẽn lớn nhất trong quan hệ Mỹ - Trung Quốc hiện nay tiếp tục là vấn đề Đài Loan (Trung Quốc). Mỹ tiếp tục duy trì các hoạt động hợp tác và tiếp xúc theo chính sách hiện hành, trong khi Trung Quốc luôn nhấn mạnh đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với lợi ích quốc gia - dân tộc.

Những khác biệt trong quan điểm và cách tiếp cận của hai bên thời gian qua tiếp tục là yếu tố dễ tác động tới lòng tin chiến lược và làm gia tăng nguy cơ phát sinh căng thẳng trong quan hệ song phương.

Cạnh tranh công nghệ cũng là mặt trận căng thẳng giữa 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới. Mỹ gia tăng các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip bán dẫn, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị công nghệ cao sang Trung Quốc nhằm duy trì lợi thế chiến lược.

Mỹ cho rằng, đây là biện pháp cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia và hạn chế Trung Quốc phát triển năng lực công nghệ có thể ảnh hưởng tới ưu thế của Mỹ.

Trung Quốc cho rằng, những động thái này là biểu hiện của chính sách kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Vì vậy, Trung Quốc đẩy mạnh chiến lược tự chủ công nghệ, tăng đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và mở rộng chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc vào phương Tây.

Hiện nay, cuộc cạnh tranh công nghệ giữa 2 nước không còn đơn thuần là vấn đề kinh tế mà đã trở thành cạnh tranh về năng lực quốc gia và vị thế dẫn dắt trong tương lai.

Biển Đông và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tiếp tục là không gian cạnh tranh chiến lược quyết liệt giữa 2 nước. Mỹ gia tăng hiện diện quân sự và thúc đẩy hợp tác an ninh với các đồng minh, trong khi Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng kinh tế, hiện đại hóa quân đội và tăng cường hoạt động trên biển. Các động thái này khiến môi trường an ninh khu vực tiếp tục tiềm ẩn nguy cơ va chạm khó dự báo.

Khác với những giai đoạn trước, cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc hiện mang tính dài hạn bởi xuất phát từ khác biệt về lợi ích chiến lược, mô hình phát triển và vai trò quốc tế.

Mỹ coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược lớn nhất trong thế kỷ XXI, trong khi Trung Quốc cho rằng Mỹ đang tìm cách ngăn cản sự phát triển và ảnh hưởng quốc tế của Trung Quốc.

Điều đó cho thấy, mặc dù hai bên đều có nhu cầu duy trì đối thoại và tránh xung đột trực diện, quan hệ Mỹ - Trung Quốc nhiều khả năng vẫn tiếp tục trong trạng thái vừa hợp tác, vừa cạnh tranh.

Các cuộc gặp thượng đỉnh và tiếp xúc cấp cao có thể giúp kiểm soát bất đồng và giảm nguy cơ khủng hoảng, nhưng khó tạo ra thay đổi căn bản khi những “lằn ranh đỏ” chiến lược vẫn tồn tại sâu sắc giữa 2 cường quốc.

Nhìn tổng thể, quan hệ Mỹ - Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục vận động theo xu hướng vừa đối thoại, vừa kiềm chế lẫn nhau. Những cuộc tiếp xúc cấp cao gần đây góp phần duy trì ổn định và giảm nguy cơ đối đầu trực diện, song chưa đủ để hóa giải khác biệt chiến lược mang tính lâu dài.

Khi cạnh tranh quyền lực, công nghệ và ảnh hưởng quốc tế tiếp tục gia tăng, quan hệ giữa 2 cường quốc sẽ vẫn là nhân tố tác động sâu rộng tới cục diện khu vực và thế giới trong những năm tới./.