Phát triển kinh tế tư nhân gắn với minh bạch và liêm chính - Vai trò của cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp trong kiểm soát tham nhũng, tiêu cực phục vụ mục tiêu tăng trưởng của đất nước

Tọa đàm là diễn đàn để các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp trao đổi, thảo luận, làm rõ các vấn đề cốt lõi về mối quan hệ giữa phát triển kinh tế tư nhân và kiểm soát tham nhũng, lãng phí; từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các chủ thể trong việc xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, liêm chính; đồng thời, đóng góp ý kiến hoàn thiện cơ chế pháp lý và các công cụ kiểm soát tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước ở Việt Nam.

Đồng chủ trì Tọa đàm có các đồng chí: Đoàn Hồng Ngọc - Vụ trưởng Vụ Địa phương II, Ban Nội chính Trung ương; PGS, TS Trần Thọ Quang - Vụ trưởng, Trưởng Cơ quan Thường trực Tạp chí Cộng sản tại miền Trung - Tây Nguyên; Võ Công Chánh - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Nội chính Thành ủy Đà Nẵng.

Tham dự Tọa đàm có đại diện lãnh đạo Ban Nội chính các tỉnh, thành phố khu vực miền Trung - Tây Nguyên; các sở, ban, ngành trực thuộc thành phố Đà Nẵng, như Sở Xây dựng, Sở Tài chính, Công an thành phố, Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân, Chi cục Hải quan khu vực 12...; các chuyên gia, nhà khoa học thuộc các trường đại học, học viện, viện nghiên cứu trên địa bàn thành phố; đại diện hiệp hội doanh nghiệp và các chi nhánh ngân hàng hoạt động ở thành phố Đà Nẵng; lãnh đạo và phóng viên thuộc nhiều cơ quan thông tấn, báo chí Trung ương và địa phương đến dự đưa tin.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, đồng chí Võ Công Chánh - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Nội chính Thành ủy Đà Nẵng - khẳng định: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác định các nhiệm vụ: “phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất”; Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 4-5-2025, của Bộ Chính trị, “Về phát triển kinh tế tư nhân” chỉ rõ: sau 40 năm đổi mới, kinh tế tư nhân nước ta đã từng bước phát triển cả về số lượng và chất lượng, trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Thực tế, khu vực kinh tế tư nhân không chỉ đóng góp đáng kể vào tốc độ tăng trưởng GDP, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, mà còn là lực lượng tiên phong trong việc thích ứng với các xu thế phát triển mới như chuyển đổi số, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, song hành với quá trình phát triển đó, yêu cầu đặt ra ngày càng cấp thiết là phải bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, liêm chính, trong đó kiểm soát hiệu quả tham nhũng, tiêu cực trở thành điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững.

Đồng chí Võ Công Chánh cho rằng, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, đồng thời khẳng định vai trò của kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, việc triển khai mục tiêu thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, bảo đảm minh bạch và liêm chính vẫn gặp nhiều khó khăn, thách thức.

Từ góc độ lý luận, vấn đề đặt ra hiện nay là cần làm rõ bản chất và cách thức tồn tại, vận hành của vấn nạn tham nhũng trong mối quan hệ công - tư cũng như vai trò của từng chủ thể trong việc kiểm soát vấn nạn này. Nhà nước không chỉ là chủ thể ban hành và thực thi pháp luật, mà còn đóng vai trò kiến tạo phát triển, định hướng và điều tiết các quan hệ kinh tế theo nguyên tắc minh bạch, công bằng. Trong khi đó, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng chịu sự quản lý, mà còn là chủ thể trung tâm trong việc xây dựng môi trường kinh doanh liêm chính thông qua các chuẩn mực quản trị nội bộ, cơ chế kiểm soát rủi ro và đạo đức kinh doanh.

Về phương diện thực tiễn, hệ thống pháp luật liên quan đến kiểm soát tham nhũng trong khu vực tư vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện; cơ chế giám sát và thực thi còn thiếu đồng bộ; nhận thức và năng lực thực hành liêm chính trong một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế; các yếu tố văn hóa như tâm lý “quan hệ”, “quà cáp”, “nể nang” vẫn tồn tại, ảnh hưởng nhất định đến hành vi của các chủ thể kinh tế.

Theo đó, đồng chí Võ Công Chánh cho rằng Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và bình đẳng; đồng thời doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị, xây dựng văn hóa kinh doanh liêm chính và chủ động tham gia vào các cơ chế phòng ngừa tham nhũng, lãng phí.

Phát biểu tại buổi Tọa đàm, PGS, TS Trương Thị Hồng Hà - Phó Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu tổng hợp, Phó Chủ tịch Hội đồng khoa học - Ban Nội chính Trung ương - khẳng định: sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi tham nhũng là “giặc nội xâm”, nảy sinh từ chủ nghĩa cá nhân và sự suy thoái đạo đức. Ngày nay, cùng với sự phát triển của kinh tế thị trường, quản trị doanh nghiệp hiện đại, thị trường vốn, tín dụng, chứng khoán và chuỗi cung ứng toàn cầu, tham nhũng ngày càng bộc lộ rõ không chỉ trong khu vực công mà cả trong khu vực ngoài nhà nước, làm tha hóa đạo đức kinh doanh, sai lệch phân bổ nguồn lực, gia tăng chi phí giao dịch, suy giảm niềm tin thị trường và cản trở sự phát triển lành mạnh, bền vững của nền kinh tế. Mặc dù khu vực ngoài nhà nước cũng có tính chất có tham nhũng, tinh vi, khó phát hiện và được chính thức thừa nhận, hình sự hóa, tuy nhiên, hiện chưa hình thành một kiến trúc liêm chính hoàn chỉnh; thiếu trách nhiệm pháp lý tương xứng của pháp nhân trong các vụ tham nhũng doanh nghiệp nghiêm trọng!

Vì vậy, vấn đề phòng, chống tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước là một nội dung quan trọng cần được hoàn thiện trước hết trong hệ thống pháp luật Việt Nam, sau đó là hệ thống doanh nghiệp, toàn xã hội.

Tại buổi Tọa đàm, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà lãnh đạo, đại diện các doanh nghiệp đã tập trung thảo luận, trao đổi, cho ý kiến về nhiều vấn đề, như tác động của chuyển đổi số đối với phòng, chống tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước ở Việt Nam - Thực tiễn và giải pháp; doanh nghiệp “sân sau” trong dung dưỡng và che giấu hành vi tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước ở Việt Nam; chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phòng, chống tham nhũng trong khu vực tư ở Việt Nam; yếu tố phi chính thức duy trì thực trạng tham nhũng trong khu vực tư nhân ở Việt Nam...

Đặc biệt, nhiều vấn đề mới được trao đổi chuyên sâu tại Tọa đàm, như hiệp hội doanh nghiệp đã trình bày tham luận sâu sắc liên quan đến nội dung vai trò của Ngân hàng Nhà nước trong hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân gắn với minh bạch và liêm chính, góp phần phòng chống lãng phí, tiêu cực; phát triển kinh tế tư nhấn gắn với minh bạch và liêm chính qua góc nhìn từ chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI); các đề xuất về cách vận hành, triển khai chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phòng, chống tham nhũng khu vực ngoài nhà nước; về cải cách thủ tục hành chính; về trách nhiệm, nhiệm vụ phối hợp trong đối thoại trực tiếp, xử lý kiến nghị doanh nghiệp của các cơ quan chức năng...

Phát biểu kết luận buổi Tọa đàm, đồng chí Đoàn Hồng Ngọc - Vụ trưởng Vụ Địa phương II, Ban Nội chính Trung ương - khẳng định: sau buổi chiều làm việc nghiêm túc, trách nhiệm, buổi Tọa đàm đã thành công tốt đẹp. Với Kỷ yếu gồm 37 bài viết, nhiều tham luận chất lượng cùng nhiều phát biểu, ý kiến, trao đổi có hàm lượng khoa học và tính thực tiễn cao là minh chứng cho tâm huyết, trí tuệ và cả những suy tư, trăn trở của các chuyên gia, nhà khoa học, lãnh đạo, quản lý về một trong những vấn đề nhức nhối hiện nay - tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước.

Đồng chí Vụ trưởng Vụ Địa phương II - Ban Nội chính Trung ương cũng nhấn mạnh, doanh nghiệp không thể chỉ là đối tượng bị điều chỉnh mà phải trở thành chủ thể trung tâm trong xây dựng hệ sinh thái liêm chính. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển từ tư duy tuân thủ bị động sang quản trị liêm chính chủ động, thông qua việc thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro, quy tắc đạo đức kinh doanh và cơ chế tố cáo nội bộ hiệu quả.

Thực tiễn cho thấy, nếu thiếu cơ chế đối thoại và hợp tác, chính sách dễ rơi vào tình trạng xa rời thực tế, trong khi doanh nghiệp thiếu thông tin và động lực tuân thủ. Do đó, cần hình thành các kênh đối thoại chính sách thường xuyên giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp; xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu và cảnh báo rủi ro; đồng thời phát triển các bộ chuẩn mực liêm chính theo ngành, lĩnh vực với sự tham gia của hiệp hội doanh nghiệp. Quan trọng hơn, phải tạo lập được một cơ chế khuyến khích - bảo vệ doanh nghiệp tuân thủ tốt, đồng thời xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm, qua đó thiết lập lại kỷ cương thị trường.

Đồng chí Đoàn Hồng Ngọc chia sẻ, từ những kết quả của Tọa đàm, Ban Tổ chức sẽ tổng hợp, tham mưu báo cáo cấp có thẩm quyền chỉ đạo các cơ quan chức năng liên quan tiếp tục hoàn thiện khung pháp luật về phòng, chống tham nhũng; nghiên cứu xây dựng cơ chế thí điểm về kiểm soát tham nhũng trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm; lồng ghép yêu cầu liêm chính vào các chiến lược phát triển kinh tế tư nhân; đồng thời tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong quản trị nhà nước và giám sát thị trường. Tóm lại, nhiệm vụ xây dựng việc xây dựng, thực thi một môi trường đầu tư, kinh doanh liêm chính, minh bạch không chỉ là yêu cầu của công tác phòng, chống tham nhũng, mà còn là điều kiện tiên quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thực hiện thành công mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn tới.

Đây cũng chính là yêu cầu cụ thể hóa các quan điểm, định hướng lớn của Đảng trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV vào thực tiễn phát triển kinh tế ở nước ta hiện nay./.