Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời đại số

Thành phố đi đầu trong phát triển nguồn nhân lực

Xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực then chốt của tăng trưởng nhanh và bền vững, TPHCM từng bước hình thành hệ sinh thái phát triển nhân tài gắn với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Từ đào tạo, thu hút, trọng dụng đến tạo môi trường phát triển, nhiều chủ trương, chính sách được triển khai đồng bộ, góp phần xây dựng đội ngũ trí thức, chuyên gia và lực lượng lao động trình độ cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Đội ngũ trí thức khoa học - công nghệ của thành phố tiếp tục phát triển mạnh cả về quy mô và chất lượng, trở thành lực lượng nòng cốt trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và tư vấn chính sách.

Hiện nay, thành phố có khoảng 21.210 người hoạt động trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, gồm 188 giáo sư, 1.116 phó giáo sư và 6.870 tiến sĩ; Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TPHCM quy tụ hơn 60.000 hội viên là các nhà khoa học và chuyên gia trên nhiều lĩnh vực. Đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng tích cực tham gia hiến kế, phản biện, chuyển giao tri thức và kết nối nguồn lực quốc tế, góp phần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của thành phố.

Thành phố còn chú trọng phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng tài năng trẻ. Thực hiện Đề án số 01-ĐA/TU, ngày 5-2-2021, của Thành ủy TP HCM về hỗ trợ phát triển tài năng trẻ và lãnh đạo tương lai giai đoạn 2020 - 2035, cùng các chương trình như “Tuổi trẻ sáng tạo”, “Vườn ươm sáng tạo khoa học - công nghệ trẻ”..., Thành phố từng bước hình thành nguồn nhân lực kế cận có trình độ chuyên môn, năng lực đổi mới sáng tạo và tư duy hội nhập.

Năm 2025, Thành phố hỗ trợ 162/191 dự án khởi nghiệp sáng tạo với tổng kinh phí hơn 15 tỷ đồng; tiếp tục đầu tư các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế, quỹ đầu tư mạo hiểm, sàn giao dịch công nghệ và thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp với các đối tác quốc tế.

Những kết quả đó góp phần nâng cao vị thế của TPHCM là trung tâm khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước. Năm 2025, Thành phố tiếp tục xếp thứ hai toàn quốc về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII); sở hữu hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo lớn nhất Việt Nam với quy mô khoảng 7 - 7,5 tỷ USD; đứng thứ 98 thế giới trong bảng xếp hạng StartupBlink năm 2026, tăng 12 bậc so với năm trước.

Kinh tế số dự kiến đóng góp khoảng 30% GRDP năm 2026; gần 30.000 doanh nghiệp công nghệ thông tin - truyền thông (ICT) đang hoạt động, chiếm khoảng 40% tổng số doanh nghiệp ICT cả nước. Những con số này phản ánh sự chuyển dịch rõ nét từ phát triển dựa vào nguồn lực truyền thống sang tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đối với TPHCM, quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong khi đó, khả năng đào tạo và cung ứng của thị trường lao động chưa theo kịp nhu cầu phát triển, nhất là ở các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn, dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ sinh học, tài chính quốc tế và các ngành công nghệ số.

Những yêu cầu mới đặt ra

Trong kỷ nguyên số, nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi quốc gia, mỗi địa phương.

Nếu trước đây tăng trưởng chủ yếu dựa vào tài nguyên, vốn và lao động thì ngày nay được dẫn dắt bởi tri thức, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, nơi nào quy tụ và phát huy được nhân tài, nơi đó tạo ra công nghệ mới, mô hình tăng trưởng mới và lợi thế cạnh tranh bền vững.

Đối với TPHCM, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi Thành phố bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành trung tâm tài chính, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực.

Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó, Thành phố phải chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào vốn và lao động sang tăng trưởng dựa trên năng suất, tri thức và công nghệ; trong đó, nguồn nhân lực chất lượng cao giữ vai trò quyết định.

Đầu tư cho con người, vì thế, không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn tạo nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nhận thức rõ yêu cầu đó, Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là 1 trong 3 chương trình trọng điểm, đột phá của thành phố.

Điểm mới của chủ trương này là chuyển từ tư duy đào tạo nguồn nhân lực sang xây dựng hệ sinh thái phát hiện, thu hút, trọng dụng và giữ chân nhân tài; phát triển đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và lao động trình độ cao đáp ứng yêu cầu của một siêu đô thị và trung tâm đổi mới sáng tạo.

Cụ thể hóa chủ trương này, Thành phố từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút và phát triển nhân lực chất lượng cao. Ngày 1-2-2026, Ủy ban nhân dân TPHCM ban hành Quyết định số 05/2026/QĐ-UBND quy định về thu hút chuyên gia, nhà khoa học và người có tài năng đặc biệt.

Tiếp đó, ngày 6-6-2026, Ủy ban nhân dân TPHCM, ban hành Kế hoạch số 269/KH-UBND, về triển khai thực hiện Quyết định số 05/2026/QĐ-UBND, tập trung tuyển chọn, sử dụng, đãi ngộ và phát huy đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực mũi nhọn, tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao còn là định hướng chiến lược của Trung ương đối với TPHCM trong giai đoạn mới. Nghị quyết số 09-NQ/TW, ngày 19-5-2026, của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới, nhấn mạnh phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao đạt trình độ quốc tế; thu hút, trọng dụng nhân tài; phát triển lực lượng sản xuất mới là một trong những nhiệm vụ chiến lược để xây dựng TP HCM trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực, hướng tới vị thế nổi trội ở châu Á.

Một số giải pháp chủ yếu

Để tạo sức bật trong giai đoạn phát triển mới và hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2045 trở thành đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo; trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á, TPHCM cần tập trung thực hiện các giải pháp sau:

Thứ nhất, tiếp tục xây dựng chính sách đãi ngộ, kết hợp lương thưởng và phúc lợi gắn trực tiếp với hiệu quả công việc, góp phần giữ chân, thu hút nguồn nhân lực số, nhất là các chuyên gia Việt Nam đang làm việc ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế đến thành phố nghiên cứu, đầu tư và làm việc.

Thứ hai, chương trình đào tạo phải bám sát nhu cầu thị trường lao động số và xu hướng công nghệ toàn cầu, triển khai theo mô hình liên kết “Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp”. Trọng tâm đào tạo kỹ năng số, quản trị đô thị thông minh, AI, Big Data, Internet vạn vật (IoT) và chuỗi khối (Blockchain).

Việc tổ chức đào tạo cần định hướng theo ngành trọng điểm, tập trung vào các cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghiệp - dịch vụ - logistics, nhằm phân bổ nguồn nhân lực số hợp lý, đáp ứng mục tiêu phát triển cân bằng, hiện đại và bền vững.

Thứ ba, xây dựng mạng lưới nhân lực số toàn cầu, hợp tác với các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp quốc tế nhằm trao đổi tri thức, chuyển giao công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nội địa, đáp ứng nhu cầu phát triển công nghệ và đô thị thông minh.

Thứ tư, đào tạo kỹ năng số cho cán bộ, công chức, doanh nghiệp và cộng đồng. Các chương trình đào tạo trực tuyến, bồi dưỡng kỹ năng số trong quản trị dữ liệu và an toàn thông tin sẽ giúp người lao động thích nghi với môi trường số hóa, tạo nền tảng dân trí số vững chắc, góp phần xây dựng thành phố thông minh và hội nhập quốc tế./.